عطر بهارنارنج؛ جلوهای از آیات الهی در طبیعت دلنشین «باغ دلگشا» + عکس
گروه اجتماعی: یکی از بهترین مکانهایی که در شیراز به مرکز بهار نارنج معروف است، باغ دلگشاست، در این گزارش مروری داریم بر جلوه آیات الهی در فصل رویش و نو شدن طبیعت در باغی که معماری زیبای ایرانی را به نمایش میگذارد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، زمین و تحولات آن مظهر آیات الهی برای اهل خرد و اندیشهورزان است. خداوند در آیه 19 سوره روم میفرماید: «یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَیُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَکَذَلِکَ تُخْرَجُونَ؛ زنده را از مرده بیرون مىآورد و مرده را از زنده بیرون مىآورد و زمین را بعد از مرگش زنده میسازد و بدین گونه [از گورها] بیرون آورده میشوید».
همچنین خداوند در آیه 21 سوره زمر نیز میفرماید: «أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَکَهُ یَنَابِیعَ فِی الْأَرْضِ ثُمَّ یُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُّخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ثُمَّ یَهِیجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ یَجْعَلُهُ حُطَامًا إِنَّ فِی ذَلِکَ لَذِکْرَى لِأُوْلِی الْأَلْبَابِ؛ مگر ندیدهاى که خدا از آسمان آبى فرود آورد پس آن را به چشمههایى که در [طبقات زیرین] زمین است راه داد آنگاه به وسیله آن کشتزارى را که رنگهاى آن گوناگون است بیرون میآورد سپس خشک میگردد آنگاه آن را زرد مىبینى سپس خاشاکش میگرداند قطعا در این [دگرگونیها] براى صاحبان خرد عبرتى است».
طبق آیات الهی یکی از زیباترین و بهترین نمونههای قدرت لایزال الهی، دگرگونی فصلهاست که در آن زمین پس از مرگ، دوباره زنده شده و حیات و رویش را از سر میگیرد.
فصل بهار، تجلی آیات خداوند است که تغییرات زمین و احوال و زیباییهای این فصل، برای اهل ایمان و یقین درس عبرت است؛ اما این فصل در برخی مکانها به دلیل موقعیت جغرافیایی به زیبایی خود را نشان میدهد. از جمله این مکانها شیراز جنتطراز است.
در فصل بهار همزمان با نو شدن طبیعت در شهر شیراز، عطر دلانگیز گلهای بهاری، شوق تفکر در آیات الهی را برای هر انسان متفکری زنده میکند؛ اما در این میان شیراز را به بهار نارنجش بهخوبی میشناسند؛ انصافاً میتوان این شهر را پایتخت بهار نارنج دنیا قلمداد کرد.
در این فصل در تمامی نقاط شیراز که قدم میگذاری، عطر دلانگیز بهار نارنج مشامت را نوازش میدهد. یکی از بهترین مکانهایی که در شیراز به مرکز بهار نارنج معروف است، باغ دلگشاست. در این گزارش به سراغ این باغ زیبا و رؤیایی میرویم و شرح سرگشتگی عطر نارنج و بهار را در طبیعت دلنشین این باغ دلربا مرور میکنیم.
باغ دلگشا در نزدیکی آرامگاه سعدی و در غرب خیابان بوستان جای گرفته است. نزدیک بودن این باغ به کوه قلعه بندر، قنات کهن و در حریم قلعهای بسیار قدیمی مشهور به کهندژ، فهندژ یا پهندژ باعث شده که برخی از پژوهشگران، پیشینه این باغ را به دوران ساسانیان نسبت دهند.
بقایای چاه بندر و چاه دختر هماکنون در بالای کوه مقابل باغ دلگشا واقع است. این باغ با گستردگی 7/5 هکتار از زیباترین گردشگاههای شیراز بهشمار میرود.
باغ دلگشا در دوران صفویه و نادرشاه افشار، آباد بوده است اما در شورش تقیخان، حاکم وقت شیراز در سال 1150 هجری قمری، بیشتر باغهای شیراز از جمله باغ دلگشا رو به ویرانی گذاشت. کریمخان این باغ را بازسازی کرد و به جای درختان از بین رفته، دوباره درخت کاشت.
پس از او لطفعلی خان زند، باغ را بهسازی کرد و در دوران قاجاریه و به سال 1205 قمری حاج ابراهیم خان معتمدالدوله نیز آن را مرمت کرد.
در پایان سلطنت فتحعلی شاه قاجار در سال 1236 هجری قمری، شاهزاده رضاقلی میرزا حاکم فارس این باغ را از مالکش خریداری و پس از بهسازی، کاخی باشکوه در آن ساخت. وی نام این کاخ را «فین» یا «کلاه فرنگی» گذاشت.
پس از او میرزا علیاکبرخان قوامالملک و فرزندش میرزا فتحعلی خان صاحب دیوان در سال 1266 هجری قمری این باغ و ساختمان آن را بازسازی کردند.
او حمامی در سمت شرق باغ ساخت و 500 اصله درخت نارنج، چند اصله خرمای شاهانی جهرمی و انواع گلهای زینتی را در آن کاشت.
این باغ از زمان صاحب دیوان همچنان در دست خاندان قوامالملک شیرازی قرار داشته و آخرین صاحب باغ، خانم خورشید کلاه قوامی معروف به «لقاءالدوله» دختر قوامالملک بوده است.
در سال 1348 خورشیدی شهرداری آن را خریداری کرد و هماکنون بهعنوان بوستانی مورد استفاده همگانی است که در عمارت آن نیز موزهای از سکهها، اسکناس، اجناس عتیقه و صنایع دستی در معرض عموم قرار گرفته است.
در ادامه گزارش خود، به همراه محمدرضا قناعتپیشه، مدیر داخلی موزه باغ دلگشا به بخشهای مختلف این موزه سر میزنیم. وی در ابتدای سخن خود گفت: باغ دلگشا در سالهای 55 و 56 دچار آتشسوزی شد اما دوباره مرمت شد و از 3 سال گذشته با عنایت پاکفطرت، شهردار شیراز، فرخزاده، معاون فرهنگی شهرداری و غریبزاده، مسئول امور فرهنگسرای شهرداری شیراز مرمت این باغ روند سریعتری به خود گرفته است.
وی اظهار کرد: اکنون بیش از یکسال است که موزه اشیای تاریخی و سکهها و اسکناسهای قدیمی در عمارت باغ دلگشا با همکاری شهرداری از سوی بخش خصوصی راهاندازی شده است که در این موزه سکههایی از دوران لیدی، هخامنشیان، سلوکیان، پارسیان، پارتیان، ساسانیان، دوران اسلامی تا امویان، سامانیان، آل مظهر، آل بویه، دوره ملوکالطوایفی، تیموری، ایلخانی، سلجوقی، صفوی، افشاری، زندیه، قاجار و معاصر موجود است که قریب 400 قطعه سکه هستند.
قناعتپیشه عنوان کرد: علاوه بر این سه عدد قرآن خطی به خط کوفی نیز مربوط به دوره سلجوقی در این موزه به معرض دید عموم قرار گرفته است.
به گزارش ایکنا، عمارت این باغ یکی از زیباترین و پیچیدهترین عمارتهای قدیمی است که معماری آن در نوع خود بینظیر است. وجود حوضهای مختلف در درون و برون این عمارت (دو حوض درون و یک حوض درون) به زیبایی این بنا افزوده است.
در مقابل عمارت، حوض سنگی بزرگی وجود دارد. عمارت این ساختمان بهصورت یک تالار با چهار شاهنشین به سبک معماری کاخهای ساسانی بیشاپور ساخته شده که دارای سه طبقه و ایوانی با دو ستون است و از معماری زندیه بوده و همچنین دارای آیینهکاریهایی به همراه نقاشیهایی از رنگ روغن با سقفهایی از چوب و گچبریهایی تزئین شده با نقوش گل و بوته است.
در اطراف سقف ایوان بر روی گچ، اشعاری از شوریده به خط نستعلیق نوشته شده که در نوع خود بینظیر است. اولین کلاه فرنگی در ایران نیز در این باغ به ثبت رسیده است. عمارت این باغ نیز که به شکل سه طبقه با دو ورودی در دو طرف و ایوانی در طبقه میانی و مشرف به استخر مقابل عمارت است، خبر از روزگار شکوه و عظمت باغ میدهد.
در طبقه همکف این عمارت سکهها، اسکناس، قرآنهای خطی، تجهیزات و ادوات نظامی دورانهای مختلف و... نگهداری میشود، در سمت چپ ورودی این طبقه فضایی اتاقمانند وجود دارد و در آن فروشگاه آنتیک مربوط به فروش اشیای عتیقه دیده میشود.
یکی از زیباییهایی این بخش وجود درب چوبی قدیمی این عمارت بود که به گفته مدیر داخلی بنا، جنس این درب به نحوی است که در صورت حرارت دیدن و در فصل تابستان، بوی عطر از این درب به مشام میرسد.
در قسمت شمالی طبقه همکف تالار آینه وجود دارد که به گفته مسئولان حراست بنا، این عمارت دارای دو تالار آینه یکی در طبقه دوم و دیگری در طبقه همکف است و تالار آینه طبقه همکف زمانی اتاق خواب خانم خورشیدکلاه قوامی بوده است. آینهکاریهای حجمی از جمله زیباییهایی این بخش محسوب میشود.
در طبقه دوم این عمارت موزه عکسهای تاریخی شیراز و دوچرخههای قدیمی و در طبقه سوم موزه رادیوهای قدیمی به چشم میخورد. رادیوها از نظر اندازه، تاریخ ساخت و کشور سازنده و حتی جنس بدنه با یکدیگر تفاوت دارند. آنها به ردیف در اتاقهای طبقه بالای عمارت نشسته و فضای جالبی را شکل دادهاند.
این رادیوها ساخت کشورهایی مانند آلمان، انگلیس، فرانسه، روسیه و ایران هستند. برخی از آنها بزرگترند و برخی کوچکتر. جنس بدنه برخی از آنها هم تفاوت میکند، اما بیشترشان از بدنههای چوبی ساخته شدهاند.
باغ دلگشا در فهرست آثار ملی با شماره 912 به ثبت رسیده است و آبی که از چشمه قنات آرامگاه سعدی جاری است، از این باغ میگذرد. این باغ هماکنون در تملک شهرداری است.
