طرح پژوهشی «لقاح ابرها و گياهان توسط باد» با اشاره به آيات قرآن ارائه شد
گروه انديشه: پژوهشكده اعجاز قرآن در پی شناخت اعجازهای علمی قرآن، طرح پژوهشی «لقاح ابرها و گياهان توسط باد» را ارائه داده است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، پژوهشكده اعجاز قرآن در پی شناخت اعجازهای علمی قرآن كريم، تحقيقهای ميانرشتهای قرآن كريم را آغاز كرده است؛ لذا موضوع و طرحهای متعدد ميانرشتهای را ارائه میكند. از جمله اين موارد «لقاح ابرها و گياهان توسط باد» بنا بر آيه شريفه: «وَأَرْسَلْنَا الرِّیَاحَ لَوَاقِحَ فَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاء مَاء فَأَسْقَیْنَاكُمُوهُ وَمَا أَنتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ؛ و بادها را باردار كننده فرستاديم و از آسمان، آبى نازل كرديم، پس شما را بدان سيراب نموديم، و شما خزانهدار آن نيستيد.» (سوره مباركه حجر، آيه شريفه 22) است.
در قرآن از باد به عنوان آيتی الهی كه برای صاحبان فكر و خرد درسآموز است، ياد شده است. بيشتر مفسران نيز راجع به نقش باد در آيات مربوطه، مباحثی علمی را مطرح كردهاند. نگاهی به آيات مذكور نشان میدهد كه در اين آيات ارتباط مستقيمی بين باد و ابر و يا باران بيان شده است. نمونهای از اين آيات عبارتند از: سوره بقره آيه 164 «إِنَّ فی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ وَ الْفُلْكِ الَّتی تَجْری فِی الْبَحْرِ بِما یَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فيها مِنْ كُلِّ دابَّةٍ وَ تَصْريفِ الرِّياحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَیْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ».
سوره أعراف آيه 57 «وَ هُوَ الَّذی یُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذا أَقَلَّتْ سَحاباً ثِقالاً سُقْناهُ لِبَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَنْزَلْنا بِهِ الْماءَ فَأَخْرَجْنا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ كَذلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ». سوره حجر آيه 22 «وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَسْقَیْناكُمُوهُ وَ ما أَنْتُمْ لَهُ بِخازِنينَ». الكهف آيه 45 «وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشيماً تَذْرُوهُ الرِّياحُ وَ كانَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَیْءٍ مُقْتَدِراً».
سوره الفرقان آيه 48 «وَ هُوَ الَّذی أَرْسَلَ الرِّياحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً» و سوره النمل آيه 63 «أَمَّنْ یَهْديكُمْ فی ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَنْ یُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ تَعالَى اللَّهُ عَمَّا یُشْرِكُونَ». سوره الروم آيه 46 «وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ یُرْسِلَ الرِّياحَ مُبَشِّراتٍ وَ لِیُذيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ لِتَجْرِیَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُون»َ و سوره آيه 48 «اللَّهُ الَّذی یُرْسِلُ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَیَبْسُطُهُ فِی السَّماءِ كَیْفَ یَشاءُ وَ یَجْعَلُهُ كِسَفاً فَتَرَى الْوَدْقَ یَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ فَإِذا أَصابَ بِهِ مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ إِذا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ».
سوره فاطر آيه 9 «وَ اللَّهُ الَّذی أَرْسَلَ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَسُقْناهُ إِلى بَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَحْیَیْنا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها كَذلِكَ النُّشُورُ» و سوره الجاثية آيه 5 «وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْريفِ الرِّياحِ آياتٌ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ».
رابطه بين باد و گياه يا در آيه تصريح نشده و يا بين اين دو رابطهای غير مستقيم برقرار است. در اين آيات تنها در سوره مباركه حجر به نقش زايايی بادها و به ويژه كلمه «لقاح» اشاره شده است. مفسران درباره اين كلمه سه ديدگاه متفاوت بيان كرده اند: مقصود لقاح ابرهاست، مقصود لقاح گياهان است، مقصود لقاح ابرها و گياهان است.
برخی از صاحبنظران با بيان هر يك از اين معانی به عنوان مقصود آيه، ادعا كردهاند كه با توجه به اطلاعات دانش امروزی، آيه مذكور با معرفی باد به عنوان وسيله لقاح، پرده از دو راز خلقت برداشته كه قبلا بشر از آن آگاهی نداشت و سپس اين مطلب را اعجاز علمی قرآن دانستهاند.
برای بررسی صحت اين ادعا سؤالات زير مطرح میشود: با توجه به معنای لواقح و لازم و متعدی بودن آن، چه معناهايی برای آيه متصور است؟ آيا میتوان گفت با توجه به اينكه «باد» حاوی گردهها (سلول جنسی نر) است كه بر كلاله مادگی مینشيند، باد لاقح است؟ آيا میتوان لقاح ابرها و گياهان را تنها دو مصداق دانست و برای باد تأثيرات ديگری را مفروض دانست؟ به رغم آشنايی بشر با تلقيح گياهان از دير باز، آيا اشاره قرآن به اين موضوع میتواند اعجاز باشد؟ با توجه به ادامه آيه كه میفرمايد: «فانزلنا من السماء ماء» احتمال معنای زايا كردن ابرها يا حامل ابر بودن بيشتر است؟
با توجه به آيه 48 سوره روم: «اللَّهُ الَّذی یُرْسِلُ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَیَبْسُطُهُ فِی السَّماءِ كَیْفَ یَشاءُ وَ یَجْعَلُهُ كِسَفاً فَتَرَى الْوَدْقَ یَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ فَإِذا أَصابَ بِهِ مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ إِذا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ» و 9 فاطر «وَ اللَّهُ الَّذی أَرْسَلَ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَسُقْناهُ إِلى بَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَحْیَیْنا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها كَذلِكَ النُّشُورُ»، آيا بين «لواقح» و «تثير سحابا» ارتباطی وجود دارد؟
در مورد بارور شدن گياهان از نظر علمی میتوان گفت كه دانههای گرده گل برخی گياهان در هوا پخش شده، به وسيله باد حمل میشوند، اما در اين حال بيشتر دانههای گرده هدر میروند. گردهافشانی به وسيله باد بيشتر در گياهانی صورت میگيرد كه دارای گلهای نر و ماده هستند و اين گلها روی درختان جداگانه قرار دارند. در اين قبيل گلها، پرچمها كه اغلب خارج از گل قرار دارند به وسيله باد تكانده شده، دانههای گرده خود را آزاد میسازند. دانههای گرده اين گلها بسيار فراوان بوده، صاف و سبكاند و مسافتهای طولانی را همراه باد طی میكنند. كلالهها اغلب دارای انشعابات پر مانند بوده و خارج از گل قرار میگيرند، اين وضعيت شانس كلاله برای به دام انداختن دانههای گرده كه به وسيله باد حمل میشوند را افزايش میدهد. حال سؤال اين است: باد در چند درصد از گياهان عامل بارور كننده است؟ آيا میتوان گفت مهمترين عامل در بارورسازی گياهان باد است؟ آيا هر نوع بادی را میتوان بارور كننده دانست؟ منظور اين است كه سرعت و شدت باد در ميزان بارور كنندگی مؤثر است يا خير؟
در قرآن از باد به عنوان آيتی الهی كه برای صاحبان فكر و خرد درسآموز است، ياد شده است. بيشتر مفسران نيز راجع به نقش باد در آيات مربوطه، مباحثی علمی را مطرح كردهاند. نگاهی به آيات مذكور نشان میدهد كه در اين آيات ارتباط مستقيمی بين باد و ابر و يا باران بيان شده است. نمونهای از اين آيات عبارتند از: سوره بقره آيه 164 «إِنَّ فی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ وَ الْفُلْكِ الَّتی تَجْری فِی الْبَحْرِ بِما یَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فيها مِنْ كُلِّ دابَّةٍ وَ تَصْريفِ الرِّياحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَیْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ».
سوره أعراف آيه 57 «وَ هُوَ الَّذی یُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذا أَقَلَّتْ سَحاباً ثِقالاً سُقْناهُ لِبَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَنْزَلْنا بِهِ الْماءَ فَأَخْرَجْنا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ كَذلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ». سوره حجر آيه 22 «وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ فَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَسْقَیْناكُمُوهُ وَ ما أَنْتُمْ لَهُ بِخازِنينَ». الكهف آيه 45 «وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشيماً تَذْرُوهُ الرِّياحُ وَ كانَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَیْءٍ مُقْتَدِراً».
سوره الفرقان آيه 48 «وَ هُوَ الَّذی أَرْسَلَ الرِّياحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً» و سوره النمل آيه 63 «أَمَّنْ یَهْديكُمْ فی ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَنْ یُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ تَعالَى اللَّهُ عَمَّا یُشْرِكُونَ». سوره الروم آيه 46 «وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ یُرْسِلَ الرِّياحَ مُبَشِّراتٍ وَ لِیُذيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ لِتَجْرِیَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُون»َ و سوره آيه 48 «اللَّهُ الَّذی یُرْسِلُ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَیَبْسُطُهُ فِی السَّماءِ كَیْفَ یَشاءُ وَ یَجْعَلُهُ كِسَفاً فَتَرَى الْوَدْقَ یَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ فَإِذا أَصابَ بِهِ مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ إِذا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ».
سوره فاطر آيه 9 «وَ اللَّهُ الَّذی أَرْسَلَ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَسُقْناهُ إِلى بَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَحْیَیْنا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها كَذلِكَ النُّشُورُ» و سوره الجاثية آيه 5 «وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْريفِ الرِّياحِ آياتٌ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ».
رابطه بين باد و گياه يا در آيه تصريح نشده و يا بين اين دو رابطهای غير مستقيم برقرار است. در اين آيات تنها در سوره مباركه حجر به نقش زايايی بادها و به ويژه كلمه «لقاح» اشاره شده است. مفسران درباره اين كلمه سه ديدگاه متفاوت بيان كرده اند: مقصود لقاح ابرهاست، مقصود لقاح گياهان است، مقصود لقاح ابرها و گياهان است.
برخی از صاحبنظران با بيان هر يك از اين معانی به عنوان مقصود آيه، ادعا كردهاند كه با توجه به اطلاعات دانش امروزی، آيه مذكور با معرفی باد به عنوان وسيله لقاح، پرده از دو راز خلقت برداشته كه قبلا بشر از آن آگاهی نداشت و سپس اين مطلب را اعجاز علمی قرآن دانستهاند.
برای بررسی صحت اين ادعا سؤالات زير مطرح میشود: با توجه به معنای لواقح و لازم و متعدی بودن آن، چه معناهايی برای آيه متصور است؟ آيا میتوان گفت با توجه به اينكه «باد» حاوی گردهها (سلول جنسی نر) است كه بر كلاله مادگی مینشيند، باد لاقح است؟ آيا میتوان لقاح ابرها و گياهان را تنها دو مصداق دانست و برای باد تأثيرات ديگری را مفروض دانست؟ به رغم آشنايی بشر با تلقيح گياهان از دير باز، آيا اشاره قرآن به اين موضوع میتواند اعجاز باشد؟ با توجه به ادامه آيه كه میفرمايد: «فانزلنا من السماء ماء» احتمال معنای زايا كردن ابرها يا حامل ابر بودن بيشتر است؟
با توجه به آيه 48 سوره روم: «اللَّهُ الَّذی یُرْسِلُ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَیَبْسُطُهُ فِی السَّماءِ كَیْفَ یَشاءُ وَ یَجْعَلُهُ كِسَفاً فَتَرَى الْوَدْقَ یَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ فَإِذا أَصابَ بِهِ مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ إِذا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ» و 9 فاطر «وَ اللَّهُ الَّذی أَرْسَلَ الرِّياحَ فَتُثيرُ سَحاباً فَسُقْناهُ إِلى بَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَحْیَیْنا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها كَذلِكَ النُّشُورُ»، آيا بين «لواقح» و «تثير سحابا» ارتباطی وجود دارد؟
در مورد بارور شدن گياهان از نظر علمی میتوان گفت كه دانههای گرده گل برخی گياهان در هوا پخش شده، به وسيله باد حمل میشوند، اما در اين حال بيشتر دانههای گرده هدر میروند. گردهافشانی به وسيله باد بيشتر در گياهانی صورت میگيرد كه دارای گلهای نر و ماده هستند و اين گلها روی درختان جداگانه قرار دارند. در اين قبيل گلها، پرچمها كه اغلب خارج از گل قرار دارند به وسيله باد تكانده شده، دانههای گرده خود را آزاد میسازند. دانههای گرده اين گلها بسيار فراوان بوده، صاف و سبكاند و مسافتهای طولانی را همراه باد طی میكنند. كلالهها اغلب دارای انشعابات پر مانند بوده و خارج از گل قرار میگيرند، اين وضعيت شانس كلاله برای به دام انداختن دانههای گرده كه به وسيله باد حمل میشوند را افزايش میدهد. حال سؤال اين است: باد در چند درصد از گياهان عامل بارور كننده است؟ آيا میتوان گفت مهمترين عامل در بارورسازی گياهان باد است؟ آيا هر نوع بادی را میتوان بارور كننده دانست؟ منظور اين است كه سرعت و شدت باد در ميزان بارور كنندگی مؤثر است يا خير؟
