بررسی مكاتب تفسير اجتهادیِ روايی، ادبی و علمی در جلد سوم «مكاتب تفسيری»

گروه انديشه: جلد سوم كتاب «مكاتب تفسيری» به قلم علی‌اكبر بابائی كه به بررسی سه مكتب تفسيری اجتهادی روايی، اجتهادی ادبی و اجتهادی علمی و شماری از تفاسير معروف آن مكتب‌ها اختصاص يافته است، به همت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شد.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، جلد سوم كتاب «مكاتب تفسيری» به قلم علی‌اكبر بابائی كه مباحث تفصيلی فصل‌های پنجم، ششم و هفتم بخش دوم مجموعه‌ بررسی مكاتب و روش‌های تفسيری را در بر‌دارد به عنوان منبعی درسی به همت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شد.

بنا بر اين گزارش، در اين كتاب سه مكتب تفسيری اجتهادی روايی، اجتهادی ادبی و اجتهادی علمی و شماری از تفاسير معروف آن مكتب‌ها معرفی و نقد می‌شوند.

در فصل مربوط به مكتب اجتهادی روايی، تعريف طرفداران آن معرفی و ادله آنان بررسی و نتيجه‌گيری می‌شود كه روايات معتبر يكی از منابع مطمئن برای تفسير قرآن است؛ اما اين منبع كافی نيست و ناگزير بايد از راه‌های عقلايی ديگر و منابع غيرروايی معتبر نيز تا جايی كه ممكن است استفاده شود.

در اين فصل دو تفسير اجتهادی روايی شيعه يعنی «تفسير القمی» و «تفسير الصافی» و دو تفسير اجتهادی روايی اهل تسنن يعنی «تفسير الطبری» و «تفسير القرآن العظيم ابن‌كثير» معرفی و بر مبنای قواعد تفسيری تبيين شده در روش‌شناسی تفسير نقد می‌شوند.

در فصل مكتب تفسيری اجتهادی ادبی تعريف، طرفداران آن معرفی و در بررسی و نقد آن بر ضرورت تفسير ادبی و نياز به بحث و تحليل ادبی در تفسير بسياری از آيات تأكيد و كاستی آن «نقش غالب قائل شدن برای ادبيات» بيان شده و افراط در بحث‌های ادبی و پرداختن به مباحث ادبی غيرمؤثر در تفسير و اعتماد به قواعد مورد اختلاف با تكيه بر مكتب ادبی خاص از آسيب‌های تفسيری ناشی از آن به‌شمار آمده است.

همچنين در اين فصل به‌ شماری از تفسيرهای ادبی كهن و معاصر اشاره و تفسيرهای «الكشاف» زمخشری، «جوامع الجامع» طبرسی و «انوار التنزيل» بيضاوی معرفی و روش تفسيری آنها نيز در موارد اختلاف قرائت‌ها تبيين مفردات، توجه به قواعد ادبی، توجه به قرائن، علم يا علمی بودن مستندات تفسير، اقسام دلالت‌ها و معانی باطنی بررسی و نقاط قوت و ضعف آنها بيان شده است.

در فصل مربوط به مكتب تفسيری اجتهادی علمی و تفسير علمی تعريف شده و تعاريف ديگران از تفسير علمی بررسی و ادله طرفداران و مخالفان تفسير علمی معرفی و در پايان نتيجه‌گيری شده است كه تفسير علمی اگر در چارچوب قواعد ادبی و اصول عقلايی محاوره و رعايت قواعد تفسير باشد منعی ندارد و بلكه مطلوب است. البته تفسير علمی در همه‌ آيات قرآن راه ندارد و فقط در آياتی كه موضوع آنها پديده‌های طبيعی يا اموری است كه در علوم تجربی از آنها بحث می‌شود جريان دارد و به اقتضای اينكه مستندات تفسير بايد علم يا علمی باشد در تفسير آيات، فقط می‌توان از قانون‌های علمی (يافته‌های قطعی علوم تجربی) كمك گرفت و از استناد به فرضيه‌ها و نظريه‌های علمی كه قطعی نيست بايد پرهيز كرد.

در اين فصل به شماری از تفسيرهای علمی نيز اشاره و «الجواهر» طنطاوی، «كشف الاسرار النورانیّه» اسكندرانی و «تفسير القرآن» سيداحمدخان هندی معرفی، بررسی و نقد شده است.

يادآور می‌شود جلد سوم كتاب «مكاتب تفسيری» به قلم علی‌اكبر بابائی، در 444 صفحه، با شمارگان 2000 نسخه و با قيمت 114 هزار ريال توسط پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شده است.