ظاهر بشری و شأن بهفعليترسيده معصومين(ع)؛ دو جايگاه تربيتی ايشان در جامعه
گروه انديشه: ذوات مقدس معصومين(ع) دو جايگاه دارد؛ يكی جايگاه بشری كه مربوط به شئون ظاهری ايشان و نيازهای عادی بشر است و ديگری جايگاه بشر مترقی و به فعليترسيده است كه اين دو جايگاه در جنبههای تربيتی و معرفی الگوهايی از جنس مردم و برخوردار از درجه بالاتر اثرگذار است.
حجتالاسلام و المسلمين مهدی عباد اردستانی، مدرس حوزه علميه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) به بيان سخنانی در خصوص موضوع ولايت در قرآن و حديث پرداخت و اظهار كرد: قضيه فضايل اميرالمومنين(ع) يكی از قضايای مهم شيعه و بلكه يكی از مهمترين قضايای عالم بشريت محسوب میشود. همانطوری كه در بحث شئون ظاهريه انسان علوم پيشرفت كرده و تخصصی شده است، حقش اين است كه جنبه قدسی و ملكوتی انسان نيز تحت يك نظام آموزشی تدوين شود و تخصصی كار شود. اگر اين اقدام مبارك در نظام معرفتی شيعه اتفاق بيافتد، ثمره آن اين میشود كه خيلی از حرفها را هم راحتتر میشود انتقال داد و هم قبول آن مطالب برای مخاطب راحتتر میشود.
اردستانی افزود: بحث در مورد اهلبيت(ع) تنها راجع به شيعه نيست، بلكه مربوط به عالم انسانيت است. توجه كنيد ذوات مقدس معصومين دو جايگاه دارند؛ يكی جايگاه بشری كه مربوط به جايگاه ظاهری و شئون ظاهری ايشان است كه نيازهای عادی همه بشری را دارند. مثليت و ماننديت بشری معصومين(ع) نيز بحث ديگری است كه اگر بخواهيم در جنبههای تربيتی كار كنيم و الگو به جامعه معرفی كنيم، الگوهايی از جنس و سنخ خودشان معرفی كنيم.
وی ادامه داد: اين يك سبك تربيتی است كه در دستگاه الهی از ارسال رسل بوده و بعدا درباره اوصياء هم صورت گرفته تا به امروز كه جايگاه بشری آنها ازحيث اينكه از جنس خودمان هستند و مثل من و شما زندگی میكنند، يك بخش از اين ذوات مطهره است و يك بخش از جايگاه آنها است و يك بخش نيز مربوط به جايگاه بشر مترقی و به فعليت رسيده است كه حائز اهميت است؛ يعنی معصوم(ع) بشری از جنس من و شما است، ولی به حركت درآمده و ترقی پيدا كرده و توانسته است كه آن قوايی را كه خداوند در درونش به امانت گذاشته است، به فعليت برساند.
اردستانی افزود: اين يك جايگاه الگو را تعريف میكند؛ يعنی موقعی اسم الگو و اسم معروف روی انسان پياده میشود يا تلقی به معروف میشود كه حركت مترقيانهای را شروع كند. ذوات مقدسه معصومين(ع) از حيث اينكه شبيه من و شما هستند و قوهها و استعدادهايشان را به فعليت رساندند و برای نوع انسان الگو شدند، وقتی كه بحث الگو شدن مطرح شد، بحث ولايت خود به خود به عنوان لازمه اين بحث مطرح میشود. ازكنار هم قرار دادن دو مدخل جايگاه بشری اهلبيت(ع) و جايگاه قدسی ايشان، بحث ولايت به وجود میآيد.
وی در خصوص حقيقت ولايت اظهار كرد: بايد گفت حقيقت ولايت بنابر آنچه در متون فقهی و اعتقادی ما آمده، اين است كه انسان خودش را تحت حمايت كسی قرار بدهد. ما در فقه بحث مولا را زياد داريم و در علم رجال هم ديده میشود كه بسياری از رجال حديثی ما در وصفشان لفظ مولا آمده است. وقتی كه علما اين واژه را بررسی میكنند، میگويند كه او كسی بوده كه تحت حمايت كسی قرار داشته است. اگر جايگاه بشر را در جايگاه عادی او تعريف كرديم، اين عادی بودن آخرين نقطه بشريت نيست، بلكه به عنوان يك مبدا برای شروع يك بینهايت و بیحد و حصر است كه بحث ولايت مطرح میشود.
اين مدرس حوزه گفت: بشری كه فهميد توانايی اين را دارد كه استعدادهای زياد خود را به فعليت برساند، بايد تحت تربيت قرار بگيرد. وقتی قبول كرد تحت تربيت قرار بگيرد، بحث ولايت پيش میآيد. ولايت ذوات مطهره اهلبيت(ع) از باب اين است كه انسانی كه انسانيتش و آدميت قرآنیاش به فعليت رسيده، بر ساير انسانها يعنی بر ساير كسانی كه در اين سبيل قرار دارند، ولی است. لذا ولايتشان يك ولايت كليه است كه هم قاعده عقلايی دارد و هم قاعده كليه.
وی در ادامه افزود: قاعده عقلايیاش اينطور است كه همه عقلا فارغ از هر مذهب و هرتعلقی به آب و خاك خاص، وقتی قبول كردند يكی از آنها بالاتر است، خود به خود تسليم هستند كه ما در نظامهای آموزشی خودمان هم داريم كه بچهها وقتی مدرسه میروند، میبينيد معلم را قبول میكنند. اين تحت ولايت مربی قرار میگيرد و وقتی اين جايگاه برای انسان تعريف شد، ذوات مقدسه معصومين(ع) جايگاه عقلايی دارند ولايتشان را از لحاظ عقلايی بايد بررسی كنيم.
اردستانی در ادامه گفت: اين انسانهايی كه به فعليت رسيدند، عقلا قبول میكنند كه تحت تربيت اينها و تحت نظام تربيتی و ولايی اينها قرار بگيرند كه عرف هم اين را قبول دارد. اين يك جايگاه ولايت است يك جايگاه هم بيان اعتمادبخشی برای كسانی است كه تحت حمايت تربيت اينها قرار بگيرند به قسم فضائل اين ذوات مطهر را در بر میگيرد كه اين قبل از اينكه جنبه شرعی يا جنبه اعتقادی داشته باشد، جنبه عقلايی دارد. چطور ما در عالم عادی خودمان كسی مدرك دكتری يا فارغ التحصيل از دانشگاهی خاص است و استاديار بودن يا دانشيار بودن برای مخاطب موضوعيت دارد، اين به خاطر اين است كه میخواهد به مخاطب يك اعتماد به نفس بدهد؛ يعنی وقتی تحت معالجه من قرار گرفتی، خيالت راحت باشد كه درمان حاصل میشود.
وی افزود: اين سيره عقلائيه و سيره عرفيه در بخش بيان فضائل اهلبيت(ع) خيلی به ما كمك میكند؛ يعنی آنچه كه از نصوص، چه از لسان مبارك خودشان يا از لسان مبارك اصحاب اين حضرات معصومين(ع) خصوصا راجع به علی بن ابی طالب(ع) كه همه مُقرّ به فضائلشان هستند، جايگاه عقلايی اعتمادبخشی دارد كه مردم حواستان را جمع كنيد كه نه تنها تحت تربيت يك انسانی قرار گرفتهايد كه قوههايش را به فعليت رسانده است، بلكه فوق فعليت است. اعتمادهم بكنيد كه چنين خصوصيتهايی و چنين فضائلی دارد، لذا دلتان آرام بگيرد و تحت تربيتش قرار بگيريد.
وی افزود: اهلبيت(ع) در جنبه ولايتشان و جنبه فضائلشان كاملا يك نظام و سبك تربيتی الهی است. مقوله ولايت مقولهای مقبول التشكيك است؛ هم در عرف و هم در سيره عقلا و هم در لسان متشرعين. ما معنای ولايت را در نظام اجتماعی خودمان در شئون مختلف تعريف میكنيم و در مسائل فقهی برای پدر و جد قائل شديم و در امور سياسی برای فقيه قائل هستيم و در امور اعتقادیمان برای امام قائل هستيم. اما حقيقت اين قضيه چيست؟ حقيقت اين ولايت اين است كه انسانی كه خودش را تحت تعليم الهی قرار داده است و خودش را به فعليت رساند، اين شأنيت را پيدا میكند كه ولايت پيدا كند.
اردستانی در پايان گفت: وقتیكه خداوند ولی كسی شود، اين مظهری میشود برای هدايت الهی. حضرات معصومين(ع) تحت تربيت ولايت الهی قرار گرفتند و آقايان فلاسفه از اين مطلب تعبير به سنخيت كردهاند؛ يعنی كسی از رنج كلاسی آنقدر بالا میرود كه تحت تعليم حقيقتی بی حدوحصر قرار میگيرد كه از آن تعبير به ولايت الهی میشود.
اردستانی افزود: بحث در مورد اهلبيت(ع) تنها راجع به شيعه نيست، بلكه مربوط به عالم انسانيت است. توجه كنيد ذوات مقدس معصومين دو جايگاه دارند؛ يكی جايگاه بشری كه مربوط به جايگاه ظاهری و شئون ظاهری ايشان است كه نيازهای عادی همه بشری را دارند. مثليت و ماننديت بشری معصومين(ع) نيز بحث ديگری است كه اگر بخواهيم در جنبههای تربيتی كار كنيم و الگو به جامعه معرفی كنيم، الگوهايی از جنس و سنخ خودشان معرفی كنيم.
وی ادامه داد: اين يك سبك تربيتی است كه در دستگاه الهی از ارسال رسل بوده و بعدا درباره اوصياء هم صورت گرفته تا به امروز كه جايگاه بشری آنها ازحيث اينكه از جنس خودمان هستند و مثل من و شما زندگی میكنند، يك بخش از اين ذوات مطهره است و يك بخش از جايگاه آنها است و يك بخش نيز مربوط به جايگاه بشر مترقی و به فعليت رسيده است كه حائز اهميت است؛ يعنی معصوم(ع) بشری از جنس من و شما است، ولی به حركت درآمده و ترقی پيدا كرده و توانسته است كه آن قوايی را كه خداوند در درونش به امانت گذاشته است، به فعليت برساند.
اردستانی افزود: اين يك جايگاه الگو را تعريف میكند؛ يعنی موقعی اسم الگو و اسم معروف روی انسان پياده میشود يا تلقی به معروف میشود كه حركت مترقيانهای را شروع كند. ذوات مقدسه معصومين(ع) از حيث اينكه شبيه من و شما هستند و قوهها و استعدادهايشان را به فعليت رساندند و برای نوع انسان الگو شدند، وقتی كه بحث الگو شدن مطرح شد، بحث ولايت خود به خود به عنوان لازمه اين بحث مطرح میشود. ازكنار هم قرار دادن دو مدخل جايگاه بشری اهلبيت(ع) و جايگاه قدسی ايشان، بحث ولايت به وجود میآيد.
وی در خصوص حقيقت ولايت اظهار كرد: بايد گفت حقيقت ولايت بنابر آنچه در متون فقهی و اعتقادی ما آمده، اين است كه انسان خودش را تحت حمايت كسی قرار بدهد. ما در فقه بحث مولا را زياد داريم و در علم رجال هم ديده میشود كه بسياری از رجال حديثی ما در وصفشان لفظ مولا آمده است. وقتی كه علما اين واژه را بررسی میكنند، میگويند كه او كسی بوده كه تحت حمايت كسی قرار داشته است. اگر جايگاه بشر را در جايگاه عادی او تعريف كرديم، اين عادی بودن آخرين نقطه بشريت نيست، بلكه به عنوان يك مبدا برای شروع يك بینهايت و بیحد و حصر است كه بحث ولايت مطرح میشود.
اين مدرس حوزه گفت: بشری كه فهميد توانايی اين را دارد كه استعدادهای زياد خود را به فعليت برساند، بايد تحت تربيت قرار بگيرد. وقتی قبول كرد تحت تربيت قرار بگيرد، بحث ولايت پيش میآيد. ولايت ذوات مطهره اهلبيت(ع) از باب اين است كه انسانی كه انسانيتش و آدميت قرآنیاش به فعليت رسيده، بر ساير انسانها يعنی بر ساير كسانی كه در اين سبيل قرار دارند، ولی است. لذا ولايتشان يك ولايت كليه است كه هم قاعده عقلايی دارد و هم قاعده كليه.
وی در ادامه افزود: قاعده عقلايیاش اينطور است كه همه عقلا فارغ از هر مذهب و هرتعلقی به آب و خاك خاص، وقتی قبول كردند يكی از آنها بالاتر است، خود به خود تسليم هستند كه ما در نظامهای آموزشی خودمان هم داريم كه بچهها وقتی مدرسه میروند، میبينيد معلم را قبول میكنند. اين تحت ولايت مربی قرار میگيرد و وقتی اين جايگاه برای انسان تعريف شد، ذوات مقدسه معصومين(ع) جايگاه عقلايی دارند ولايتشان را از لحاظ عقلايی بايد بررسی كنيم.
اردستانی در ادامه گفت: اين انسانهايی كه به فعليت رسيدند، عقلا قبول میكنند كه تحت تربيت اينها و تحت نظام تربيتی و ولايی اينها قرار بگيرند كه عرف هم اين را قبول دارد. اين يك جايگاه ولايت است يك جايگاه هم بيان اعتمادبخشی برای كسانی است كه تحت حمايت تربيت اينها قرار بگيرند به قسم فضائل اين ذوات مطهر را در بر میگيرد كه اين قبل از اينكه جنبه شرعی يا جنبه اعتقادی داشته باشد، جنبه عقلايی دارد. چطور ما در عالم عادی خودمان كسی مدرك دكتری يا فارغ التحصيل از دانشگاهی خاص است و استاديار بودن يا دانشيار بودن برای مخاطب موضوعيت دارد، اين به خاطر اين است كه میخواهد به مخاطب يك اعتماد به نفس بدهد؛ يعنی وقتی تحت معالجه من قرار گرفتی، خيالت راحت باشد كه درمان حاصل میشود.
وی افزود: اين سيره عقلائيه و سيره عرفيه در بخش بيان فضائل اهلبيت(ع) خيلی به ما كمك میكند؛ يعنی آنچه كه از نصوص، چه از لسان مبارك خودشان يا از لسان مبارك اصحاب اين حضرات معصومين(ع) خصوصا راجع به علی بن ابی طالب(ع) كه همه مُقرّ به فضائلشان هستند، جايگاه عقلايی اعتمادبخشی دارد كه مردم حواستان را جمع كنيد كه نه تنها تحت تربيت يك انسانی قرار گرفتهايد كه قوههايش را به فعليت رسانده است، بلكه فوق فعليت است. اعتمادهم بكنيد كه چنين خصوصيتهايی و چنين فضائلی دارد، لذا دلتان آرام بگيرد و تحت تربيتش قرار بگيريد.
وی افزود: اهلبيت(ع) در جنبه ولايتشان و جنبه فضائلشان كاملا يك نظام و سبك تربيتی الهی است. مقوله ولايت مقولهای مقبول التشكيك است؛ هم در عرف و هم در سيره عقلا و هم در لسان متشرعين. ما معنای ولايت را در نظام اجتماعی خودمان در شئون مختلف تعريف میكنيم و در مسائل فقهی برای پدر و جد قائل شديم و در امور سياسی برای فقيه قائل هستيم و در امور اعتقادیمان برای امام قائل هستيم. اما حقيقت اين قضيه چيست؟ حقيقت اين ولايت اين است كه انسانی كه خودش را تحت تعليم الهی قرار داده است و خودش را به فعليت رساند، اين شأنيت را پيدا میكند كه ولايت پيدا كند.
اردستانی در پايان گفت: وقتیكه خداوند ولی كسی شود، اين مظهری میشود برای هدايت الهی. حضرات معصومين(ع) تحت تربيت ولايت الهی قرار گرفتند و آقايان فلاسفه از اين مطلب تعبير به سنخيت كردهاند؛ يعنی كسی از رنج كلاسی آنقدر بالا میرود كه تحت تعليم حقيقتی بی حدوحصر قرار میگيرد كه از آن تعبير به ولايت الهی میشود.
