تحقق بانکداری اسلامی مستلزم نهادینهشدن سبک زندگی اسلامی در جامعه است
گروه اجتماعی: با توجه به اینکه در بانکداری اسلامی اصل بر اعتماد دوطرفه است و فرض بر این است که افراد مسلماناند و دروغ نمیگویند لذا بهمنظور اعنمادسازی میان سپردهگذار و بانک باید سبک زندگی اسلامی در جامعه حاکم باشد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، بیشک بارها و بارها شنیدهاید که سیستم بانکداری کشورمان بهصورت بانکداری اسلامی و بدون ربا مدیریت و اداره میشود. اما بهراستی تفاوت سیستم بانکداری ما با سایر سیستمها در چیست؟ و معنای اسلامی بودن چه تفاوتهایی بین بانکهای ما و بانکهای مطرح جهان ایجاد کرده است؟
مسعود سعادتمهر، عضو هیئت علمی دانشگاه پیامنور در گفتوگو با خبرنگار ایکنا از لرستان، گفت: مهمترین مشخصه بانکداری اسلامی، وجود سود به جای بهره است، لذا بهمنظور تبیین وجوه تمایز سود و بهره باید به تشریح مفاهیم بانکداری اسلامی و سرمایهداری پرداخت.
بانکداری سرمایهداری
وی در رابطه با شفافسازی پیرامون مفهوم بانکداری سرمایهداری تصریح کرد: در بانکداری اسلامی، اصل بر بهره است بدینمنظور که فرد پول خود را نزد بانک سپردهگذاری میکند و بر اساس قراردادی که با بانک میبندد بهره دریافت میکند؛ از طرفی بانک این پول را به فرد دیگی وام میدهد و با وامگیرنده قرارداد میبندد که مبلغی را بهعنوان بهره به بانک بپردازد.
سعادتمهر ادامه داد: بانکداری سرمایهداری مبتنی بر بهره با رباست چون در این سیستم، بانک و وامگیرنده دغدغه این را ندارند که طرف مقابل سود میکند یا ضرر و یا اینکه در چه بازاری سرمایهگذاری میکند؛ تنها اصل و بهره پولی که از قبل توافق شده را میخواهند لذا در سیستم بانکداری سرمایهداری ، بانک صرفاً یک واسطه مالی است که پول را از سپردهگذار دریافت کرده و به فرد دیگری وام میدهد و از این کار سود میبرد.
بانکداری اسلامی
عضو هیئت علمی دانشگاه پیامنور لرستان در رابطه با بانکداری اسلامی، عنوان کرد: در سیستم بانکداری اسلامی بهره یا ربا حرام است و اصل بر سود است؛ بدینمنظور که فرد سپردهگذار پول خود را به بانک میدهد و قرارداد میبندد که از سود حاصل از پول خود درصدی را دریافت کند، پس بانک باید این پول را در جایی سرمایهگذاری کند سپس سود بهدست آمده را بر اساس قرارداد با سپردهگذار تقسیم کند ولی اگر سودی در کار نباشد، هیچ مبلغی هم عاید سپردهگذار نخواهد شد.
مسعود سعادتمهر افزود: بانک اسلامی وقتی سپردهها را به افراد دیگری وام میدهد، با آنها قراردادی بر مبنای سود(نه بهره) میبندد لذا وام گیرنده باید پول خود را در کارهای تولیدی و سودآور سرمایهگذاری کند و بانک بر این روند نظارت خواهد کرد، سپس اگر وامگیرنده به سودی دست یافت طبق قرارداد آنرا با بانک تقسیم میکند ولی اگر سودی حاصل نشد و یا احیاناً ضرر کرد، فقط باید اصل وام را به بانک برگرداند و هیچ بهرهای را هم مازاد بر اصل پول به بانک نخواهد پرداخت.
قرارگیری پول در چرخه تولید از مزایای بانکداری اسلامی
وی خاطرنشان کرد: در سیستم بانکداری اسلامی، بانک وکیل سپردهگذار است(نهواسطه) و در ازای آن حقالزحمهای را دریافت میکند لذا هر سیستمی که در آن سود به جای بهره باشد بانکداری اسلامی محسوب میشود. یکی از مزایایی بانکداری اسلامی این است که بهمنظور دستیابی به سود بیشتر پول در چرخه تولید و تجارت وارد میشود در حالیکه در بانکداری غیراسلامی هیچ ضمانت و نظارتی بر نحوه چرخش پول و قرارگیری آن در کارهای تولیدی وجود ندارد.
سعادتمهر در پاسخ به سؤالی مبنیبر اینکه آیا بانکداری ایران، اسلامی است؟، اذعان کرد: در حال حاضر بانکداری ایران تفاوت چندانی با بانکداری ربوی ندارد و تنها بهجای واژه «بهره» از «نرخ سودعلیالحساب» که از قبل مقدار آن هم تعیین شده است استفاده میکند درواقع نرخ سود علیالحساب توجیهی برای وجه اسلامی بخشیدن بهکار بانکهاست که در این راستا گاهاً آن را بالا و پایین میکنند. امروز بانکهای ما نه تنها از بهره خود نمیگذرند که حتی اگر یک روز پرداخت بهره به از طرف وامگیرنده به تأخیر بیفتد برای او مبلغی را با عنوان جریمه لحاظ میکنند.
موانع تحقق بانکداری اسلامی در ایران
عضو هیئت علمی دانشگاه پیامنور در رابطه با علل اجرایی نشدن بانکداری اسلامی در کشور، تصریح کرد: در بانکداری اسلامی اصل بر اعتماد است یعنی سپردهگذار به بانک اعتماد کند که قراردادی که بسته میشود بر اساس سود باشد نه بهره؛ از طرفی بانک هم باید به وامگیرنده اعتماد کند که باصداقت مبلغ سود عایدی خود را بیان کند.
مسعود سعادتمهر ادامه داد: به عبارتی فرض بر این است که افراد مسلماناند پس دروغ نمیگویند، دزدی نمیکنند و در یک کلام سبک زندگی اسلامی بر جامعه حاکم است که اگر این شرایط در جامعه برقرار باشد بانکداری اسلامی بسیار مؤثر و راهگشا خواهد بود ولی از آنجایی که این اعتمادسازی در جامعه کنونی ما وجود ندارد بانکداری اسلامی اجرا نمیشود.
راهکارهای اجراییشدن بانکداری اسلامی
وی با اشاره به راهکارهای ایجاد بانکداری اسلامی در کشور، خاطرنشان کرد: برای اجرای بانکداری اسلامی باید وامهای کلان به مردم داده شود. فرض کنید اگر به صد نفر، 100 وام پنج میلیون تومانی داده شود، بانک باید بر تمام این 100 نفر نظارت کند تا میزان سود آنها و به تبع سهم بانک و وامگیرنده مشخص شود، اما اگر بجای 100 وام پبج میلیون تومانی، یک وام 500 میلیونی داده شود نظارت بر یک نفر به مراتب آسانتر و با کیفیت بیشتری خواهد بود.
در بانکداری اسلامی ریسک متضرر شدن به حداقل میرسد
وی اظهار کرد: در بانکداری اسلامی ریسک به حداقل میرسد زیرا افراد مختلف پول خود را در بانک سپردهگذاری میکنند و این پول مجتمع شده در پروژههای مختلفی سرمایهگذاری میشود لذا بهدلیل این همپوشانی معلوم نیست که پول چه فردی در چه پروژهای سرمایهگذاری شده است و از آنجایی که همه پروزهها باهم ضرر نمیکنند و معمولاً تعداد بسیار زیادی سود میکنند همیشه سودی وجود دارد که بین سپردهگذاران تقسیم شود.
سعادتمهر در پایان بیان کرد: افرادی که در بانکها مسئول اعتبارات هستند باید از تخصص بالایی برخوردار باشند تا با ارزیابی صحیح و در نظر گرفتن تمام جوانب طرحها، وامها را به طرحهایی اختصاص دهند که توجیه اقتصادی داشته باشند. بهعبارتی دیگر در بانکداری اسلامی متولیان بانکها باید کارشناسان خبره اقتصادی باشند در حالیکه این موضوع در بانکداری ربویی چندان اهمیتی ندارد.
