توجیه گناه، توفیق توبه را از انسان سلب میکند
گروه اجتماعی: مدرس سطح عالی حوزه علمیه با بیان اینکه متأسفانه امروزه بسیاری از گناهان توجیه میشوند، گفت: بدحجاب بدحجابی را توجیه میکند، کسی که غیبت میکند آن را توجیه میکند و همین توجیه توفیق توبه را سلب میکند.
حجتالاسلام والمسلمین هادی عباسیخراسانی، مدرس سطح عالی حوزههای علمیه در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از قم، گفت: در دعای روز بیست و سوم ماه مبارک رمضان میخوانیم: «اللَّهُمَّ اغْسِلْنِی فِیهِ مِنَ الذُّنُوبِ وَ طَهِّرْنِی فِیهِ مِنَ الْعُیُوبِ وَ امْتَحِنْ قَلْبِی فِیهِ بِتَقْوَى الْقُلُوبِ یَا مُقِیلَ عَثَرَاتِ الْمُذْنِبِینَ؛ یعنی خدایا در این ماه از گناهانم شستوشویم ده و از عیبها پاکم کن و دلم را به پرهیزکارى دلها بیازماى اى نادیده گیرنده لغزشهاى اهل گناه».
وی با اشاره به اولین فراز این دعا، «اللَّهُمَّ اغْسِلْنِی فِیهِ مِنَ الذُّنُوبِ»، افزود: اولین خواسته انسان روزهدار در روز بیست و سوم ماه مبارک رمضان، شست و شو از گناهان است؛ ذنوب از ذَنَبَ میآید و در اصل به معنای دم و دنباله حیوان است، گناه را هم ذنب گویند؛ زیرا دنباله و تبعاتی دارد که مستلزم کیفر و عقاب است و انسان را گرفتار میکند و به مرحلهای میرساند که انسان را پلید، معیوب و بیقلب و بیدین میکند.
عباسیخراسانی عنوان کرد: دو نوع شستن داریم؛ یک شستن ظاهری که غسل و شستن پلیدیهای ظاهری است و یک شستن باطنی که پاک شدن از دنس و خبائث است، گناه جزو دنس و خبائث است و نیاز به شستوشوی دارد، انسان مؤمن هم باید از لحاظ ظاهری پاک باشد و هم از لحاظ باطنی؛ چراکه دین مبین اسلام هم به طهارت ظاهری اهمیت داده است و هم به طهارت باطنی.
پلیدی گناه را باید با آب توبه پاک کرد
وی افزود: برخی گناه را نمیشناسند، برخی میشناسند؛ ولی نمیدانند پلیدی است، برخی میدانند پلیدی است؛ ولی نمیدانند چطور پاک کنند، پلیدی گناه را باید با آب توبه پاک کرد، توبه با شستن گناهان، انسان را به گستره رحمت الهی بازمیگرداند؛ توبه از نظر قرآن و عقل هیچگونه شرطی ندارد و صرف پشیمانی، توبه حاصل میشود.
این مدرس حوزه یادآور شد: امام باقر(ع) میفرمایند: «کَفى بِالنِّدام تَوبه؛ در توبه پشیمانى کفایت است»، و نیز از امام صادق(ع) روایت شده است: «ما مِنْ عَبدٍ اَذْنَبَ ذنْبا فَنَدَمَ عَلَیْهِ اِلاّ غَفَر اللّه لَهُ قَبْل اَنْ یَسْتَغْفِرَ؛ نیست بندهاى که گناهى کند سپس پشیمان گردد مگر اینکه خداوند او را مىآمرزد پیش از آنکه او از خداوند متعال طلب آمرزش کند».
وی افزود: نتیجه پشیمانی، تصمیم بر ترک گناه و جبران حقوقی است که شخص گناهکار ضایع کرده است، انسان گاه حق خداوند را ضایع کرده و حق الله بر گردنش است و گاه حقالناس را ضایع کرده است، گاهی نماز نخوانده و گاهی غیبت کرده است. شخص توبهکننده باید حق الله را ادا کند، اگر نمازی نخوانده، روزهای نگرفته، قضا کند و اگر حقالناسی بر گردن دارد، شخص را راضی کند و بهای آن را بپردازد. از خداوند میخواهیم گناهان و پلیدیهای ما را شستوشو دهد تا هیچ اثری از آن در روح و جسم ما باقی نماند.
عباسیخراسانی گفت: در فراز دوم، «وَ طَهِّرْنِی فِیهِ مِنَ الْعُیُوبِ» از خداوند میخواهیم ما را از هر عیب و نقصی پاک بگرداند؛ هیچ انسانی بی عیب و نقص نیست مگر معصومین(ع)، تنها کسانی که از هرگونه عیب و پلیدی ظاهری و باطنی در امان بودند، پیامبر(ص)، حضرت فاطمه(س) و دوازده امام(ع) هستند که آیه تطهیر هم در شأن این بزرگواران نازل شده است: «إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرا»، (احزاب/33).
این مدرس حوزه یادآور شد: یک سری عیوب جسمی و ظاهری داریم و یک سری عیوب باطنی، انسان همواره میکوشد عیبهای جسمی خود را تا حد امکان بپوشاند یا از بین ببرد؛ اما عیبهای باطنی خود ناپیدا هستند و خداوند ارحم الراحمین با صفت ستاریت خود، عیوب ما را در پرده حجاب قرار داده است تا آبروی بندهاش را حفظ کند؛ اما همین عیوب باطنی گرچه در ظاهر مخفیاند؛ ولی سیرت انسان را زشت و کریه میکنند؛ بنابراین باید در پی اصلاح آنها بود.
وی گفت: همانگونه که از خداوند خواستیم گناهان ما را بشوید و پاک کند، از او میخواهیم تا ما را از عیوبی چون حسد، کینه، غرور، عجب، بداخلاقی، حرص و ... تطهیر کند.
تقوای قلب برتر از تقوای دیگر جوارح است
عباسیخراسانی با اشاره به فراز «وَ امْتَحِنْ قَلْبِی فِیهِ بِتَقْوَى الْقُلُوبِ» بیان کرد: در این فراز میخوانیم: خدایا در این روز مرا به تقوای قلوب امتحان کن، تقوا اقسامی دارد: تقوای اعضا و تقوای قلوب؛ به عبارتی هر انسانی با هر یک از اعضا و جوارحش باید تقوا را رعایت کند و تقوای هر یک مختص خود او است؛ مثلا تقوای زبان پرهیز از سخنان حرام، تقوای گوش پرهیز از شنیدنیهای حرام و ... است؛ از همه اینها برتر تقوای قلب است؛ زیرا تقوای قلب نگهداری دل از از وسوسههای شیطانی و بصیرت درونی است.
این مدرس حوزه یادآور شد: خداوند در آیه 32 سوره مبارکه حج بزرگداشتن شعائر الهی را نشانه تقوای قلبی میداند و میفرماید: «وَ مَن یُعَظِّمْ شَعَئرِاللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوب؛ و هر کس شعائر الهى را بزرگ دارد، این کار نشانه تقواى دلهاست» و امیرالمؤمنین علی(ع) میفرماید: کسی که تقوا را شعار قلبی خود قرار دهد در خیر و نیکویی از دیگری، سبقت گرفت و کردارش رستگار گردید، (نهجالبلاغه، خطبه 132).
نشانه تقوای قلب لذت نبردن از گناه است
وی گفت: نشانه تقوای قلبی آن است که انسان حتی در دل از گناه لذت نبرد و پرهیز از گناه با اکراه و سختی نباشد، اگر با سختی و اجبار خودش را در مقابل گناه حفظ کرد، انسان باتقوایی است؛ اما این تقوا تقوای قلبی نیست بلکه تقوای اعضا و جوارح است، تقوای عملی است؛ اما اگر در دل هم از گناه اکراه داشت و از انجام آن لذت نبرد، تقوای قلبی دارد و خوشا به حالت چنین انسان متقی.
وی افزود: در روایتی پیامبر اکرم(ص) به سینه خود اشاره کردند و فرمودند: حقیقت تقوا اینجاست، اگر قلب انسان تقوای الهی را پیشه کند، سایر اعضا نیز تابع آن خواهند بود و انسان به بالاترین درجه متقین نائل میشود؛ در این دعا از خداوند میخواهیم از گناهان و عیوب پاک شویم و به آخرین مرحله تقوا برسیم.
عباسی خراسانی عنوان کرد: در فراز «یَا مُقِیلَ عَثَرَاتِ الْمُذْنِبِینَ؛ ای نادیدهگیرنده لغزش گناهکاران!» خداوند را به صفت مقیل میخوانیم، مقیل کسی که اقاله میکند، اقاله در فقه مستحب است و به این معناست که اگر خریدار جنسی خرید و پیشمان شد، مستحب است فروشنده آن را پس بگیرد و به این عمل اقاله گویند، خداوند مقیل است؛ زیرا گناهان و لغزشها را میبخشد.
وی گفت: امیرالمؤمنین علی(ع) از پیامبر(ص) سؤال کردند: ای پیامبر خدا! برترین اعمال در ماه مبارک رمضان چیست؟ پیامبر(ص) فرمودند: ای اباالحسن! برترین اعمال در این ماه پرهیز از محرمات است، (خطبة شعبانیه).
رمضان، ماه مراقبت است
عباسی خراسانی بیان کرد: ماه رمضان، ماه مراقبت است؛ اول انسان باید مراقب باشد تا گناهی مرتکب نشود و معصیت نکند؛ دوم اگر گناهی انجام شد، فوراً به فکر جبران و اقاله باشد و توبه کند، سوم باید مراقب باشد در سرازیری گناه واقع نشود؛ یعنی گناه روی گناه انجام ندهد که گناهان کوچک گناهان بزرگ را میآورد، کوههای به این عظمت از سنگریزه تشکیل شدهاند و چهارم گناه را توجیه نکند.
وی افزود: متأسفانه امروزه بسیاری از گناهان توجیه میشود، بدحجاب بدحجابی را توجیه میکند، کسی که غیبت میکند، توجیه میکند و میگوید: غیبتش نباشد! کسی که ربا میخورد رباخواریاش را توجیه میکند و ... ، توجیه گناه توفیق توبه را از انسان میگیرد و بدترین گناه این است که انسان گناه خود را گناه نداند و بدتر از آن این که تصور کند گناهش عبادت و عمل خیر است.
این مدرس حوزه گفت: اقاله گناهان مراتبی دارد: شخصی و اجتماعی؛ شب قدر هم شب اقاله گناهان است؛ زیرا خداوند تواب و رحیم است و توابین را دوست دارد: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرینَ»، (بقره/222)؛ «وَ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی رَحیمٌ وَدُودٌ؛ از پروردگارتان آمرزش بخواهید. به درگاهش توبه کنید، که پروردگار من مهربان و دوستدارنده است»، (هود/90).
وی اظهار کرد: خداوند در آیه 53 سوره مبارکه زمر نیز میفرماید: «قُلْ یَاعِبَادِىَ الَّذِینَ أَسْرَفُواْ عَلىَ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیم؛ بگو: اى بندگان من که بر خود اسراف و ستم کردهاید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را مىآمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است».
در صراط مستقیم هیچگونه بنبستی حتی برای گناهکار وجود ندارد
عباسی خراسانی گفت: در دین اسلام و صراط مستقیم هیچگونه بنبستی وجود ندارد، حتی برای گناهکار؛ هرکس باید به هرنحوی گناهان خویش را جبران کند و شب قدر هم شب جبران و اقاله است، در اینجاست که خداوند برای انسان سلام میفرستد: «وَ إِذا جاءَکَ الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِآیاتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحیم؛ چون ایمان آوردگان به آیات ما نزد تو آمدند، بگو: سلام بر شما، خدا بر خویش مقرر کرده که شما را رحمت کند، زیرا هر کس از شما که از روى نادانى کارى بد کند، آن گاه توبه کند و نیکوکار شود، بداند که خدا آمرزنده و مهربان است»، (انعام/54).
