مسئله مهدويت با امامت ارتباط تنگاتنگی دارد/ اثبات امامت با برهان علت غايی

گروه انديشه: عضو هيئت علمی دانشگاه هرمزگان با بيان اينكه در بحث امامت عامه، ميان مذاهب اسلامی هيچ كدام از مذاهب منكر امامت به معنای عام نيستند و همه قبول دارند كه امام بايد باشد، گفت: مسئله مهدويت با امامت ارتباط تنگاتنگی دارد.

حجت‌الاسلام محمد عبادی‌زاده، عضو هيئت علمی دانشگاه هرمزگان در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه هرمزگان، با موضوع واكاوی مبانی كلامی و عقلی انديشه مهدويت تصريح كرد: انتظار يكی از بنيادی‌ترين مفاهيم در فرهنگ شيعه است، شيعه به انتظاری فعال و پويا باور دارد كه معنای آن ايجاد زمينه لازم برای تشريف‌فرمايی آخرين امام از خاندان رسول اكرم(ص) است.

وی افزود: يكی از اعتقادات همه اديان الهی اعتقاد به منجی و مصلح آخرالزمان است که جامعه بشری را به سمت صلاح هدايت بكند اين يك اعتقاد جهانی است اما در اينكه اين منجی چه خصوصياتی دارد در نوع نگاه اديان تفاوت‌های جدی وجود دارد.

عضو هئيت علمی دانشگاه هرمزگان اظهار كرد: شفاف‌ترين مسئله در خصوص آينده بشريت و جهان يا به عبارتی ظهور مصلح جهانی را در واقع تفكر و انديشه مهدويت شيعه يا همان مهدويت اسلامی دارد؛ زيرا در مورد اعتقاد به آينده بشريت كه مورد قبول همه اديان مختلف است، اسلام به‌ویژه تشيع تصوير روشن و شفاف‌تری ارائه می‌دهد.

عبادی‌زاده گفت: شيعه با تبيين مصداق‌ها و نگاه به مبانی عميق اين بحث و همچنين مبانی كلامی و معرفتی و فلسفی اعتقاد به مهدويت و همين‌طور مبانی اجتماعی و اخلاقی اين بحث از زاويای مختلف به اين موضوع نگاه كرده است.

تبيين نگاه مصداقی به مسئله مهدويت ويژگی‌ مهدويت شيعی است

وی با اشاره به اينكه تبيين نگاه مصداقی به مسئله مهدويت از ويژگی‌های مهدويت شيعی است، گفت: همان‌طوری كه نبوت را به نبوت عامه و خاصه تقسيم می‌كنند در بحث امامت عام بيشتر بحث‌ها نگاه كلان دارند و مباحث كلی را ترسيم می‌كنند و در بحث امامت خاصه نيز به تعيين مصاديق امامت می‌پردازند.

اين مدرس فلسفه اخلاق گفت: در بحث امامت عامه هيچ كدام از مذاهب اسلامی منكر امامت به معنای عام نيستند همه قبول دارند كه امام بايد باشد جامعه بشری نمی‌تواند بدون امام حركت كند و چرخ‌های حركت جامعه بر مدار امام و امامت است.

حجت‌الاسلام عبادی‌زاده بيان كرد: اما در بحث مصداقی میان مذاهب اسلامی اختلافات نمود پيدا می‌كند؛ پس اگر بخواهيم از نگاه معرفت‌شناسانه به موضوع نگاه كنيم و از حوزه عقلی و نقلی به آن بپردازيم می‌توانيم بگوييم در نگاه تشيع در مسئله امامت تبيين مصداقی و روشنی از مسئله امامت مطرح شده است كه از اميرالمؤمنين(ع) شروع می‌شود و تا مهدی موعود(عج) كه به‌عنوان مصلح كل مطرح است ادامه می‌يابد.

وی خاطرنشان كرد: به لحاظ نقلی در منابع شيعی و اهل تسنن متكی به رواياتی هستيم كه در اين زمينه وجود دارد كه به تبيين استدلال و برهان مسئله امامت به‌ويژه امامت امام عصر(عج) می‌پردازند.

عضو هيئت علمی دانشگاه هرمزگان گفت: از منظر علم كلام و نگاه متكلمين نیز با توجه به اينكه مسئله مهدويت با امامت ارتباط تنگاتنگی دارد از جمله ادله مهدويت، برهان لطف است كه در بحث امامت و مهدويت مطرح شده؛ چون متكلمين ما نبوت و امامت را به‌عنوان يك فيض الهی قلمداد می‌كنند كه از سوی خداوند به بندگان خودش می‌رسد.

عبادی‌زاده با بيان اين جمله كه وجود امام غايب چگونه می‌تواند برای ما يك فيض باشد، گفت: اين موضوع كه‏ روى زمين، از حجت حق خالى نخواهد ماند، بر اين اساس استوار است كه‏ وجود امام واسطه ضرورى فيض حق در جهان هستى است؛ بنابراين مادامى كه جهان هستى وجود داشته باشد، وجود امام ضرورى و حتمی خواهد بود.

وی با اشاره به اينكه مسئله فواید وجودی امام غايب از طريق قرآن و نهج‌‏البلاغه، روايات متعدد ائمه معصوم(ع) و محاسبات اجتماعی قابل بررسی است، اظهار كرد: ائمه اطهار(ع)، علت غايی ايجاد مخلوقات عالم هستند و اگر آن‌ها نبودند نور عالم به غير ايشان نمی‌‌رسيد و نيز به بركت آن‌هاست كه علوم و معارف حق بر مردم آشكار می‌شود و گرفتاری‌ها از امت اسلام برطرف می‌شود.

این مدرس فلسفه اخلاق با اشاره به آيه 33 سوره انفال «وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ؛ و[لى] تا تو در ميان آنان هستى خدا بر آن نيست كه ايشان را عذاب كند و تا آنان طلب آمرزش مى‏كنند خدا عذاب‏كننده ايشان نخواهد بود» گفت: اگر آن‌ها نبودند، مردم به وسيله اعمال زشت خود مستحق انواع عذاب‌های الهی می‏‌شدند.

عبادی‌زاده ادامه داد: همان‏گونه كه مردم از آفتاب پشت ابر بهره می‌برند و انتظار دارند كه ابر كنار رفته و دوباره قرص خورشيد پيدا شود تا بيشتر از آن بهره بگيرند، در ايام غيبت نيز شيعيان با اخلاص، در همه وقت، منتظر ظهور امام عصر(ع) هستند و هيچ‏گاه مأيوس نمی‌شوند.

ضرورت وجود انسان معصوم و حجت الهی در همه زمان‌ها با دلايل عقلی

وی همچنين با اشاره به اينكه سرسلسله وجود مشايخ و عرفای معاصر برای دريافت اخبار غيبی به نواب امام عصر(عج) برمی‌گردد، تصريح كرد: ضرورت وجود انسان معصوم و حجت الهی در همه زمان‌ها با استناد به دلايل متعدد عقلی در امامت عامه است و يكی از دلايل، اين است كه نبوت و امامت يك فيض معنوی از جانب خداوند است و بر اساس قاعده لطف چنين لطفی بايد هميشگی باشد.

عضو هيئت علمی دانشگاه هرمزگان با بیان اينكه تمام افعال الهی غايتی دارند، گفت: ادله عقلی امامت عامه در تمام زمان‌ها عبارت هستند از برهان لطف که براساس این برهان نبوت و امامت يك فيض معنوی از جانب خداوند است و بايد هميشه وجود داشته باشد و بر اين اساس اقتضا می‌كند كه در جامعه اسلامی امامی باشد كه محور حق بوده و جامعه را از خطا باز دارد.

عبادی‌زاده گفت: الطاف وجود امام غايب شامل حراست از دين خداوند در سطح كلی، تربيت نفوس مستعد و بقای مذهب است و در برهان علت غايی همان طور كه در علم كلام ثابت شده خداوند از افعال خود هدف و غرضی دارد و چون خداوند كمال مطلق است و نقص در او راه ندارد، غايت افعال الهی به مخلوقات برمی‌گردد و غايت وجود انسان، انسان كامل است.

وی يكی ديگر از براهين در بحث اثبات امامت و از جمله بحث مهدويت را برهان امكان اشرف دانست و افزود: معنای آن اين است كه ممكن اشرف بايد در مراتب وجود اقدم از ممكن اخص باشد زيرا در عالم وجود، انسان اشرف مخلوقات است و محال است قبل از آنکه وجود، حيات، علم، قدرت و جمال و غيره به انسان كاملی كه حجت روی زمين است، رسيده باشد این کمالات به انسا‌ن‌های دیگر برسد.

به گفته اين مدرس دانشگاه، قاعده امكان اشرف تقدم رتبه‌ امام عصر(عج) را بر همه مخلوقات نشان می‌دهد و خداوند نيز در آيه 9 سوره الحجر می‌فرمايد: «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ؛ بى‏ترديد ما اين قرآن را به تدريج نازل كرده‏ايم و قطعا نگهبان آن خواهيم بود» اما حفظ دين بايد از طريق علل و اسباب آن باشد كه اين اسباب همانا امامان معصوم(ع) هستند.

وی با اشاره به اينكه فلسفه‌ای كه برای نبوت بيان می‌كنيم برای امام عصر نيز قابل تطبيق است، اضافه كرد: از آنجا كه امام از نظر كمالات وجودى، تالى مرتبه نبى نبوده و امامت، با نبوت اتصال و ارتباط بلافصل دارد، پس امام وارث به حق‏ علوم و كتب انبيا است چنان كه امام رضا(ع)، ائمه(ع) را برگزيدگان ‏الهى و وارثان كتاب حق معرفى مى‏‌كند.

عضو هيئت علمی دانشگاه هرمزگان در پايان با اشاره به سيره كلامی و فلسفی امام صادق(ع) و امام رضا(ع) در مواجه با اديان مختلف خاطرنشان كرد: چون مسائل اعتقادی تقليدی نيست در جامعه امروز نيز برای كسانی كه معتقد به اسلام نيستند مسئله نبوت و امامت و از جمله بحث مهدويت با شيوه كلامی و عقلی بررسی می‌شود.