ضرورت توجه به تحولات رويكردهای تفسيری به شكل كاربردی

گروه انديشه: به جای اين كه مباحث را از مبانی و اصول، آغاز كنيم و پس از مواجهه با نيازهای روز‌، با اين مسئله روبرو شويم كه بحث‌ها به قدری در مبانی ادامه يافته كه نياز اصلی ما بر زمين مانده است، بايد از مسائل و نيازها آغاز كنيم و در واقع تحولات در رويكردهای تفسيری را بايد به شكل كاربردی مورد توجه قرار دهيم.

حجت‌الاسلام و المسلمين صالح قنادی، عضو هيئت مديره انجمن قرآن‌پژوهی حوزه علميه و مسئول اداره پرسش و پاسخ نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، درباره تأثيرات علوم انسانی بر رويكردها و گرايش‌های تفسيری با اشاره به پردامنه بودن مباحث نظری مطرح شده، گفت: ما بايد از اين تحولات در مرحله روشی و برای ارائه دادن شفاف مواردی از آموزه‌های قرآنی استفاده كنيم.

قنادی اظهار كرد: برای مثال اين كه آيا زبان قرآن، زبان عرب معاصر پيامبر(ص) است يا اين كه از اين قابليت برخوردار است كه در جوامع جديد نيز اين ادبيات همچنان غالب و حاكم باشد و از آيات به همان نحو استفاده كنيم، يا مباحثی كه در قالب هرمنوتيك مطرح می‌شود يا بحث‌هايی كه در باب عرضی بودن يا ذاتی بودن دلالت‌ها می‌شود، يا به طور مثال اين‌كه آيا گستره معارف قرآنی فقط گستره ارتباط انسان با خدا را در بر می‌گيرد يا مسائل اجتماعی را نيز می‌توان در آن جستجو كرد و از اين راه طرح اين مسئله كه آيا در مسائل روز انسان نيز می‌توان قرآن را به عنوان مرجع در نظر گرفت؛ اين‌ها بحث‌هايی پردامنه‌ای است كه می‌توانند به عنوان مبانی و اصول، پيش از تفسير مطرح شوند.

وی ادامه داد: به عقيده من، ما بايد پيش از اين كه به اين مباحث نظری و اين فضاها وارد شويم، نمونه‌هايی شفاف و مشخص از قرآن ارائه دهيم؛ برای مثال در مباحث مديريتی، سبك مديريتی قرآنی را در تربيت نيروی انسانی، در مواضع و سطوح مختلفی می‌توان پيگيری كرد و بايد به جای بحث‌های نظری در باب چگونگی تفسير اين مسائل با پرسش‌هايی كاربردی به سراغ قرآن رفت.

قنادی افزود: اين كه ما بتوانيم از دلالت آيات، مجموعه اصول تأمين نيروی انسانی و يك فرهنگ سازمانی را استخراج كنيم، راه‌گشاتر خواهد بود؛ هر چند اصول و مباحث مورد نظر را بعد از آن در يك حالت تعاملی با روش‌های پيشنهادی فرهنگ سازمانی رشته‌های مديريتی به بحث بگذاريم و ببينيم كه راهكارهايی كه قرآن مطرح كرده و راهكارهايی كه در علم مديريت مطرح شده است، كدام قابل تطبيق هستند و تأييد می‌شوند و كدام‌ نياز به تصحيح و تكميل دارند و يا اين كه كدام راهكارهای مديريتی از سوی قرآن موجب ترديد و انكار است.

عضو هيئت مديره انجمن قرآن‌پژوهی حوزه علميه با بيان اين‌كه مواجهه ما با قرآن بايد مسئله‌محور و نيازمحور باشد، اظهار كرد: به جای اين كه ما مباحث را از بالا، يعنی از مبانی و اصول، آغاز كنيم و بعد كه به نياز روز‌مان می‌رسيم، ببينيم كه به قدری بحث‌ها در مبانی ادامه يافته كه نياز اصلی ما بر زمين مانده است، بايد از مسائل و نيازها آغاز كنيم و در واقع تحولات در رويكردهای تفسيری را بايد به شكل كاربردی به كار بگيريم.

وی افزود: مشكل ديگر رويه‌های موجود اين است كه آغاز كردن از مباحث نظری پردامنه تا وقتی كه نمونه‌ای ارائه ندهيم، به نتيجه هم نمی‌رسد و حتی در مبانی اوليه نيز به صورت قضيه حقيقيه نمی‌توانيم ببينيم كه كدام يك از مبانی ما در موضوعات و مسائل جواب می‌دهد و كداميك افاده مقصود نمی‌كند.

قنادی با اشاره به تغيير جهت حركت قرآن‌پژوهان و پژوهشگاه‌ها به سمت اين گونه پژوهش‌ها گفت: پردامنه بودن بحث‌های نظری عملاً موجب متوقف شدن پژوهش‌ها در مبانی بعيده و مبانی نظری رويكردها شده است و ما شاهد اين هستيم كه پژوهش‌ها به سمت مسائل و موضوعات رفته است.

وی با بيان اين كه مبانی نظری در پرداختن به موضوعات و مسائل خود را بهتر نشان خواهد داد، اظهار كرد: با ارائه نمونه‌های مصداقی می‌توان راجع به رويكردها و مباحث نظری نيز بهتر قضاوت كرد. البته طبيعی است كه در پرداختن به مسائل و موضوعات نيز بی‌توجه به مبانی نيستيم و اين مباحث هم در ارتكاز ما هستند و هم از اين جهت كه چينش منطقی هر بحثی بر مبانی آن استوار است، به آ‌ن‌ها التفات داريم، و بهتر آن است كه به جای پرداختن به بحث‌هايی كه هر كسی از ظن خود آن را طرح می‌كند، به مسائلی بپردازيم كه به درد مردم بخورد.