بررسی الگوی تفكر قرآنی با استفاده از روشهای معناشناسی در شماره 48 «ذهن»
گروه انديشه: مقاله «الگوی تفكر قرآنی بر اساس معناشناسی همزمانی» نوشته هادی صادقی و شعبان نصرتی، از مقالات شماره 48 فصلنامه «ذهن» است، كه نويسندگان در آن واژه «فكر» در قرآن را با روش معناشناسی همزمانی تحليل كرده و نظريهای درباب دو نوع الگوی مثبت و منفی تفكر پرداختهاند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، مقاله «الگوی تفكر قرآنی بر اساس معناشناسی همزمانی» كه توسط هادی صادقی، عضو هيئت علمی دانشكده علوم حديث و شعبان نصرتی، پژوهشگر مؤسسه علمی ـ فرهنگی دارالحديث قم به رشته تحرير درآمده است، يكی از مقالات شماره 48 فصلنامه «ذهن» است.
بنا بر اين گزارش، نويسندگان اين مقاله كه در پی تحليل واژه «فكر» با روش معناشناسی همزمانی بودهاند، بررسی خود را در سه حوزه صرفی، جانشينها و همنشينها پيش بردهاند و بحث خود را به اين نتيجه ختم كردهاند كه قرآن به دو نوع نظام فكری قائل است.
پويايی، جمعگرايی، همگرايی و ايمانمداری، شاخصه يكی از اين نظامهای فكری است كه البته مورد تأييد قرآن است و در حوزه علم و معرفت قرآنی قرار میگيرد. اما شالوده دستگاه ديگر، بر فردگرايی، ايستايی و ايمانگريزی بنا نهاده شده است؛ كه گاهی با مقبوليت عمومی مواجه میشود. قرآن نگاهی منفی به اين نوع و سنخ فكری دارد و آن را با دو واژه «فكّر» و «جهل» بيان میكند و خارج از حوزه علم و معرفت میداند.
بر اساس تبيينی كه در اين مقاله صورت گرفته است، قرآن در دعوت به تفكر، از دو شيوه گزارش و تمثيل استفاده میكند. در ذكر موضوع تفكر، از تنوع و گوناگونی موضوع استفاده كرده و بيشتر به امور عادی و طبيعی پای میفشارد. همچنين به عقيده نويسندگان، در ديدگاه قرآنی، نگاه اصلی به تفكر، توليد دانش جديد نيست، بلكه هدف از تفكر اين است كه انسان، دانشهای پيشين را بستری برای تفكر قرار دهد تا دروازه ايمان بر وی گشوده شود.
در بخش پايانی اين مقاله آمده است «دو شيوة گزارش ـ از واقع طبيعی يا فراطبيعی ـ از بهترين شيوههای انگيزش جامعه به تفكر مثبت است كه قرآن با كاربست آنها اعتبارشان را تأييد كرده است.
تفكر، وسيلهای برای ورود به حوزه ايمان و يا تقويت آن است؛ از اينرو قرآن موضوع تفكر را بسيار گسترده مطرح میكند و چون بيشتر مردم با امور عادی و طبيعی سر و كار دارند، از مردم دعوت میكند در امور عادی كه دور از دسترس نيست، تفكر كنند. تأكيد قرآن در فرآيند تفكر بيش از آنكه بر توليد دانش جديد باشد، بر استفاده از بسترهای علمی برای ورود به حوزه ايمان است. به ديگر سخن، علم به دست آمده از فرآيند تفكر، وسيلهای برای ايمانآوری يا ايمانافزايی است. از آنجا كه در قرآن هيچ تكذيبی بعد از تفكر ذكر نشده است و از سوی ديگر، تفكر همواره جنبه مثبت دارد، میتوان گفت نتيجه عملی تفكر، ايمان به خدا يا صفات اوست.»
بر اساس اين گزارش، «تأثير ابن سينا بر مبحث «كليات» و «اصل فرديت» در تفكر مدرسی غرب» از مهدی عباسزاده، «هرمنوتيك گادامری و تأويل بينامتنی» از محمدجواد صافيان و مهدی غياثوند، «نقش مثبت توهم در مسئله اراده آزاد» از بهرام عليزاده، «تفسيری اصالةالوجودی از ارسطو» از ابراهيم دادجو، «كاوشی در ريشههای تقابل فلسفه تحليلی و فلسفه قارهای» از عبدالرزاق حسامیفر، «بررسی عوامل انسجامی در دو سوره نمل و فجر در مقايسه با ترجمه فارسی» زينب محمد ابراهيمی و ليلا پاينده از ديگر مقالات شماره 48 فصلنامه «ذهن» است.
يادآور میشود «ذهن» فصلنامهای تخصصی در حوزه معرفتشناسی و دانشهای همگن است كه به صاحب امتيازی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی و مدير مسئولی علیاكبر رشاد و سردبيری عليرضا قائمینيا چاپ و منتشر میشود.
بنا بر اين گزارش، نويسندگان اين مقاله كه در پی تحليل واژه «فكر» با روش معناشناسی همزمانی بودهاند، بررسی خود را در سه حوزه صرفی، جانشينها و همنشينها پيش بردهاند و بحث خود را به اين نتيجه ختم كردهاند كه قرآن به دو نوع نظام فكری قائل است.
پويايی، جمعگرايی، همگرايی و ايمانمداری، شاخصه يكی از اين نظامهای فكری است كه البته مورد تأييد قرآن است و در حوزه علم و معرفت قرآنی قرار میگيرد. اما شالوده دستگاه ديگر، بر فردگرايی، ايستايی و ايمانگريزی بنا نهاده شده است؛ كه گاهی با مقبوليت عمومی مواجه میشود. قرآن نگاهی منفی به اين نوع و سنخ فكری دارد و آن را با دو واژه «فكّر» و «جهل» بيان میكند و خارج از حوزه علم و معرفت میداند.
بر اساس تبيينی كه در اين مقاله صورت گرفته است، قرآن در دعوت به تفكر، از دو شيوه گزارش و تمثيل استفاده میكند. در ذكر موضوع تفكر، از تنوع و گوناگونی موضوع استفاده كرده و بيشتر به امور عادی و طبيعی پای میفشارد. همچنين به عقيده نويسندگان، در ديدگاه قرآنی، نگاه اصلی به تفكر، توليد دانش جديد نيست، بلكه هدف از تفكر اين است كه انسان، دانشهای پيشين را بستری برای تفكر قرار دهد تا دروازه ايمان بر وی گشوده شود.
در بخش پايانی اين مقاله آمده است «دو شيوة گزارش ـ از واقع طبيعی يا فراطبيعی ـ از بهترين شيوههای انگيزش جامعه به تفكر مثبت است كه قرآن با كاربست آنها اعتبارشان را تأييد كرده است.
تفكر، وسيلهای برای ورود به حوزه ايمان و يا تقويت آن است؛ از اينرو قرآن موضوع تفكر را بسيار گسترده مطرح میكند و چون بيشتر مردم با امور عادی و طبيعی سر و كار دارند، از مردم دعوت میكند در امور عادی كه دور از دسترس نيست، تفكر كنند. تأكيد قرآن در فرآيند تفكر بيش از آنكه بر توليد دانش جديد باشد، بر استفاده از بسترهای علمی برای ورود به حوزه ايمان است. به ديگر سخن، علم به دست آمده از فرآيند تفكر، وسيلهای برای ايمانآوری يا ايمانافزايی است. از آنجا كه در قرآن هيچ تكذيبی بعد از تفكر ذكر نشده است و از سوی ديگر، تفكر همواره جنبه مثبت دارد، میتوان گفت نتيجه عملی تفكر، ايمان به خدا يا صفات اوست.»
بر اساس اين گزارش، «تأثير ابن سينا بر مبحث «كليات» و «اصل فرديت» در تفكر مدرسی غرب» از مهدی عباسزاده، «هرمنوتيك گادامری و تأويل بينامتنی» از محمدجواد صافيان و مهدی غياثوند، «نقش مثبت توهم در مسئله اراده آزاد» از بهرام عليزاده، «تفسيری اصالةالوجودی از ارسطو» از ابراهيم دادجو، «كاوشی در ريشههای تقابل فلسفه تحليلی و فلسفه قارهای» از عبدالرزاق حسامیفر، «بررسی عوامل انسجامی در دو سوره نمل و فجر در مقايسه با ترجمه فارسی» زينب محمد ابراهيمی و ليلا پاينده از ديگر مقالات شماره 48 فصلنامه «ذهن» است.
يادآور میشود «ذهن» فصلنامهای تخصصی در حوزه معرفتشناسی و دانشهای همگن است كه به صاحب امتيازی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی و مدير مسئولی علیاكبر رشاد و سردبيری عليرضا قائمینيا چاپ و منتشر میشود.
