اكتفا به ظاهر آيات و بی توجهی به روايات؛ دو عامل جدايی از قرآن و اهلبيت(ع)
گروه حوزههای علميه: يك پژوهشگر مهدويت تاكيد كرد: انسانهای بسياری در طول تاريخ با ملاك قرار دادن ظاهر آيات و دوری از تعقل و تفكر در زمينه ولايت در برابر ائمه اطهار(ع) قرار گرفتند.
حجتالاسلام والمسلمين مجتبی رضايی، پژوهشگر مهدويت و تاريخ اسلام در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) با اشاره به آيات الهی در زمينه مهدويت تصريح كرد: قرآن كريم در آيات بسياری مسلمانان را به تلاش برای پيروزی بر ظالمان و استقرار حكومت جهانی صالحان فراخوانده و وعده تحقق آن را نيز داده است و به حقيقت چنين امری در جهان به طور بسيار زيبا و به شكل يك معادله بینقص شكل خواهد گرفت.
وی افزود: مهدويت آرمان دين اسلام است و قرآن هم كتابی است كه كليات مسايل دينی را در مسايل مختلف بيان كرده است؛ در واقع قرآن، قانون اساسی دين اسلام است و به نوعی شناسنامه اين دين به حساب میآيد؛ از نظر منطقی مهمترين آرمانهای اسلام در قرآن آمده است ولی شيوه بيان اين آرمانها به اشكال مختلف صورت گرفته است.
نويسنده و پژوهشگر مهدويت عنوان كرد: قرآن به عنوان قانون اساسی اسلام، قاعدتا بايد آينده جهان و اين دين و پيروانش را در دنيا و آخرت مشخص كرده باشد و به همين دليل است كه آيات مرتبط با عاقبت مومنان و كافران در آيات بسياری مشخص شده است ولی يكی از وجوه اين آينده، در آينده دنيوی است كه عاقبت دنيا را مشخص میكند.
وی گفت: به هر شكل بايد آينده ترسيم شده از سوی قرآن در دنيا را از آياتی كه به اين امر اختصاص دارد پيدا كرد؛ يك سری آيات در قرآن وجود دارد كه اين آيات به اين مسئله تصريح دارند كه خداوند برای آينده اين دنيا برنامه مشخص دارد؛ چندين آيه در قرآن وجود دارد كه اين آيات بنابر تاييد شيعه و سنی بيانگر اين مطلب است كه آينده جهان آيندهای زيبا است؛ البته با يك سری تفاسير خلاف هم مواجه بودهايم ولی نفی معنای عام را نمیكند؛ در اين بين يك سری آيات داريم كه مفهوم عام دارند ولی برخی مفسران آنها را بر يك محور خاص مبتنی كردهاند.
رضايی يادآور شد: آياتی در قرآن وجود دارد كه سرانجام كار جهان را از آن متقين میداند؛ البته در اين بين شايد كسی عنوان كند كه خداوند آينده را از آن متقين دانسته كه شايد منظور آن قيامت باشد ولی هيچ دليلی نداريم كه عنوان كند كه اين آيات ويژه قيامت است پس جلوه عمومی دارد.
وی گفت: يك سری آيات عمومی در قرآن وجود دارد كه به ارايه چشمانداز زيبای اين جهان پرداخته است كه البته بحثی در آن نيست؛ وقتی در مقام بررسی جزييات اين چشمانداز بر میآييم بايد ببينيم كه اين آينده توسط چه كسی رقم خواهد خورد و دولت آن چگونه تشكيل میشود و قوانين آن چگونه است.
رضايی افزود: اگر بخواهيم به جزييات اين آيات هدفمند در مورد قيامت برسيم قطعا اين جزييات را در آيات الهی به صراحت دريافت نمیكنيم ولی يكسری روايات از ائمه معصومين(ع) كه مفسران اصلی قرآن كريم هستند در دست داريم كه اين جزييات را برای ما مشخص كردهاند.
وی گفت: به عنوان مثال اهلبيت(ع) در روايات متعدد تاويل و تفسير برخی از آيات را صرفا مختص به امام زمان(عج) دانستهاند و از اين رو آياتی كه مطالب خاصی را بيان كرده است با بصيرتی الهی برای بشريت به شكل مشخص و واضحتر بيان فرمودهاند؛ زيرا تفسير ظاهری و باطنی از قرآن توانمندی میطلبد كه تنها از عهده معصومين ساخته است.
اين پژوهشگر مهدويت عنوان كرد: بيشتر جزييات اينگونه آيات، توسط روايات تفسيری به دست ما رسيده است كه كمتر به شكل مستقيم میتوان آنها را از ظاهر آيات بدست آورد؛ به عنوان مثال متكلمان ما آيات بسياری را منتسب به امام زمان(عج) و مهدويت میدانند كه تعداد آنها نيز بسيار زياد است ولی وقتی به ظاهر آيات نگاه میكنيم شايد باور آن برای ما سخت باشد كه بپذيريم اين آيه مرتبط با مهدويت است كه از آن جمله میتوان به آيه اول سوره بقره «ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَیْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ...» اشاره كرد كه شايد از ظاهر آيه نتوان به اين نتيجه رسيد كه اين آيه، آيه مهدوی باشد.
وی افزود: در ظاهر، اين آيه و به خصوص در مورد مسئله غيب همگان از ظاهر آيه به اين مطلب میرسند كه منظور خداوند همان غيب و جهان آخرت و ماوراء باشد ولی با استفاده از روايات به اين نتيجه میرسيم كه منظور از غيب در اين آيه، امام زمان(عج) است در حالی كه شايد يك انسان معمولی نتواند از ظاهر آيه به چنين نتيجهای برسد ولی اينگونه روايات است كه به تفكرات ما افق جديد میدهد.
رضايی عنوان كرد: با استفاده از اين روايات به اين نتيجه جديد میرسيم كه متقی كسی است كه به امام زمان(عج) ايمان خاص دارد؛ از اين گونه آيات بسيار زياد است كه تنها به بركت روايات میتوان از آنها استفادههای جديد كرد؛ اين در حالی است كه گروهی كه خود را از اين روايات محروم كردهاند خود را از حقايق بسياری در اين عالم محروم ساختهاند.
وی گفت: يكسری آيات ديگر در قرآن وجود دارد كه اين آيات نظر به اين مسئله است كه زمين ارث انسانهای درستكار است؛ در واقع ميراث عبادی الصالحون است كه يك حكم كلی است؛ البته اگر كسی اين آيات را مرور كند عنوان میكند كه آينده جهان وقتی كه روشن است طبيعتا بايد انسانهای صالح نيز بر آن حكومت كنند ولی در واقع اگر چشمانداز ما بر اساس روايات تفسيری باشد به روشنی در میيابيم كه منظور دقيق قرآن از اين آيات چيست و حتی جزييات مرتبط با امام و حكومت موعود نيز در آن بيان شده است.
اين پژوهشگر مهدويت، در پاسخ به اين سوال كه چرا مسايلی به اين اهميت در قرآن به اين شكل مبهم بيان شده است، گفت: طبيعيت قرآن چنين است كه بسياری از اموری كه آينده انسانها را مشخص میكند به اين شكل و با تركيبی از چند عنصر ديگر كه از سوی پيامبر(ص) عنوان شده است، رقم میزند؛ يعنی مشی خداوند در هر دورهای نيز چنين بوده كه بصيرت انسانها را آزمايش میكند؛ پيامبر(ص) ثقلين را برای هدايت انسانها در ميان آنان به وديعت نهاد ولی نكته جالب اينجاست كه با اين پيشفرض كه تفسير قرآن در ابتدا بايد از سوی معصومين(ع) انجام شود، عدهای از اين منابع عظيم فيض خود را محروم كردند و نخواستند به حقيقت و باطن قرآن برسند و به همين جهت است كه نوع نگاه ما را به اين آيات ندارند.
وی افزود: قرآن كتابی است كه در آن سرفصلهای اساسی مكتب اسلام بيان شده است و اگر كسی میخواهد در قانون اساسی به جزييات برسد قطعا بايد به افرادی مراجعه كند كه در جريان كامل اين اصول قرار دارند و اصلحترين افراد برای تفسير قانون اساسی هستند؛ در اينجاست كه مسئله ولايت معصوم مطرح میشود و انسانهايی كه از اين فيض محروم میشوند راهی جز ضلالت نخواهند داشت.
وی تاكيد كرد: پيامبر(ص) نيز همواره میفرمودند كه برای رستگاری، قرآن به تنهايی كمكی به شما نمیكند و بايد اين قرآن و اهلبيت(ع) در كنار هم قرار داشته باشند تا بتوانند امت را به رستگاری برسانند؛ چه بسا انسانهای بسياری در طول تاريخ كه با ملاك قرار دادن ظاهر آيات و دوری از تعقل و تفكر در زمينه ولايت در برابر ائمه اطهار(ع) نيز قرار گرفتند.
وی افزود: مهدويت آرمان دين اسلام است و قرآن هم كتابی است كه كليات مسايل دينی را در مسايل مختلف بيان كرده است؛ در واقع قرآن، قانون اساسی دين اسلام است و به نوعی شناسنامه اين دين به حساب میآيد؛ از نظر منطقی مهمترين آرمانهای اسلام در قرآن آمده است ولی شيوه بيان اين آرمانها به اشكال مختلف صورت گرفته است.
نويسنده و پژوهشگر مهدويت عنوان كرد: قرآن به عنوان قانون اساسی اسلام، قاعدتا بايد آينده جهان و اين دين و پيروانش را در دنيا و آخرت مشخص كرده باشد و به همين دليل است كه آيات مرتبط با عاقبت مومنان و كافران در آيات بسياری مشخص شده است ولی يكی از وجوه اين آينده، در آينده دنيوی است كه عاقبت دنيا را مشخص میكند.
وی گفت: به هر شكل بايد آينده ترسيم شده از سوی قرآن در دنيا را از آياتی كه به اين امر اختصاص دارد پيدا كرد؛ يك سری آيات در قرآن وجود دارد كه اين آيات به اين مسئله تصريح دارند كه خداوند برای آينده اين دنيا برنامه مشخص دارد؛ چندين آيه در قرآن وجود دارد كه اين آيات بنابر تاييد شيعه و سنی بيانگر اين مطلب است كه آينده جهان آيندهای زيبا است؛ البته با يك سری تفاسير خلاف هم مواجه بودهايم ولی نفی معنای عام را نمیكند؛ در اين بين يك سری آيات داريم كه مفهوم عام دارند ولی برخی مفسران آنها را بر يك محور خاص مبتنی كردهاند.
رضايی يادآور شد: آياتی در قرآن وجود دارد كه سرانجام كار جهان را از آن متقين میداند؛ البته در اين بين شايد كسی عنوان كند كه خداوند آينده را از آن متقين دانسته كه شايد منظور آن قيامت باشد ولی هيچ دليلی نداريم كه عنوان كند كه اين آيات ويژه قيامت است پس جلوه عمومی دارد.
وی گفت: يك سری آيات عمومی در قرآن وجود دارد كه به ارايه چشمانداز زيبای اين جهان پرداخته است كه البته بحثی در آن نيست؛ وقتی در مقام بررسی جزييات اين چشمانداز بر میآييم بايد ببينيم كه اين آينده توسط چه كسی رقم خواهد خورد و دولت آن چگونه تشكيل میشود و قوانين آن چگونه است.
رضايی افزود: اگر بخواهيم به جزييات اين آيات هدفمند در مورد قيامت برسيم قطعا اين جزييات را در آيات الهی به صراحت دريافت نمیكنيم ولی يكسری روايات از ائمه معصومين(ع) كه مفسران اصلی قرآن كريم هستند در دست داريم كه اين جزييات را برای ما مشخص كردهاند.
وی گفت: به عنوان مثال اهلبيت(ع) در روايات متعدد تاويل و تفسير برخی از آيات را صرفا مختص به امام زمان(عج) دانستهاند و از اين رو آياتی كه مطالب خاصی را بيان كرده است با بصيرتی الهی برای بشريت به شكل مشخص و واضحتر بيان فرمودهاند؛ زيرا تفسير ظاهری و باطنی از قرآن توانمندی میطلبد كه تنها از عهده معصومين ساخته است.
اين پژوهشگر مهدويت عنوان كرد: بيشتر جزييات اينگونه آيات، توسط روايات تفسيری به دست ما رسيده است كه كمتر به شكل مستقيم میتوان آنها را از ظاهر آيات بدست آورد؛ به عنوان مثال متكلمان ما آيات بسياری را منتسب به امام زمان(عج) و مهدويت میدانند كه تعداد آنها نيز بسيار زياد است ولی وقتی به ظاهر آيات نگاه میكنيم شايد باور آن برای ما سخت باشد كه بپذيريم اين آيه مرتبط با مهدويت است كه از آن جمله میتوان به آيه اول سوره بقره «ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَیْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ...» اشاره كرد كه شايد از ظاهر آيه نتوان به اين نتيجه رسيد كه اين آيه، آيه مهدوی باشد.
وی افزود: در ظاهر، اين آيه و به خصوص در مورد مسئله غيب همگان از ظاهر آيه به اين مطلب میرسند كه منظور خداوند همان غيب و جهان آخرت و ماوراء باشد ولی با استفاده از روايات به اين نتيجه میرسيم كه منظور از غيب در اين آيه، امام زمان(عج) است در حالی كه شايد يك انسان معمولی نتواند از ظاهر آيه به چنين نتيجهای برسد ولی اينگونه روايات است كه به تفكرات ما افق جديد میدهد.
رضايی عنوان كرد: با استفاده از اين روايات به اين نتيجه جديد میرسيم كه متقی كسی است كه به امام زمان(عج) ايمان خاص دارد؛ از اين گونه آيات بسيار زياد است كه تنها به بركت روايات میتوان از آنها استفادههای جديد كرد؛ اين در حالی است كه گروهی كه خود را از اين روايات محروم كردهاند خود را از حقايق بسياری در اين عالم محروم ساختهاند.
وی گفت: يكسری آيات ديگر در قرآن وجود دارد كه اين آيات نظر به اين مسئله است كه زمين ارث انسانهای درستكار است؛ در واقع ميراث عبادی الصالحون است كه يك حكم كلی است؛ البته اگر كسی اين آيات را مرور كند عنوان میكند كه آينده جهان وقتی كه روشن است طبيعتا بايد انسانهای صالح نيز بر آن حكومت كنند ولی در واقع اگر چشمانداز ما بر اساس روايات تفسيری باشد به روشنی در میيابيم كه منظور دقيق قرآن از اين آيات چيست و حتی جزييات مرتبط با امام و حكومت موعود نيز در آن بيان شده است.
اين پژوهشگر مهدويت، در پاسخ به اين سوال كه چرا مسايلی به اين اهميت در قرآن به اين شكل مبهم بيان شده است، گفت: طبيعيت قرآن چنين است كه بسياری از اموری كه آينده انسانها را مشخص میكند به اين شكل و با تركيبی از چند عنصر ديگر كه از سوی پيامبر(ص) عنوان شده است، رقم میزند؛ يعنی مشی خداوند در هر دورهای نيز چنين بوده كه بصيرت انسانها را آزمايش میكند؛ پيامبر(ص) ثقلين را برای هدايت انسانها در ميان آنان به وديعت نهاد ولی نكته جالب اينجاست كه با اين پيشفرض كه تفسير قرآن در ابتدا بايد از سوی معصومين(ع) انجام شود، عدهای از اين منابع عظيم فيض خود را محروم كردند و نخواستند به حقيقت و باطن قرآن برسند و به همين جهت است كه نوع نگاه ما را به اين آيات ندارند.
وی افزود: قرآن كتابی است كه در آن سرفصلهای اساسی مكتب اسلام بيان شده است و اگر كسی میخواهد در قانون اساسی به جزييات برسد قطعا بايد به افرادی مراجعه كند كه در جريان كامل اين اصول قرار دارند و اصلحترين افراد برای تفسير قانون اساسی هستند؛ در اينجاست كه مسئله ولايت معصوم مطرح میشود و انسانهايی كه از اين فيض محروم میشوند راهی جز ضلالت نخواهند داشت.
وی تاكيد كرد: پيامبر(ص) نيز همواره میفرمودند كه برای رستگاری، قرآن به تنهايی كمكی به شما نمیكند و بايد اين قرآن و اهلبيت(ع) در كنار هم قرار داشته باشند تا بتوانند امت را به رستگاری برسانند؛ چه بسا انسانهای بسياری در طول تاريخ كه با ملاك قرار دادن ظاهر آيات و دوری از تعقل و تفكر در زمينه ولايت در برابر ائمه اطهار(ع) نيز قرار گرفتند.
