بازی رنگ‌ها جهت تجلی آیات الهی در باغ ارم شیراز + عکس

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از فارس، شیراز را به شهر گل و بلبل می‌شناسند که در فصل بهار عطر گل‌های بهاری فضای این شهر را عطرآگین می‌کند. یکی از مکان‌های دیدنی این شهر که در فصل بهار رنگارنگ و معطر به عطر گل‌های متنوع و زیبای الهی است، باغ ارم شیراز است.

باغ ارم شیراز را می‌توان نمونه بارز تجلی آیات الهی در رنگ‌آمیزی طبیعت دانست. در این گزارش شرحی بر تاریخچه و خصوصیات این باغ را می‌خوانیم. 

بر پایه شواهد تاریخی، پیشنیه باغ ارم به دوران سلجوقیان  و به حدود 900 سال پیش باز می‌گردد. این باغ از آغاز تا اواخر دوران زندیه در اختیار پادشاهان محلی بود. پس از آن، سران ایل قشقایی این باغ را مقر خود ساخته و جانی خان، از خوانین قشقایی و پسرش عمارتی در آن ساختند.

در دوره پادشاهی ناصرالدین شاه، حاج نصیرالملک از بزرگان شیراز این باغ را از سران قشقایی خرید و ساختمان زیبای کنونی را بنا کرد. این باغ پس از بارها دست به دست شدن، سرانجام در سال 1345 خورشیدی به دانشگاه شیراز واگذار شد و از سال 1359 به باغ گیاه‌شناسی تبدیل شد.
از سال 1387 با تبدیل باغ به مرکزی پژوهشی موافقت شد و امروزه باغ ارم با عنوان «مرکز پژوهشی باغ گیاه‌شناسی ارم» مطرح است و بیش از 450 گونه گیاهی در این باغ قرار دارد.
بیشتر مساحت باغ ارم به درختان میوه‌دار مانند انار، نارنج، خرمالو، زیتون و گردو اختصاص یافته است و درختان دویست ساله سرو، به ویژه سروناز این باغ شهرت جهانی دارند.

در گلستان رز، بیش از 300 گونه از گونه‌های رز در اردیبهشت‌ماه خودنمایی می‌کند و در بخش‌های بوتانیک و باغ صخره‌ای، گیاهان با تنوع بسیاری کاشته شده‌اند.

باغ گیاه‌شناسی ارم از بخش‌های زیر تشکیل شده است:
- بخش گیاهان  هوای آزاد شامل چمن‌‌ها، گیاهان و گل‌های یک ساله، دو ساله و چند ساله، گیاهان سوخدار، پیج‌ها درختان و درختچه‌های زینتی؛
- بخش گیاهان گلخانه‌ای شامل گیاهان گلدار، گیاهان برگسارهای، کاکتوس‌ها و گیاهان گوشتی، سرخس‌ها و ارکیدها؛

- بخش مجموعه نمونه‌های گیاهان خشک شده (هر بار یوم)
- بخش خدمات اداری و روابط عمومی
انواع درختان باغ ارم را می‌توان به دو دسته غیرمثمر مانند سروناز، کاج، افرا، ارغوان، بید مجنون، سیاه بید، زبان گنجشک،‌ بید مشک، پیدار و  اکالیپتوس و درختان مثمر مانند انار، ازگیل، نارنج، خرمالو، گردو، زردآلو، بادام، سیب، به و گلابی تقسیم کرد.

هنگام توسعه باغ، گلستانی از انواع رز در ضلع غرب و شمال غربی ساخته شده که در آن نزدیک به 250 گونه گل رز پرورش داده شده است. به جز گل رز گوناگون و زیبای باغ گیاه‌شناسی ارم، دیگر گل‌های موجود در این باغ را می‌توان در ده عنوان کلی درختچه‌های زینتی با گل‌های زیبا، درختچه‌های زینتی با برگ‌های زیبا، گل‌های یکساله مقاوم به سرما، گل‌های یکساله حساس به سرما، گل‌های پیازدار، بوته‌های دائمی گلدار، گیاهان دائمی پوششی و رونده، گیاهان یکساله رونده، گیاهان حصاری و گل‌های گلخانه‌ای دسته‌بندی کرد.

عمارت باغ ارم
  عمارت اصلی باغ ارم شیراز نمونه نسبتاً کاملی از ساختمان‌های اواسط دوره قاجاریه است. شیوه معماری عمارت باغ ارم شیراز که در دوره پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار بنا شده با ویژ گی‌هائی که دارد همچون سایر بناهای همانند آن دوره پیروی از اسلوب معماری زندیه و صفویه است. حتی نقوش کاشی‌های نمای عمارت نیز تقلید کاملی از تصاویر روی دیوارهای یکی از عمارات عهد صفویه است. این ساختمان دارای سه طبقه است بام آن شیروانی است و در جلو، ایوانی دو ستونی با سقف مسطح دارد.

  ساختمان فعلی باغ ارم شیراز که واجد خصوصیات معماری دورة صفویه تا قاجاریه است در زمان پادشاهی ناصرالدین شاه، به دستور و خواست حسنعلی خان حاج نصیرالملک شیراز با خراب کردن عمارت پیشین  و برجای آن بنا شده است. عمارت پیشین باغ ارم به وسیله جانی خان و محمد قلی خان ایلخانی قشقائی بنا شده بود. سازنده و مهندس عمارت با شکوه فعلی باغ حاجی محمد حسن معمار شیرازی است.
عمارت اصلی باغ ارم که فعلاً موجود و از ساخته‌های دو نصیرالملک به‌شمار می‌آید در سمت مغرب باغ قرار دارد. این عمارت رو به مشرق و دارای سه طبقه است و از لحاظ معماری، نقاشی، حجاری، کاشی‌کاری و گچ‌بری شاهکار صنعت و هنر دوره قاجاریه است. طبقه زیرین که هم سطح زمین است در وسط دارای یک تالار اصلی بنام حوضخانه است. دو طرف این حوضخانه دو راهرو است و در انتهای هر دو راهرو پله‌هائی برای رفتن به طبقه بالا ساخته شده است. در دو طرف راهروها نیز دو سالن بزرگ است. مجاور سالن ضلع جنوبی آشپزخانه بسیار وسیعی است. طبقه دوم عمارت، در وسط ایوانی بزرگ با دو ستون بلند دارد. در پشت این ایوان یک سالن بزرگ واقع و دو جانب آن دو راهرو است که بالای آن دو گوشوار است و چهار طاق نیز در طرفین راهروها است.
در دو طرف ایوان بزرگ دو ایوان کوچک رو به مشرق قرار دارد که پشت آ‌ن‌ها ارسی‌ها و درک‌هائی است. این ایوان‌ها هر کدام دارای دو ستون سنگی یکپارچه کوچک است. انتهای شمالی و جنوبی عمارت نیز دو راهرو است. در ضلع جنوبی این طبقه هم در بالای آشپزخانه طبقه زیرین یک آشپزخانه وسیع و به همان اندازه وجود دارد.
طبقه سوم در وسط دارای یک سالن بزرگ مشابه سالن طبقه دوم است که پنجره‌های آن به ایوان اصلی باز می‌شود و در دو طرف این سالن دو راهرو است. در جنب راهرو ضلع شمالی عمارت دو اطاق و در جنب راهرو ضلع جنوبی یک اطاق و یک سالن بزرگ است. دو ایوان نیز در دو طرف همانند ایوان‌هائی طبقه دوم و درست بالای آن‌ها قرار دارد بالای آشپزخانه طبقه دوم در طبقه سوم به‌صورت تراس است.
هشت باب اتاق هم در جنوب ضلع شمالی عمارت اصلی و چسبیده به آن قرار دارد. این مجموعه هشت اطاقی همان باربندی است که فرصت‌الدوله شیرازی در آثار عجم به آن اشاره کرده است. این اتاق‌ها در سال‌های اخیر مرمت شده و در حال حاضر به واحد سرپرستی و امور اداری باغ اختصاص یافته است. در کنار در ورودی شرقی باغ نیز دو اتاق قرار گرفته که برای سکونت نگهبانان و خدمه ایجاد شده است. در پشت ساختمان اصلی یعنی در طرف مغرب باغ عمارت و محوطه اندرون قرار دارد. عمارت اندرون دارای دو سالن و پنج اتاق است.
ایوان ساختمان اصلی که رو به مشرق است و در طبقه دوم و سوم قرار دارد. در جلو این ایوان زیبا دو ستون سنگی یکپارچه بلند واقع شده و سرستون‌ها به طرز ماهرانه‌ای حجاری شده است. نقش سرستون‌ها را تصویر مردانی با لباس‌های دوره قاجاریه و گل و بوته‌هائی به طور قرینه تشکیل می‌دهد. درمیان ساختمان‌های دوره قاجاریه در شیراز ایوان دو ستونی باغ ارم از نظر دارا بودن تزئینات گچ‌بری زیبا بر دیوارهای سه جانب آن نسبت به بناهای مشابه دارای امتیاز خاصی است.

کف سالن‌های طبقه پائین عمارت هم سطح زمین است. تالار مرکزی واقع در طبقه پائین را که به حوضخانه معروف است برای استراحت در روزهای گرم تابستان ایجاد کرده‌اند. این تالار دارای آب‌نمائی است و نهر آب از وسط آن می‌گذرد و سپس به استخر بزرگی در جلو عمارت مربوط می‌شود. در وسط تالار حوضخانه یک ستون سنگی حجاری شده قرار گرفته و دیوارها و کف تالار با کاشی‌های هفت رنگ که به طرزی زیبا و ماهرانه به‌کار رفته مزین است. سقف حوضخانه با کاشی‌های معرق و هفت رنگ پوشیده شده که تصاویر زیبائی از شکارگاه‌ها و مناظر طبیعت و داستان خسرو و شیرین و نقوش دیگر را در بر دارد. کاشی‌های سقف حوضخانه را باید از بهترین‌های این هنر در دوره قاجاریه دانست.
کا‌شی‌های نمای عمارت نیز دارای زیبائی‌ها و ویژگی‌های خیره‌کننده و دلپذیری است. کاشی‌کاری‌ها عموماً به سبک کارهای دوره زندیه و قاجاریه است و طرح‌ها و مناظر بدیعی در آن‌ها به نظر می‌رسد. کاشی‌های نمای عمارت اصلی و عمارت اندرون باغ در اصطلاح اهل این فن مشهور به کاشی هفت رنگ است.

از نظر هنر عالی نقاشی نیز این عمارت بی‌نصیب نمانده است. سقف دو سالن طبقه سوم ساختمان که با تیرهای چوبی و تخته‌های منظم پوشیده شده دارای نقاشی‌های زیبا و بسیار نفیسی است. در این نقاشی‌ها گل و بوته و طرح‌های اسلیمی و تابلوهای متعدد از شکارگاه‌ها و چهره زنان و تصاویری از قصرهائی بسبک اروپائی نشان داده شده است. این نقاشی‌ها شباهت زیادی به نقاشی‌های سقف ایوان و اتاق‌های عمارت دیوانخانه قوام‌الملکی یا باغ قوام که اثر لطفعلی خان صورتگر است، دارد. هنر ظریف نقاشی روی سقف که اهل این فن آن را مرجوک (بر وزن مردمک) نامند در دوره قاجاریه در شهر شیراز کاملاً رواج داشته است.