ابراز توانمندیها با هدف ارشاد؛ اقتضای جدال أحسن در مناظرههای انتخاباتی
اقتضای جدال أحسن در مناظرههای انتخاباتی اين است كه فرد در اين مناظرهها ظرفيت و توانمندی و برنامه خود را با هدف هدايت و ارشاد و ياری رساندن به مردم و كشور و مديريت صحيح نشان دهد، نه اينكه طرف مقابل را منكوب سازد يا به تحقير و اهانت به ديگران بپردازد.
گروه انديشه: اقتضای جدال أحسن در مناظرههای انتخاباتی اين است كه فرد در اين مناظرهها ظرفيت و توانمندی و برنامه خود را با هدف هدايت و ارشاد و ياری رساندن به مردم و كشور و مديريت صحيح نشان دهد، نه اينكه طرف مقابل را منكوب سازد يا به تحقير و اهانت به ديگران بپردازد.
حجتالاسلام و المسلمين محمدصادق يوسفیمقدم، رئيس مركز فرهنگ و معارف قرآن، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، با اشاره به آيه شريفه «ادْعُ إِلِى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ؛ با حكمت و اندرز نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و با آنان به [شيوهاى] كه نيكوتر است مجادله نماى در حقيقت پروردگار تو به [حال] كسى كه از راه او منحرف شده داناتر و او به [حال] راهيافتگان [نيز] داناتر است» (نحل/125) به تبيين روش بيان حقيقت و جدال احسن در فضای انتخابات و مناظرههای انتخاباتی پرداخت.
سه ابزار تبليغ و دعوت به راه حق
يوسفی مقدم با اشاره به اينكه خداوند در اين آيه پيامبر(ص) را مخاطب قرار داده و برای او روش دعوت به راه خدا را بيان كرده است، عنوان كرد: در اينجا خدای متعال سه ابزار تبليغ را بيان كرده است. يكی از اين ابزارهای تبليغ، حكمت است. خدای متعال در اينجا فرموده است كه دعوت بايد با كلام حكيمانه باشد. كلام حكيم آن كلامی است كه اتقان كافی دارد و يقينی است و شبههای در آن وجود ندارد و به تعبيری برهان خوانده میشود. وقتی بر چيزی برهان اطلاق میشود كه هيچ جای خدشهای در آن نباشد و خدای متعال از پيامبر(ص) میخواهد كه بايد با منطق عقل و برهان با حقايق روبرو شويد و مردم را با منطق عقل و با برهان به دين و راه خدا دعوت كنی.
وی ادامه داد: البته خداوند در ادامه اين آيه شريفه از موعظه حسنه سخن گفته است و آن را ابزار ديگری برای دعوت برشمرده است. اگر بخواهيم مراد از موعظه حسنه را بيان كنيم بايد دو جهت را در آن مورد لحاظ دهيم. موعظه حسنه آن موعظهای است كه خود آن كسی كه گوينده است، اهل عمل باشد و تنها برای قانع كردن طرف مقابل سخن نگويد و ويژگی دومی كه يك موعظه بايد دارا باشد تا حسنه خوانده شود، اين است كه بايد ارائه كننده آن، آن را به گونهای بيان كند كه دلها را آرام و نرم كند و بتواند با موعظه خود، اعتماد طرف مقابل را به خود جلب كند.
| كانديدايی كه در مناظره سخن میگويد يا به هر نحو به تبليغ میپردازد نبايستی فقط به ارائه برنامه بپردازد بلكه اولاً بايد ادعاها و برنامههای خود را با استدلال همراه كند و نمونههائی از سوابق عمل به برنامههای خود و در واقع تجربه عملی خود را نيز ارائه دهد و همچنين اين ارائه به نحوی بايد باشد كه بتواند موجب جلب اعتماد مردم باشد |
يوسفی مقدم در مورد جدال احسن به عنوان سومين راه مطرح شده برای بيان حقيقت و دعوت به راه حق گفت: در اصل غرض از جدال بيان نقص و وارد كردن نقضی بر جايگاه و ادعای طرف مقابل به منظور از ميدان به در كردن اوست؛ ولو اينكه در اين مسير حقی ناحق شود. اما خدای متعال با طرح جدال أحسن میخواهد مسلمانان را از يك روش غيرمنطقی كه ممكن است منجر به حقكشی و يا اهانت به ديگری شود، بازدارد و آنان را به مسير صحيح بكشاند.
تفاوت جدال أحسن و جدال غيرأحسن
وی با اشاره به تفاوت قالب و محتوای جدال أحسن و جدال غيرأحسن بيان كرد: جدال أحسن در واقع جدال را از مسير نامطلوب برگرداندن و به مسير مطلوب انسانی و شرعی آوردن است. در حقيقت در جدال أحسن غرض اصلی هدايت و ارشاد و تبيين حق و ابلاغ حق است و هر چند در جدال احسن ممكن است برای تبيين حق، بر بطلان يك مطلب تكيه شود، اما بيان ناحق بودن آن مطلب به منظور تحقير طرف مقابل نيست، بلكه با كمال احترام و در چارچوب ادب شرعی يك ديدگاه و انديشه نقض میشود. بنابراين اگر در يك جدال چنين مسيری پيش گرفته شد، مسير حق و مطلوب پيموده شده است.
يوسفی مقدم با اشاره به توضيحات امام صادق(ع) در باب مجادله أحسن و غيرأحسن گفت: امام صادق(ع) در جائی كه از ايشان میخواهند كه اين مطلب را تبيين كند، میفرمايند: مجادله غيرأحسن مجادلهای است كه به سبب آن، حقی انكار و به باطلی اعتراف شود و فرد از خوف آن كه مطلوب طرف مقابل ثابت شود، حرف حق و صحيحی را رد كند يا بخواهد سخن باطل را با جمله نادرست و باطل ديگری پاسخ دهد. ايشان در ادامه هم بيان میكنند كه اين گونه مجادله كه موجب گرفتاری پيروان ناتوان ما و نيز اهل باطل است، حرام و ممنوع است، اما اهل باطل در هنگام بحث با افراد ناتوان شما، نقطه ضعفها را حجت و دليلی بر پوچی مدعا و باور شما قرار میدهند و در نتيجه افراد ناتوان شما از مشاهده اين وضع دلگير و محزون میشوند. بنابراين میبينيم كه از نظر حضرت سعی برای رد حق با باطل و حتی رد باطل با باطل، جدالی غيرأحسن است كه مورد پذيرش نيست.
| ما به رئيس جمهوری نياز داريم كه افزون بر برخورداری از دانش و برهان و منطق، اهل عمل باشد و بتواند اعتماد مردم را به نظام حفظ كند و بلكه اين اعتماد را تقويت كند. ما به چنين رئيس جمهوری نياز داريم و اين چيزی است كه بايد در مناظره انتخاباتی خود را نشان دهد |
رئيس مركز فرهنگ و معارف قرآن ادامه داد: امام صادق(ع) در مورد مجادله أحسن نيز به آيات 78 و 79 سوره مباركه ياسين اشاره میكنند؛ در آن جائی كه پرسيده میشود كه كيست كه اين استخوانهای پوسيده را زنده میكند؟ خداوند در پاسخ میفرمايد همان كسی كه نخستين بار اينها را آفريد هم اوست كه آنها را زنده میكند. امام(ع) با استناد به اين آيه بيان میكنند كه اين نحوه، نحوه مجادله أحسن است.
جدال أحسن بيان مطلب حق برای برطرف كردن باطل است
وی افزود: در واقع جدال أحسن بيان مطلب حق برای برطرف كردن باطل است و در ضمن، بيان او از استهزاء و تحقير و اهانت طرف مقابل به دور است. بنابراين جدال أحسن، جدالی است كه فرد در آن با يك روش پسنديده و عقلائی و در عين حال خدائی سعی میكند طرف مقابل را به سوی خدا و به سوی حقيقت راهنمائی و ارشاد كند. لذا شما میبينيد كه خدای متعال در قرآن در بسياری از آيات، از جدالی كه در آن باطلی با باطلی برطرف میشود يا حقی با باطلی رد میشود، نهی كرده است و اين را جدالی میداند كه در آن هدايتی وجود ندارد.
يوسفی مقدم در ادامه اين چنين نتيجه گرفت كه هر چند بر اساس مفهومشناسی ارائه شده حكمت و موعظه حسنه از جدال أحسن متفاوت هستند، اما جدال أحسن جدالی است كه هم در بردارنده موعظه حسنه و هم در بردارنده حكمت است.
نشان دادن قصد ارشاد و مديريت صحيح؛ اقتضای جدال أحسن در مناظرههای انتخاباتی
وی با اشاره به مناظرات انتخابات رياست جمهوری گفت: ما اگر بخواهيم ببينيم كه در مناظرات انتخاباتی كدام فرد مسير درستی را در مجادلات خود در پيش میگيرد، میتوانيم از مفهومشناسی بيان شده دريابيم كه چه كسانی در مسير جدال أحسن حركت میكنند. حاكم بودن منطق در گفتار يك فرد، نشان از حركتش در مسير جدال أحسن دارد. بر اين اساس آن كسی كه سخنی بدون پشتوانه استدلال و برهان علمی میگويد، سخنی بیبهره از حكمت گفته است و در واقع فقط حرف و ادعای خود را گفته و بر اين اساس موضعی خودرأيانه دارد.
| چارچوب جدال أحسن در مناظره انتخاباتی مقتضی اين است كه در صورتی كه نقصی در برنامههای ديگران وجود دارد، فرد در قالب ادب الهی و ادب اسلامی كه جدال أحسن است، آن نقص و نقد را تبيين كند تا مخاطب متوجه شود كه اين فرد برنامهای كاملتر دارد و آن كانديدا برنامهاش دارای نقايصی است |
رئيس مركز فرهنگ و معارف قرآن افزود: با توجه به نكتهای كه در باب موعظه حسنه گفته شد و اين دو شرط برای آن ذكر شد كه موعظه حسنه وقتی است كه فرد نصيحتكننده بايد خود نصيحتپذير، متعظ و اهل عمل باشد و در وعظ خويش نيز سعی كند دلها را به دست بياورد، میتوان گفت كه بروز اين مطلب در يك مناظره انتخاباتی كه بتوان بر آن اطلاق جدال أحسن كرد، به اين صورت میتواند باشد كه كانديدايی كه در مناظره سخن میگويد يا به هر نحو به تبليغ میپردازد، نبايستی فقط به ارائه برنامه بپردازد، بلكه اولاً بايد ادعاها و برنامههای خود را با استدلال همراه كند و نمونههائی از سوابق عمل به برنامههای خود و در واقع تجربه عملی خود را نيز ارائه دهد و همچنين اين ارائه به نحوی بايد باشد كه بتواند موجب جلب اعتماد مردم باشد.
يوسفی مقدم اضافه كرد: ما به رئيس جمهوری نياز داريم كه افزون بر برخورداری از دانش و برهان و منطق، اهل عمل باشد و بتواند اعتماد مردم را به نظام حفظ كند و بلكه اين اعتماد را تقويت كند. ما به چنين رئيس جمهوری نياز داريم و اين چيزی است كه بايد در مناظره انتخاباتی خود را نشان دهد.
وی با بيان اينكه يك جدالكننده به نحو أحسن، بايد نشان دهد كه اهل ايمان و عمل صالح و غرض او هدايت است، اظهار كرد: همه همت فردی كه در مناظره انتخاباتی شركت میكند بايد معطوف به اين باشد كه ظرفيت و توانمندی و برنامه خود را با هدف هدايت و ارشاد و ياری رساندن به مردم و كشور و مديريت صحيح نشان دهد و اعلام كند و نه اين كه طرف مقابل را منكوب سازد و يا به تحقير و اهانت به ديگران بپردازد. چنين چارچوبی مقتضی اين است كه در صورتی كه نقصی در برنامههای ديگران وجود دارد، در قالب ادب الهی و ادب اسلامی كه جدال أحسن است، آن نقص و نقد را تبيين كند تا مخاطب متوجه شود كه اين فرد برنامهای كاملتر دارد و آن كانديدا برنامهاش دارای نقايصی است.
