انتشار دو کتاب «ابوسهل و ابومحمد نوبختی» و «مؤمن الطاق» به زودی
گروه اندیشه: مدیر کلانپروژه «اندیشهنامه متکلمان امامیه» از انتشار کتابهای «ابوسهل و ابومحمد نوبختی» از سیدعلی حسینیزاده و «مؤمن الطاق» اثر خود وی از مجموعه این کلانپروژه طی روزهای باقیمانده سال جاری خبر داد.
اکبر اقوام کرباسی، پژوهشگر گروه کلام پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و مدیر کلانپروژه «اندیشهنامه متکلمان امامیه» در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، از انتشار کتابهای «ابوسهل و ابومحمد نوبختی» از سیدعلی حسینیزاده و «مؤمن الطاق» اثر خود وی خبر داد و گفت: این دو جلد کتاب از مجموعه کلانپروژه «اندیشهنامه متکلمان امامیه» و از نتایج آن است و طی روزهای باقیمانده سال جاری منتشر خواهد شد.
کرباسی با اشاره به این مطلب که به دست دادن تاریخی از تفکر کلامی شیعه میتواند سهم بسزایی در دفع شبهات و مسائل ناظر به فکر و تاریخ شیعه داشته باشد، بیان کرد: شرح حال بزرگان و اندیشمندان نخستین این دانش، ارتباط اینان با یکدیگر و اهلبیت(ع) در عصر حضور، مباحث کلامی و روشهای مورد استفاده اینان در فرآیند تکلم از جمله مباحثی است که در این راستا میتوان به آنها پرداخت و «اندیشهنامه متکلمان امامیه» نیز این هدف را دنبال میکند.
وی با اشاره به مطرح بودن فرضیهای مبنی بر ریشه داشتن کلام شیعی در کلام معتزلی در مغرب زمین و گاه در ایران، گفت: انگارههای اعتقادی و روش کلامی افرادی چون هشام بن حکم یا مؤمن الطاق و ... چیزی غیر از فرضیه سابق را رقم میزند؛ ایدهای که نشان از نحوهای تلاش خردگرا در سایه وحی داشته و برخلاف تفکر اعتزال، ریشه در آموزهها و آموزشهای اهل بیت(ع) دارد.
اقوام کرباسی با اشاره به کتاب خود، درباره جایگاه ابوجعفر مؤمنالطاق، بیان کرد: وی شخصیتی است که منابع از او به عنوان یکی از نخستین دانشوران و متکلمان شیعی یاد کردهاند. وی در عصر صادقین(ع) زندگی میکند و همراه با هشام بن حکم و هشام بن سالم و زرارة بن أعین تلاش میکند از مبادی و مبانی فکر شیعه دفاع کند.
مدیر کلانپروژه «اندیشهنامه متکلمان امامیه» با اشاره به نقش عمده مؤمنالطاق در تاریخ کلام شیعه، گفت: اتهامات فراوانی از سوی دشمنان متوجه مؤمن الطاق شده است و بزرگان و اندیشمندان شیعه در آثار خود به دفاع از او برخاستهاند.
وی با اشاره به اینکه تنها در بخشهایی از جلد نخست کتاب «کلام و جامعه» اثر فان.اس میتوان به مطالبی درباره روش کلامی و آراء اعتقادی ابوجعفر مؤمن الطاق دست یافت، افزود: از این رو طبقهبندی موضوعات کلامی در فعالیتهای مؤمنالطاق و تبیین آراء اعتقادی و کلامی وی، همچنین نظام کلامیای که وی در آن به فعالیت کلامی میپرداخته، ربط و فصل آراء وی با دیگر اندیشهها و انسجام اندیشههای کلامی خود ابوجعفر در مباحث و سرفصلهای گوناگون اعتقادی، تحلیل و تأثیر و تأثر ابوجعفر با متکلمان قبل و بعد از خویش، خود نیازمند پژوهشی مستقلی بود که در کلانپروژه «اندیشهنامه متکلمان امامیه» تعریف و انجام شد و در قالب کتاب «مؤمن الطاق» منتشر و در اختیار علاقهمندان قرار خواهد گرفت.
اقوام کرباسی در گفتههای خود در مورد کتاب «ابوسهل و ابومحمد نوبختی» نوشته سیدعلی حسینیزاده، به تأثیرگذاری نوبختیان در کلام امامیه اشاره و عنوان کرد: ابوسهل اسماعیل بن علی و ابومحمد حسن بن موسی، در عصر غیبت صغری برجستهترین متکلمان امامیه بودند و اولین گامها را در تبیین امامت امام زمان(عج) برداشتند.
وی افزود: آنان علاوه بر این در جبهههای دیگر نیز خدمات ارزندهای به اندیشه امامیه کردند و از جمله با نفی تهمتهای معتزله در باب توحید و عدل از دامن اندیشه ناب امامیه، باعث شدند متکلمان امامی از آن پس از این اتهامها مبرا شوند.
این محقق و پژوهشگر کلام اسلامی با اشاره به مؤثر بودن بررسی آراء کلامی نوبختیان در روشن شدن سیر تاریخ کلام امامیه، بیان کرد: با عطف توجه به نوبختیان میتوان نقطه ابهامی را که در سیر تاریخ کلام امامیه در حد فاصل افول مدرسه کوفه تا اوج مدرسه بغداد است، روشن کرد و تفاوتهایی را که میان دیدگاههای کلامی متکلمان امامی مدرسه کوفه و متکلمان امامی مذهب در بغداد، از جمله شیخ مفید و سید مرتضی، وجود دارد، در پرتو تأثیرات نوبختیان و جایگاه آنان توضیح داد و امیدواریم با چاپ و انتشار این کتاب گامی در این راستا برداشته شود.
