نگاه کمرنگ به نشر دینی/ فقدان جذابیت در آثار ارزشی مشهود است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در عصری زندگی می‌کنیم که لحظه لحظه آن با تکنولوژی و انواع وسایل الکترونیکی و ارتباطی گره خورده است، اما همه اینها از اهمیت و جایگاه کتاب و کتابخوانی، همان یار همیشگی انسان که به‌عنوان یکی از مقوله‌های مهم در رشد فکری و فرهنگی جامعه نیز مطرح و شناخته شده است کم نمی‌کند، به طوری‌که یکی از عواملی مورد سنجش در میزان رشدیافتگی جوامع به‌شمار می‌رود.

آمار مربوط به مطالعه و جایگاه تهیه و هدیه کتاب در سبد خرید خانوارها در کشور ما حکایت از کم‌توجهی به نقش فرهنگ مطالعه در شکل‌گیری شخصیت و پیشرفت افراد و در مرحله بعد جامعه دارد، در این خصوص رهبر معظم انقلاب نیز به شکل خاص و ویژه به این امر توجه داشته و توصیه‌های بسیار مکرری را برای اینکه خانواده‌ها به موضوع کتابخوانی به‌عنوان جزو ثابتی از برنامه زندگی خود و قرار دادن بخشی از هزینه‌های زندگی برای خرید کتاب، بیان کرده‌اند.

دو تا سه برابر بودن هزینه‌های تولید کتاب‌های دینی

حسینی، یکی از مسئولان انتشارات امام عصر(عج) که حدود 80 درصد آثار ارائه شده در نمایشگاه مشهد این انتشارات، دینی است در گفت‌وگو با خبرنگار ما با اشاره به اینکه هزینه تولید کتاب در حوزه دین دو تا سه برابر حوزه‌های ادبی و دیگر حوزه‌هاست، گفت: همچنین اگر کتاب چاپ شده از کتب درسی باشد، مؤلف 10 تا 20 درصد قیمت پشت جلد را به‌عنوان دستمزد دریافت می‌کند ولی کتاب‌های غیر دینی هزینه تولیدشان کم اما نوع قیمتی که روی جلد می‌خورد بالاست.

این ناشر با بیان اینکه تهیه کاغذ به شکل آزاد صورت می‌گیرد و هیچ کمکی در این زمینه به ناشران بخش خصوصی حوزه کتب دینی نمی‌شود، ابراز کرد: به همین دلیل ناشران بخش خصوصی مجبور هستند که در تمام نمایشگاه‌های کتاب سطح کشور شرکت کنند.

وی با بیان اینکه هنوز بسیاری از کتب دینی مرجع با بیش از 50 جلد و بالاتر به فارسی ترجمه نشده‌اند، اظهار کرد: در این عرصه محتوا وجود دارد در صورتی که اگر ترجمه و روان‌سازی انجام شود، مورد استقبال قرار می‌گیرد اما به خاطر هزینه‌های بالا این امر هنوز محقق نشده است.

ضرورت یکسان سازی خرید کتاب از ناشران توسط وزارت ارشاد

این ناشر با بیان اینکه مسئولان حوزه نشر باید خریدهای خود را از ناشران یکسان کنند، گفت: در حال حاضر به‌صورت سالانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اقدام به خرید کتاب تنها از تعداد ناشران خاصی می‌کند، این در حالی است که گاهی کیفیت کتب ناشران با سابقه کمتر است؛ لذا هیچ ملاک خاصی برای این انتخاب وجود ندارد.

یکی دیگر از ناشران حوزه کتب مذهبی که حاضر به ذکر نام خود نبود و به گفته خودش انتشارات آن‌ها امسال 60 عنوان جدید در حوزه دین منتشر کرده است، با بیان اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نظارتی بر قیمت‌ها نمی‌کند به طوری که حتی کتاب‌های مشابه دارای قیمت‌های متفاوت هستند، ابراز کرد: به جز کتب کمک درسی و دانشگاهی که مشتریان خاص خود را دارد و آن‌ها مجبور به خرید این کتب هستند از آثار منتشر شده در حوزه عمومی و دینی استقبال مناسبی نمی‌شود.

این ناشر با اشاره به اینکه خرید کتاب در سبد خرید خانوار جایگاهی ندارد، اظهار کرد: تا فرهنگ‌سازی برای مطالعه در جامعه صورت نگیرد، اهمیت کتاب برای مردم مشخص نمی‌شود و شاهد عدم استقبال و رشد آمار مطالعه و دیگر مسائل در این حوزه خواهیم بود.

وی با بیان اینکه برخی از کتاب‌های دینی به دفعات و به اشکال و عناوین مختلف به چاپ رسیده‌اند، ابراز کرد: در واقع یک کتاب را ناشران مختلف چاپ کردند؛ لذا در این حوزه یکنواختی دیده می‌شود و خواننده هم تمایلی برای مطالعه آثار تکراری ندارد که این امر نیاز به نظارت دقیق دارد.

حجت‌الاسلام علی‌اکبر روحانی‌مقدم، کارشناس مشاوره خانواده نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از خراسان رضوی، در مورد کتب دینی که در حوزه کودک و نوجوان منتشر می‌شود، اظهار کرد: نبود تصویرسازی مناسب در این آثار و متناسب نبودن محتوای این کتب با سن کودکان از جمله کاستی‌های حوزه نشر کتب کودک و نوجوان به‌شمار می‌رود.

ضرورت وجود شورای کتاب جهت نظارت بر آثار تولیدی حوزه کتب ارزشی

این مشاور مذهبی برنامه‌های تلویزیون اضافه کرد: در استان‌ها به وجود یک شورای کتابی با اعضای توانمند و قوی نیاز است تا کار نظارت بر تولیدات حوزه کودک و نوجوان را انجام داده و اعضای آن در عین اینکه یک کارشناس با تحصیلات حوزوی و یا دانشگاهی است به معنای واقعی روحیات، نیازها، زبان و کار با کودک را بفهمد.

وی گفت: زمانی یک اثر تولیدی در حوزه کودک و نوجوان می‌تواند بیشترین تأثیرگذاری را بر مخاطبان خود داشته باشد که به خیال‌پردازی‌های ذهنی کودکان که منطبق بر عالم واقعیت است، هم در موضوعات مادی و هم معنوی نزدیک‌تر باشد.

‌حجت‌الاسلام روحانی‌مقدم اضافه کرد: باید نظارت و برخوردها از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آن‌قدر محکم و جدی باشد که هر کسی جرئت پیدا نکند که قلمی را برداشته و در حوزه غیر تخصصی خودش به تولید محتوا دست بزند اما امروز این نظارت وجود ندارد.

حضور ناشران تخصصی حوزه کتب دینی و عمومی در نمایشگاه کتاب مشهد

با توجه به اینکه نمایشگاه کتاب مشهد یکی از مناسبت‌های مهم و شاخص فرهنگی استان خراسان رضوی است با حسین مسگرانی، معاون فرهنگی و مطبوعاتی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی و دبیر شانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب ناشران ایران در مشهد مقدس نیز گفت‌و‌گو کردیم.

نکته قابل توجه در این گفت‌وگو این بود که وقتی از وی آماری در حوزه نشر دینی و تعداد کتب ارزشی ارائه شده در این نمایشگاه را خواستار شدیم با بی‌اطلاعی این مسئول و نداشتن چنین آماری مواجه شدیم و در نهایت ما را به مسئول دیگری در نمایشگاه کتاب ارجاع داد که در پایان کار هم به جز آماری ساده در بخش عمومی نمایشگاه، چیز دیگری نصیب ما نشد.

مسگرانی در این گفت‌وگو با بیان اینکه حدود 300 ناشر تخصصی حوزه کتب دینی و عمومی در نمایشگاه امسال حضور دارند، ابراز کرد: البته حدود 50 ناشر تخصصی خاص داخلی و خارجی به شکل ویژه برای حضور در نمایشگاه مشهد دعوت شده‌اند.

وی با اشاره به حضور تعدادی از ناشران تخصصی دینی در حوزه کودک و نوجوان، ابراز کرد: در بخش ناشران خارجی که کتب دینی ارائه می‌کنند، کشورهای عرب زبان، ترکیه، افغانستان و چند کشور دیگر حضور دارند که علاوه بر این ناشران اسپانیایی و انگلیسی زبان هم که آثار دینی آن‌ها مربوط به حوزه ادیان است، شرکت کردند.

کتب ارائه شده در نمایشگاه کتاب مشهد، مورد تأیید وزارت ارشاد است

معاون فرهنگی و مطبوعاتی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی ابراز کرد: فهرست آثاری که در نمایشگاه ارائه می‌شود، ابتدا به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال و بعد از تأیید برای فروش در نمایشگاه عرضه می‌شود، همچنین در طول برپایی نمایشگاه بر محصولات نظارت و با متخلفان برخورد می‌شود.

وی با بیان اینکه کتب با موضوعات حوزوی در اولویت عرضه و فروش ناشران در نمایشگاه مشهد قرار دارد، گفت: از همین رو بهترین ناشران حوزه کتبی دینی مرتبط با حوزه‌های علمیه به جهت وجود طلاب و دانشجویان متقاضی در نمایشگاه مشهد حضور یافتند.

خرید و مطالعه کتاب‌های ارزشی اولویت والدین، نوجوانان و جوانان نیست

با حضور در نمایشگاه و گفت‌وگو با بازدیدکنندگان به این نتیجه رسیدیم که اگرچه والدین و بعضا نوجوانان و دانشجویان بر اهمیت خرید و مطالعه کتبی با محتوای مناسب ارزشی و دینی برای فرزندان خود تأکید دارند، اما این امر اولویت نخست خرید در نمایشگاه کتاب نه تنها برای آنها بلکه برای خود محصلان هم نیست.

در واقع اغلب دانش‌آموزان و دانشجویان عنوان می‌کردند که به لحاظ موقعیت تحصیلی خود کتاب‌های کمک درسی و آموزشی را در اولویت خرید قرار می‌دهند و بعد بر اساس نوع علاقه‌مندی و گروه سنی افراد، مطالعه کتاب‌های داستان و شعر، زندگی ائمه(ع) و کتب دینی، دفاع مقدس و علمی تخیلی در رده‌های بعدی قرار دارد.

عدم وجود محتوای و جذابیت مناسب، ویژه نوجوانان در برخی کتب ارزشی

از طرفی نوجوانان و جوانان، سنگینی محتوای کتب دینی و نداشتن جذابیت‌های ظاهری را از عوامل عدم تمایل خود برای مطالعه این کتب می‌دانند. برخی از ناشران هم برپایی پشت سر هم نمایشگاه‌های استانی را به دلیل نبود نیروی انسانی کافی نامناسب می‌دانند و از عدم اعطای مجوز به ناشران جوان برای حضور در نمایشگاه‌های استانی ناراضی هستند.

با همه این سخنان و اهمیتی که کتاب و کتابخوانی در زندگی دارد، اما مسئولان باید توجه کنند که سلیقه مردم و اولویت‌بندی آن‌ها برای خرید و مطالعه تغییر کرده است و امروز دانش‌آموزان و دانشجویان به‌عنوان آینده‌سازان جامعه در همه عرصه‌ها بیشتر تمایل به تهیه کتب کمک درس خود هستند تا هرچه سریع‌تر دوران تحصیل خود را طی کنند اما همین قشر اگر در کنار این کتب، مطالعه غیردرسی در موضوعات مختلف به‌وی‍ژه ارزشی، اعتقادی و دینی را در برنامه خود قرار ندهند، از توانایی‌های لازم فکری و فرهنگی که در نتیجه مطالعه هدفمند و برنامه‌ریزی شده به دست می‌آید، بی‌بهره خواهند ماند.

همچنین بازدید میدانی خبرنگار ما حکایت از استقبال کم از نمایشگاه کتاب مشهد دارد، البته شاید سردی هوا یکی از دلایل این امر باشد، اگر چه به نظر می‌رسد زمان بازید نمایشگاه از ساعت 14 الی 21 مناسب باشد، همچنین در نظر گرفتن بخشی برای راهنمایی بازدیدکنندگان جهت یافتن کتاب و ناشر مورد نظر خودشان که در هشت ضلعی سالن اصلی قرار دارد یکی از اقدامات مناسب برای رفاه علاقه‌مندان در شانزدهمین نمایشگاه کتاب مشهد است.

برای آنکه مطالعه در کشور ما در جریان صحیح و مؤثر خود حرکت کند، همت، هماهنگی، برنامه‌ریزی، اختصاص قوانین خاص برای حمایت از ناشران به وی‍ژه ناشران حوزه دین و تولید کتب با محتوای فرهنگی و دینی مناسب برای رشد جامعه را نیاز داریم.