برائت از قدرت‌های مادی و تکمیل معرفت الهی؛ فلسفه مناسک حج

حجت‌الاسلام والمسلمین محمد رضایی، رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی فارس در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از فارس، با اشاره به فلسفه مناسک حج عنوان کرد: در گام نخست بررسی فلسفه این فریضه الهی را باید به این سؤال پاسخ دهیم که آیا خداوند زمانی‌که حضرت ابراهیم(ع) را مأمور به ساخت کعبه می‌کند تنها هدف این بوده است که مردم به دور خانه خدا طواف کنند؟
وی افزود: خیر این‌گونه نیست بلکه طواف یا دیگر مناسکی که صورت می‌گیرد مانند بحث دعای خاص عرفات و اینها هر کدام برای خود فلسفه‌ای دارند و باید به این موضوع بیشتر پرداخته شود.

حج به‌معنای تسلیم بودن به درگاه حق است
حجت‌الاسلام رضایی با بیان اینکه حج به‌معنای تسلیم بودن در پیشگاه حضرت حق و جواب نه دادن به تمام قدرت‌های مادی و بشری ابراز کرد: در حج آن طوافی که انجام می‌دهیم، در واقع می‌خواهیم بگوییم ما زنده هستیم و حق را می‌شناسیم و این طواف طواف آگاهی است و در واقع برائت از قدرت‌های مادی است و تمام این موارد فلسفه حج است.
رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد فارس اضافه کرد: فلسفه رمی جمرات که در آن ما باید شیطان را سنگ بزنیم و از خود دور کنیم به‌‌معنای آن است، این نفسی که در وجود ماست باید هر روز سنگ خورد و دشمنان بشریت نیز باید سنگ خورند.

اشاره به فلسفه برائت از مشرکان
وی با اشاره به مسئله برائت از مشرکان که خداوند در سوره توبه آن را بیان فرموده است، گفت: در تاریخ اسلام می‌خوانیم که تنها شخصی که این مأموریت را از جانب پیامبر(ص) می‌پذیرد که به مکه رفته و در آنجا این سوره را تلاوت کرده و برائت از مشرکان را انجام دهد، حضرت علی(ع) است و این مسئله در حالی صورت گرفت که بسیاری از افرادی که در مکه حضور داشتند، از بازماندگان کشته‌شدگان حضرت علی(ع) بودند اما آن حضرت با خلوص از قدرت‌های مادی دوری جسته و به قدرت لایزال الهی توجه می‌کند.
حجت‌الاسلام رضایی ادامه داد: لذا برائت یعنی نترسیدن، ایستادن و مقاومت کردن در برابر کسانی‌که زیاده‌خواه هستند و به جوامع بشری ظلم می‌کنند و این‌ها فلسفه آن حرکتی است که در عرفات صورت می‌گیرد.
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی فارس اظهار کرد: در هنگام عزیمت به حج معمولاً رسم است که حجاج از مردم طلب حلالیت کرده و اموال خود را پاک و تطهیر می‌کند و در زمان حج یکپارچه اخلاص می‌شوند و تمام اعمالی را که انجام می‌دهند، تماماً توجه به حق است.
وی با تأکید بر اینکه این مسئله خوب است که تداوم داشته باشد، گفت: حالتی که در مکه و مدینه و اماکن مقدسه پیدا می‌کنیم فلسفه بسیار بالایی دارد که انسان برای رسیدن به حق و حقانیتی که حق بشریت است تلاش می‌کند و ‌برابر سختی‌ها ایستادگی و مقاومت می‌کند.

فلسفه اصلی حج تداوم معرفت الهی است
حجت‌الاسلام رضایی ادامه داد: نکند که بسیاری از ما مانند یک ظرف آبکش باشیم که تا زمانی‌که در آب قرار داریم، پر از آب باشیم اما زمانی‌که از آب بیرون آمدیم، حتی یک قطره آب نیز در ما نماند یعنی در مناسک حج که غرق در رسیدن به حق و حقانیت اخلاص هستیم، در بازگشت از این سفر معنوی، آثار هیچکدام در ما باقی نمانده باشد لذا این معرفتی که در مناسک حج برای انسان پدید می‌آید باید تداوم باشد و در واقع فلسفه اصلی حج نیز همین است.
رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد فارس با اشاره به اینکه مسئله طواف نیز درس بزرگی برای انسان‌ها دارد و آن توجه به حضرت حق است، گفت: در تاریخ اسلام مشاهده می‌کنیم که در سال 63 هجری قمری یک حرکت جدی و بسیار مهم از امام حسین(ع) در هنگام طواف سر می‌زند.

دلیل رها کردن مناسک حج امام حسین(ع)، مقاومت ‌برابر حاکمیت ظلم بود
وی با یادآوری اینکه شخصی که محرم است اگر احرام خود را باز کند، بزرگترین گناه را مرتکب شده است، گفت: اما مشاهده می‌کنیم که امام حسین(ع) که امام معصومی است وقتی که می‌بیند این طواف، چرخیدن و صفا و مروه کمک به حاکمیت ظلم است، آنجا را رها می‌کند و در 8 ذی‌الحجه از مکه خارج می‌شود.
حجت‌الاسلام رضایی اضافه کرد: امام به این ضرورت می‌رسد که اینجا جایی برای طواف نیست و حج آن است که به کربلا رود و در آنجا خود را به خداوند نزدیک کرده و خود را به قضا و قدر تسلیم کند زیرا او یک امام است و این مسئله را به عنوان یک حرکت تاریخی می‌بیند.
وی خاطرنشان کرد: در تاریخ آمده است که حتی در خانه خدا و حریم امن الهی نیز مأمورانی گمارده بودند که امام را در آنجا شهید کنند و حرمت این مکان مقدس را از بین برند شاید امام نیز به همین دلیل از مکه خارج می‌شود تا در آنجا حرمت‌شکنی نشود اما به‌طور کلی فلسفه اصلی این حرکت آن است که امام می‌فرماید طوافی که مسلمانان را خواب می‌کند و چتر اسلامی که ‌باز شده و مردم در زیر آن هستند اگر ستون آن حاکمیت نااهل باشد، فایده‌ای ندارد و باید ترک شود لذا امام حسین(ع) مکه را ترک کرده تا در جای دیگر حج خود را کامل کند.

امام حسین(ع)، حج خود را در کربلا کامل می‌کند
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی فارس اظهار کرد: امام در کربلا به‌عنوان یک مکان مقدسی که به راحتی می‌توانیم بگوییم که کعبه عشق است، طواف و حج خود را به اتمام می‌رساند و این حج ناتمام را به واسطه رسومش و گذشتن از خانواده و تمام هستی‌اش به درجه کمال می‌رساند.
حجت‌الاسلام رضایی در ادامه سخنان خود به دیگر مناسک اشاره کرد و گفت: یکی از اعمال بسیار مهمی که به آن توجه شده بحث قربانی است که خود فلسفه دارد یعنی در واقع قربانی گوسفند، ذبح یک حیوان جاندار نیست و معنایش این است که ما باید نفس اماره را ذبح کنیم و آنچه موجب سرکشی در وجودمان و طغیان در جامعه می‌شود، باید ذبح شود.

فلسفه قربانی کردن، ذبح نفس اماره است
وی اضافه کرد: یعنی در واقع فلسفه این است که ما به‌عنوان اینکه حجمان کامل شود از احرام دربیاییم چون کسی‌که قربانی می‌کند بعد از آن می‌تواند ازاحرام دربیاید و در بعد از آن از لباس احرام بیرون آورده و لباس معمولی بپوشد و معنای اینها آن است که انسان نفس خود را قربانی می‌کند و به‌معنای اینکه تطهیر کند موهای خود را می‌تراشد و این فسلفه‌ای است که بحث قربانی کردن دارن.
رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد فارس اظهار کرد: حضرت ابراهیم(ع) زمانی‌که می‌خواهد حضرت اسماعیل(ع) را قربانی کند شیطان او را وسوسه می‌کند که این فرزند جوان و رشید اوست چرا این کار را می‌کند اما آن حضرت حضرت مقاومت می‌کند لذا عید قربان به یاد آن مقاومتی است که حضرت ابراهیم(ع) در برابر وسوسه‌های شیطانی داشته است و بعد ما در تاریخ داریم که حضرت اسماعیل(ع) هم برابر آن چیزی که پدرش تصمیم می‌گیرد تسلیم بود اما وقتی که کارد به حلقوم نازنین اسماعیل می‌زند به اذن الهی نمی‌برد و مشیت الهی ایجاب می‌کند که اسماعیل زنده بماند و بعد از طرف خداوند گوسفندی می‌آید که ذبح شود.
وی ادامه داد: تمام اینها بحث معنویت است لذا ما باید معنا و ملکوت این حرکت را ببینیم و در مناسک حج آن ذبح کردن نفس و اماره و تسلیم بودن در برابر خداوند که این اتفاق در دهم ذی‌الحجه زمانی که رمی جمرات و قربانی انجام شده است که هم شیطان را سنگ زدند و هم نفس را قربانی کردند، به عنوان یک کار سمبلیک و نمادین است که نشان می‌دهد باید ‌برابر شیطان‌های جنی و انسی ایستاد و مقاومت کرد.
حجت‌الاسلام رضایی اظهار کرد: البته یک حرکتی که  اخیراً هم دارد صورت می‌گیرد این است که افرادی در جای جای جهان اسلام بلکه جهان غیر مسلمان هستند که گرسنه می‌باشند و خوشبختانه بخش عمده‌ای از گوشت‌های گوسفندهای قربانی به مصرف آنها می‌رسد ولی این کافی نیست زیرا این یک حرکت معنوی است و باید تداوم یافته و به گرسنگان توجه بیشتری شود.