ازدواج از دیدگاه قرآن/ تعریف درستی از سنت ازدواج به جوانان ارائه شود

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، در مورد انتخاب همسر، احادیث و روایات فراوانی وجود دارد که بسیاری از آنها حاکی از اهمیت قانون وراثت و ثأثیر عامل محیط است، پیامبر اسلام(ص) برای تولید نسل بهتر، دقیق‌ترین نکات را در امر انتخاب همسر گوشزد کرده است از جمله این‌که فرموده است: با خویشاوندان نزدیک ازدواج نکنید زیرا فرزندی [که از آن به ثمر می‌رسد] نحیف و ضعیف خواهد بود.

شرایط همسر شایسته

از جمله شرایط همسر شایسته می‌توان به متدین بودن، حسن‌خُلق، زیبایی و شادابی، اصالت خانوادگی اشاره کرد. همسر انسان در درجه اول باید متدین باشد، زیرا دین می‌تواند انسان را از هرگونه انحراف‌های روحی و اجتماعی مصون دارد و مسلماً زن و مرد با ایمان مطابق موازین و برنامه‌های دینی فرزند خود را تربیت کرده و احساس مسئولیت نسبت به این امر می‌نمایند، چنان‌که پیامبر اسلام (ص) فرموده است: با زن نباید صرفاً به‌خاطر زیبایی او ازدواج کرد. ممکن است همین زیبایی او را به پستی و ابتذال سوق دهد و نه صرفاً برای مال و ثروتش چون ممکن است مال هم، او را طاغی و سرکش سازد، با زن صرفاً به خاطر دین او ازدواج کن.

همچنین، حُسن خلق که مبدأ اساسی پرورش نسل سالم است و این اصل چه در دوران جنینی و شیرخوارگی و چه در دوران تربیت کودک در خانواده، اثر مستقیم و یا غیر مستقیم دارد. زیبایی و شادابی زن نیز ضامن جلوگیری مرد از انحراف و خلاف عفت است، به این معنی که زیبایی زن غالباً مردها را از اعمال غیرمشروع باز می‌دارد، این موضوع نیز بیشتر با حُسن‌خلق توأم است، زیرا زن زیبا غالباً دارای اخلاق ملایم و دلچسب است، پیامبر اسلام (ص) برای اطمینان خاطر مرد از زیبایی زن، اجازه داد پیش از ازدواج، مرد او را ببیند، تا خاطر وی از نظر زیبایی و دلپسندی زن مطمئن گردد.

همچنین، در حدیث دیگر آمده است که پیغمبر اسلام(ص) فرمود: بهترین زن‌های امت من، زیبا چهره‌ترین و اندک مِهرترین آن‌هاست و نیز ازدواج با زن زیبا معمولاً فرزندان زیبا را نصیب انسان می‌سازد.

همسر انسان باید از خانواده اصیل و تربیت شده و نجیب باشد، زیرا او بهتر می‌تواند کودکان را تربیت کند، اگر زن، خود فاقد تربیت باشد نمی‌تواند فرزند خوب پرورش دهد، رسول اکرم(ص) می‌فرماید: «از سبزه‌ای که در میان کثافات و پلیدی‌ها می‌روید بپرهیزید» که منظور زن زیبایی است که در محیط پست و آلوده پرورش یافته باشد.

ازدواج از دیدگاه قرآن

خداوند متعال در آیه 21 سوره روم فرموده است: «وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ؛ و یکی از نشانه‌های لطف الهی این است که برای شما از جنس خودتان، جفتی (و همسری) بیافرید که در بر او آرامش یابید و با هم انس گیرید و میان شما، مهربانی و قرار ساخت، به یقین، در این نعمت برای مردمی که می‌اندیشند، نشانه‌هایی است».

همچنین در آیات 32 و 33 سوره نور در باب اقدام به ازدواج عنوان شده است: «وَأَنکِحُوا الْأَیَامَى مِنکُمْ وَالصَّالِحِینَ مِنْ عِبَادِکُمْ وَإِمَائِکُمْ إِن یَکُونُوا فُقَرَاء یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ وَلْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِکَاحًا حَتَّى یُغْنِیَهُمْ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ ...؛ بی‌همسران خود و غلامان و کنیزان درست کارتان را همسر دهید. اگر تنگ دستند، خداوند آنان را از فضل خویش بی‌نیاز خواهد کرد، زیرا خدا گشایش‌گر داناست. کسانی که وسیله‌ زناشویی نمی‌یابند، باید عفت ورزند تا خدا، آنان را از فضل خویش بی‌نیاز گرداند».

خداوند متعال در آیه اول سوره نساء می‎فرماید: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّکُمُ الَّذِی خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا کَثِیرًا وَنِسَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِی تَسَاءلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ کَانَ عَلَیْکُمْ رَقِیبًا؛ اى مردم از پروردگارتان که شما را از نفس واحدى آفرید و جفتش را [نیز] از او آفرید و از آن دو مردان و زنان بسیارى پراکنده کرد پروا دارید و از خدایى که به [نام] او از همدیگر درخواست مى‏کنید پروا نمایید و زنهار از خویشاوندان مبرید که خدا همواره بر شما نگهبان است».

همچنین در آیه سوم سوره نساء آمده است: «وَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تُقْسِطُواْ فِی الْیَتَامَى فَانکِحُواْ مَا طَابَ لَکُم مِّنَ النِّسَاء مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُواْ فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ ذَلِکَ أَدْنَى أَلاَّ تَعُولُواْ؛ و اگر در اجراى عدالت میان دختران یتیم بیمناکید هر چه از زنان [دیگر] که شما را پسند افتاد دو دو سه سه چهار چهار به زنى گیرید پس اگر بیم دارید که به عدالت رفتار نکنید به یک [زن آزاد] یا به آنچه [از کنیزان] مالک شده‏اید [اکتفا کنید] این [خوددارى] نزدیکتر است تا به ستم گرایید [و بیهوده عیال‌‏وار گردید]».

خداوند متعال همچنین در آیه 221 سوره بقره می‎فرماید: «وَلاَ تَنکِحُواْ الْمُشْرِکَاتِ حَتَّى یُؤْمِنَّ وَلأَمَةٌ مُّؤْمِنَةٌ خَیْرٌ مِّن مُّشْرِکَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْکُمْ وَلاَ تُنکِحُواْ الْمُشِرِکِینَ حَتَّى یُؤْمِنُواْ وَلَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَیْرٌ مِّن مُّشْرِکٍ وَلَوْ أَعْجَبَکُمْ أُوْلَئِکَ یَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللّهُ یَدْعُوَ إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَیُبَیِّنُ آیَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ؛ و با زنان مشرک ازدواج مکنید تا ایمان بیاورند قطعاً کنیز با ایمان بهتر از زن مشرک است هر چند [زیبایى] او شما را به شگفت آورد و به مردان مشرک زن مدهید تا ایمان بیاورند قطعاً برده با ایمان بهتر از مرد آزاد مشرک است هر چند شما را به شگفت آورد آنان [شما را] به سوى آتش فرا می‌خوانند و خدا به فرمان خود [شما را] به سوى بهشت و آمرزش می‌خواند و آیات خود را براى مردم روشن می‌‏گرداند باشد که متذکر شوند».

اردشیر منظمی، دکترای علوم قرآنی در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، گفت: هر جامعه‌ای برپایه فرهنگ حاکم دست به گزینش هم‌نوع می‌زند و آن گزینش هم‌نوع به‌عنوان همسر برای تشکیل خانواده است که در ایران این گزینش منطبق بر فرهنگ مقبول جامعه است.

وی با بیان این‌که در جامعه ما ملاک انتخاب همسر پارسایی، پاک‌دامنی، هم‌زبانی و هم‌فرهنگی است، افزود: با توجه به این‌که فرهنگ اسلامی بر جامعه ما نیز حاکم است، شاخصه و مفاهیم دیگری مانند عصمت، عفت، ادب، حیا، تواضع، صبوری، اطاعت، تمکین و صدها واژه‌ دیگر که هر کدام یک سامانه شبکه‌ای برای خانواده تعریف می‌کند را می‌توان از احادیث استخراج کرد و این در حالی است که در قرآن از کلمات «طیبات» و «طیبین» در انتخاب همسر استفاده شده است.

منظمی با بیان این‌که همسرگزینی و یافتن ویژگی‌های آن باید برپایه قرآن و فرهنگ اسلامی باشد، افزود: متأسفانه در شرایط امروزی دیدگاه جوانان به امر ازدواج عمیق و دوراندیشانه نیست؛ چراکه آنان تعریف درستی از این سنت مقدس ندارند.

وی گفت: خانواده نهادی است که اگر از نقطه آغازین که زوجیت آغاز می‌شود، تا به نقطه‌ای که فرزندان خود را تربیت می‌کنند، برپایه قرآن و اسلام باشد جامعه‌ای خواهیم داشت به‌دور از دغدغه و نگرانی که مدنظر اسلام و قرآن است.

این دکترای علوم قرآنی با اشاره به این‌که ما باید به‌دنبال ایجاد سامانه آرامش‌پذیری و محبت در خانواده باشیم، ادامه داد: با تشکیل این سامانه نهاد خانواده شروع به بالیدن و رشد می‌کند که محصول مهم آن تولید و تربیت نسل است که پدر و مادر با توجه به توانمندی که پیش از ازدواج و پس از آن به‌دست می‌آورند، باید آن‌چه را که آموخته‌اند به فرزندان انتقال داده و از آن‌ها مراقبت کنند و آن این است که برای همسرگزینی چه زمانی باید تلاش کنند و همچنین چه ویژگی‌هایی را در انتخاب خود لحاظ کنند.

وی با بیان این‌که خانواده‌ها از مدار سنتی خارج شده و وارد مدار مدرنیته شده‌اند، افزود: از یک طرف دید این افراد به داشته‌ها و نیازهای فرهنگ بومی ـ اعتقادی نسبتاً کم‌رنگ شده و یا از بین رفته است و از طرف دیگر با تفکرات مدرن آمیختگی پیدا کرده است که افکارشان نه کاملاً سنتی و نه کاملاً مدرن است.

منظمی با اشاره به این‌که اگر جامعه ترکیبی از دو نگاه وحیانی و عقلانی را در تشکیل خانواده و نظارت بر آن لحاظ کند، می‌توان امیدوار بود که جوانان به ویژگی‌های موفق تشکیل زندگی واقف شوند، عنوان کرد: معرفت، بینش و بصیرت کافی یک اصل اساسی و غیرقابل چشم‌پوشی برای دورنمای تشکیل خانواده است.

این دکتر علوم قرآنی با بیان این‌که جوانان ما کم‌شکیبا هستند، افزود: این جوانان در مسائل زندگی قضاوت زودهنگام دارند و طوری بار آمده‌اند که شکننده بوده و در برابر هر مشکلی قدرت دفاع خود را از دست می‌دهند و این‌ها همه ریشه در جهل و داشتن دورنمای ناکارآمد از زندگی دارد که خانواده‌ها می‌توانند با این مشکل از طریق آموزش و راهنمایی درست نسل جدید و انتقال اندوخته‌های خود به آن‌هاست که در این راستا رسانه‌ها و نظام آموزش و پرورش نقش جدی ایفا می‌کنند.

وی با اشاره به این‌که نسل جدید باید بیاموزد که نمی‌توان از هر ابزاری که در اختیار می‌گیرد برای همسرگزینی استفاده کند، ادامه داد: جوانان باید مکان و چگونگی به‌کارگیری ابزار جدید و همچنین نسبت عقلانی استفاده از ابزارها را بدانند و با عقلانیت کامل از آن استفاده کنند و این موضوع را نیز بدانند که اگر به ابزاری نیاز است، ابزار قوی‌تری به نام فرهنگ، سنت و دین داریم که باید از آن‌ها به‌جای خود درست و منطقی استفاده شود.

منظمی افزود: این موضوع  بایدها و نبایدهایی دارد که جوانان باید با آن آشنا شوند و این عدم آشنایی با هنجارهای اجتماعی، یک ضعف ناشی از کم‌دانشی نسبت به ابزارهای همسرگزینی است.

این دکتر علوم قرآنی با بیان این‌که هر انسان باید دیده فرجام‌نگر و پایان‌بین داشته و به‌نوعی عاقبت‌اندیش باشد، ادامه داد: در روایتی از حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) داریم که می‌فرماید: مؤمن وقتی کاری انجام دهد، از همان ابتدا به فکر پایان کار است، که این خود نشان‌دهنده اهمیت متن کار است نه این‌که نحوه انجام کار مهم نباشد، باید نتیجه کار را خوب رصد کنیم و یا به تعبیر دیگر اگر اهداف مشخص و فرجام، شاخصه‌ها و سرانجام کار دیده شود، با اندک‌ترین توانمندی می‌توان کار را به آن نتیجه که مدنظر است رساند.

وی با اشاره به این‌که در آیین همسرگزینی شاخصه‌های معنوی و مادی را باید درنظر گرفت، عنوان کرد: بهتر است که شاخصه‌های معنوی و معنایی را ثروتمندانه و مادیات را فقیرانه در نظر بگیریم؛ چراکه بُعد معنوی، اخلاق و دین نهاد خانواده باید نیرومندتر از بُعد مادیات باشد ولی متأسفانه جوانان ما به‌جای پرداختن به بحث قدیس به بحث قومی می‌پردازند.

منظمی در پایان اظهار کرد: باید به جوانان آگاهی داد و با تربیت درست الگو فکری جوانان می‌توان به اثبات کرد که به چه‌ چیزی باید ثروتمندانه و به چه‌ چیزی باید فقیرانه بنگرد.