توجيه زبانشناختی تناسبگريزی ظاهری آيات قرآن در جديدترين شماره «آموزههای قرآنی»
غلامعباس سعيدی در مقاله «بررسی زبانشناختی تناسب آيات، بر پايه اصل همكاری گرايس» كه در پانزدهمين شماره دوفصلنامه «آموزههای قرآنی» منتشر شده، كوشيده است كه با بهرهگيری از اصل همكاری گرايس، برای تناسبگريزی ظاهری آيات قرآن، توجيهی زبانشناختی و بلاغی ارائه دهد.
گروه انديشه: غلامعباس سعيدی در مقاله «بررسی زبانشناختی تناسب آيات، بر پايه اصل همكاری گرايس» كه در پانزدهمين شماره دوفصلنامه «آموزههای قرآنی» منتشر شده، كوشيده است كه با بهرهگيری از اصل همكاری گرايس، برای تناسبگريزی ظاهری آيات قرآن، توجيهی زبانشناختی و بلاغی ارائه دهد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، مقاله «بررسی زبانشناختی تناسب آيات، بر پايه اصل همكاری گرايس» نوشته غلامعباس سعيدی، استاديار دانشگاه علوم اسلامی رضوی، يكی از مقالات پانزدهمين شماره دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی «آموزههای قرآنی» است كه مولف اين مقاله كوشيده است با نظر به مسئله تناسب آيات قرآن و با بهرهگيری از اصل همكاری گرايس، برای تناسبگريزی ظاهری آيات قرآن، توجيهی زبانشناختی و بلاغی ارائه دهد.
اصل همكاری، از نظريههای مطرح زبانشناسی، به ويژه در زيرشاخههای واكاوی متن و منظورشناسی است كه از سوی گرايس، فيلسوف زبانشناس معروف، پيشنهاد شده است. اين نظريه برای واكاوی متن و بررسی چگونگی پيامگزاری، پيامگيری، توليد و دريافت معانی ضمنی متن و نيز برای بررسی و نشان دادن وجوه ادبی متن تاكنون كارايی بسيار بالايی داشته است.
ضرورت چنين پژوهشی آنگاه روشن خواهد شد كه بدانيم معاندان و كژانديشان از همان زمان پيامبر(ص)، بحث عدم تناسب و نبود انسجام بين آيات قرآن كريم را مطرح كردهاند و در دورههای اخير نيز، خاورشناسان مغرض به اين امر پرداخته و سعی كردهاند به پندار باطل خويش، بلاغت كلام وحی را خدشهدار كنند.
نويسنده در اين مقاله ابتدا به پيشينه اين بحث اشاره كرده و سپس از تناسبگريزی در زبان و زبانشناسی سخن گفته و به بيان اين نكته پرداخته است كه هر متن علاوه بر معنای طبيعی و ظاهری (مفهوم)، دارای معنای غيرطبيعی و پنهان (منظور) نيز هست.
با توجه به همين نكته است كه گرايس نظريه معنای ضمنی خود را در تبيين شيوههای سامان يافتن معنا از سوی گوينده يا نويسنده و درك آن توسط شنونده و يا خواننده ارائه كرده است كه بر اساس آن شروطی وجود دارد كه ذيل اصل همكاری تبيين میشود. آن چه كه به درك معنای ضمنی راه میبرد، نه ظاهر كلام بلكه رعايت شروط مطرح شده در اصل همكاری از سوی گوينده، به همراه تلاش ذهنی شنونده است.
نويسنده در ادامه مقاله خود به ذكر شواهدی از قرآن پرداخته است كه با ناديده گرفته شدن ظاهری يكی از اصول مشاركت، معانی ضمنی زيبايی آفريده شده است.
سعيدی پس از طرح بحثی در تناسبگريزی بلاغی و غيربلاغی، مقاله خود را با بيان اين نكته ختم كرده است كه تناسبگريزی نه تنها مذموم نيست كه برای بيان معانی پوشيده و مخفی يا معانی ضمنی، ناگزير نيز هست و چنانچه انسان نتواند معنای ضمنی كلام خداوند، به عنوان سخندان مطلق و آگاه از تمام ناتوانیها و ضعفهای انسان پيامگير را استنباط كند، نبايد ناتوانی خود را به متن مقدس و آسمانی قرآن نسبت دهد.
يادآور میشود، «آموزههای قرآنی» دوفصلنامهای با رتبه علمی ـ پژوهشی است كه به صاحب امتيازی دانشگاه علوم اسلامی رضوی و مديرمسئولی محمدباقر فرزانه و سردبيری سيدمحمدباقر حجتی منتشر میشود.
