هدف رساله حقوق امام سجاد(ع) نهادينه كردن همزيستی فعالانه در جامعه است
گروه حوزههای علميه: كارشناس امور خانواده حوزه، رساله حقوق امام سجاد(ع) را يكی از مهمترين منابع برای شكلدهی به سبك زندگی و نهادينه كردن همزيستی والا و فعالانه در نظام اجتماعی دانست.
حجتالاسلام والمسلمين عليرضا تقوی، كارشناس امور خانواده حوزه علميه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) با ذكر اين مطلب كه مسئله سبك زندگی، به طور مستقيم به زندگی فردی و اجتماعی انسان مرتبط است، اظهار كرد: به طور كلی انسان يك موجود اجتماعی است و زندگی در اجتماع و روابط اجتماعی منجر به تزاحم منافع و ارادههای افراد میشود از اين رو اسلام به عنوان مجموعه دستورات، آداب و احكام و حقوق و... جامع و ابدی در باب مسئله حقوق و تكاليف اجتماعی، نظری خاص دارد.
اين كارشناس امورخانواده، يادآور شد: رساله حقوق امام سجاد(ع) يكی از شيواترين و جامعترين متون روايی شيعه است كه از امام سجاد(ع) نقل شده است و ايشان در اين نظامنامه به نوعی به بررسی همين حقوق و رابطه آن در ساخت سبك و شيوه زندگی مدنظر اسلام پرداختهاند.
وی گفت: يكی از موضوعات بسيار مهمی كه در رساله حقوق امام سجاد(ع) به آن پرداخته شده است، اصل همزيستی والا با اهل و عيال و همسايگان و دوستان است؛ يكی از تعاريفی كه امروزه در حوزه اجتماعی و روانشناسی اجتماع در خصوص زندگی اجتماعی مطرح است، اصل همزيستی مسالمتآميز است؛ يعنی انسانها در كنار يكديگر بدون اينكه مشكلی برای هم بوجود بياورند زندگی كنند و به همين جهت يكسری اصول و قوانين را در زندگی با هم رعايت میكنند ولی اين اصل در اسلام و به ويژه رساله امام سجاد(ع) به شكل ديگری تدوين شده است.
اين كارشناس امور خانواده تصريح كرد: امام سجاد(ع) در اين رساله مصاديقی از نوع رفتار انسان با پدر، مادر، برادر و خواهر و همسر و فرزندان و معلم و همسايه و.... ارايه میكنند كه از بحث همزيستی مسالمتآميز بسيار مترقیتر، كاملتر و والاتر و فعالانه است؛ اين اصل به ما میآموزد كه همه بايد در ارتقای يكديگر در يك نظام اجتماعی نقشآفرين باشند.
اين محقق حوزوی بيان كرد: به عنوان مثال در مورد حق همسايه در نظام فرهنگی و اجتماعی غربی، آنچه مهم است، اين است كه آسيبی به او وارد نكنيم و او نيز نبايد به ما آسيبی وارد كند؛ در بهترين حالت اگر اتفاقی برای خانه ما افتاد، وی میتواند با اورژانس و يا آتشنشانی يا پليس تماس گرفته و آنها را از اين مشكل مطلع كند؛ اگر هم اين كار را انجام نداد، كسی او را مسؤل نمیداند ولی اين مسئله در اسلام كاملا متفاوت است.
تقوی يادآور شد: امام در اين منشور منور راههای رفتار و سلوك انسانی و بنيان نهادن فرهنگ و تمدن بشری را بر اصولی استوار نمودهاند كه تمامی عوامل آرامش روحی و مصونيت آن از هر گونه آشوب و آشفتگی، به وفور در آن مشاهده میشود.
وی افزود: امامی كه بصيرتی عميق و گسترده نسبت به حالات انسانها، زندگی و روابط آنان دارد، حقوقی را بر ايشان مقرر كرده و همه را مسؤل رعايت و پاسداری از آن قرار دادهاند تا بدان وسيله بنياد «جامعه اسلامی» به تمام و كمال ايجاد شود؛ سی و يكمين حق از اين حقوق، «حق همسايه» است كه امام اين گونه مطرح فرموده است كه «اما حق همسايه اين است كه وقتی غايب است، حرمت و حقوق او را در نبودنش از هر جهت حفظ كنی و چون حاضر است، تكريمش نمايی و او را احترام كنی و در هر حالی به او كمك نمايی، برای پیبردن به عيبها و لغزشهای او تفحص و جستجو ننمايی و اگر هم ناخودآگاه از عيب او مطلع شدی، در خصوص دانستههای خويش نسبت به معايب او بسيار پردهپوش باش كه اگر بخواهند با نيزههايی دلت را بشكافند و به اندرونت دست يابند، موفق نشوند، به سخنان ناآگاهانه وی وقعی مگذار و اعتنا نكن، در سختیها رهايش مكن و اگر امكاناتی دارد، بر او رشك مورز، از لغزش او درگذر و خلافش را اغماض نما و اگر ندانسته به تو بدی كرد، متانت به خرج بده و بردبار باش، مبادا بدرفتاری كنی؛ اگر كسی خواست درباره او زبان به بدگويی بگشايد، جلوگيری كن و اگر فردی خواست مكری درباره اش به اجرا بگذارد، با دلسوزی اين نقشه را خنثی كن و با كرامت و بزرگواری با وی معاشرت نما، هيچ نيرو و توانی به جز خدا نيست (پس از آن كمك بگير).»
اين كارشناس حوزوی سبك زندگی عنوان كرد: هدف از اين تاكيدها و توصيهها و اهتمام و عنايت به امور و شؤن همسايگان ايجاد همبستگی اجتماعی و احيای اخوت دينی در ميان «جوامع اسلامی» است تا در پرتو اين انسجام، محبت و مودت شكل متقابل و فراگيری به خود گيرد و هرگونه اختلاف، بدبينی، بددلی و سوء تفاهم از دلها رخت بربندد و مردم برای رشد فضايل و مكارم گام بردارند.
وی گفت: بدون شك اين نوع ترتيبات حقوقی و اخلاقی در رابطه انسان با نزديكان و همسايگان در هيچ منشور حقوقی در سراسر جهان وجود ندارد؛ زيرا اسلام به دنبال چينش اصولی نيست كه در آن صرفا انسانها از اين جهت كه بايد به زندگی خصوصی خود برسند، ديگران را عامل مزاحم خويش احساس نكنند بلكه در اسلام انسانها بايد به هم كمك كرده و در يك نظام اجتماعی در هم تنيده همديگر را شكوفا كنند.
تقوی اظهار كرد: يكی از رازهای نماز جماعت در اسلام نيز همين مسئله است؛ در روايات آمده است كه اگر تعداد نمازگزاران از 10 نفر بيشتر شد ملائكه توان ثبت ثواب اين نماز را ندارند ولی اگر يك نفر از اين جمع كم شد، آن يك نفر هم به خود جفا كرده و هم به ديگران؛ يعنی اسلام به بندگان میآموزد كه حضورشان در سعادت و شقاوت جامعه تا چه اندازه تاثيرگذار است و همه بايد در يك قالب شكل يافته اجتماعی برای رسيدن به جامعه كمال يافته تلاش كنند.
وی گفت: به همين شكل است كه در طبقهبندی سبكهای زندگی موجود در دنيا، سبك زندگی غربی و دينی كه به سبك زندگی مادی و غير مادی نيز معروف است تفاوت فاحش در جهانبينی را شاهد هستيم؛ اين جهانبينی اسلامی است كه در آن، همه انسانها برای رسيدن به قرب الهی در يك نظام جمعی تلاش میكنند تا يك جامعه سالم و سعادتمند داشته باشند.
وی اضافه كرد: به همين جهت، اسلام با نگاه غربی كه صرفا به رفع نيازهای مادی او كمك كند، كاملا تلاقی دارد؛ اين تلاقی از اين جهت است كه اسلام میخواهد انسانی تربيت كند كه دنيا را مزرعه آخرت و دارفانی بداند و به همين جهت الگوی زندگی پيامبران(ع) و ائمه اطهار(ع) را آئينه تمامنمای او معرفی میكند تا در پناه آن، بار خود را برای دنيای باقی ببندد.
اين كارشناس امورخانواده، يادآور شد: رساله حقوق امام سجاد(ع) يكی از شيواترين و جامعترين متون روايی شيعه است كه از امام سجاد(ع) نقل شده است و ايشان در اين نظامنامه به نوعی به بررسی همين حقوق و رابطه آن در ساخت سبك و شيوه زندگی مدنظر اسلام پرداختهاند.
وی گفت: يكی از موضوعات بسيار مهمی كه در رساله حقوق امام سجاد(ع) به آن پرداخته شده است، اصل همزيستی والا با اهل و عيال و همسايگان و دوستان است؛ يكی از تعاريفی كه امروزه در حوزه اجتماعی و روانشناسی اجتماع در خصوص زندگی اجتماعی مطرح است، اصل همزيستی مسالمتآميز است؛ يعنی انسانها در كنار يكديگر بدون اينكه مشكلی برای هم بوجود بياورند زندگی كنند و به همين جهت يكسری اصول و قوانين را در زندگی با هم رعايت میكنند ولی اين اصل در اسلام و به ويژه رساله امام سجاد(ع) به شكل ديگری تدوين شده است.
اين كارشناس امور خانواده تصريح كرد: امام سجاد(ع) در اين رساله مصاديقی از نوع رفتار انسان با پدر، مادر، برادر و خواهر و همسر و فرزندان و معلم و همسايه و.... ارايه میكنند كه از بحث همزيستی مسالمتآميز بسيار مترقیتر، كاملتر و والاتر و فعالانه است؛ اين اصل به ما میآموزد كه همه بايد در ارتقای يكديگر در يك نظام اجتماعی نقشآفرين باشند.
اين محقق حوزوی بيان كرد: به عنوان مثال در مورد حق همسايه در نظام فرهنگی و اجتماعی غربی، آنچه مهم است، اين است كه آسيبی به او وارد نكنيم و او نيز نبايد به ما آسيبی وارد كند؛ در بهترين حالت اگر اتفاقی برای خانه ما افتاد، وی میتواند با اورژانس و يا آتشنشانی يا پليس تماس گرفته و آنها را از اين مشكل مطلع كند؛ اگر هم اين كار را انجام نداد، كسی او را مسؤل نمیداند ولی اين مسئله در اسلام كاملا متفاوت است.
تقوی يادآور شد: امام در اين منشور منور راههای رفتار و سلوك انسانی و بنيان نهادن فرهنگ و تمدن بشری را بر اصولی استوار نمودهاند كه تمامی عوامل آرامش روحی و مصونيت آن از هر گونه آشوب و آشفتگی، به وفور در آن مشاهده میشود.
وی افزود: امامی كه بصيرتی عميق و گسترده نسبت به حالات انسانها، زندگی و روابط آنان دارد، حقوقی را بر ايشان مقرر كرده و همه را مسؤل رعايت و پاسداری از آن قرار دادهاند تا بدان وسيله بنياد «جامعه اسلامی» به تمام و كمال ايجاد شود؛ سی و يكمين حق از اين حقوق، «حق همسايه» است كه امام اين گونه مطرح فرموده است كه «اما حق همسايه اين است كه وقتی غايب است، حرمت و حقوق او را در نبودنش از هر جهت حفظ كنی و چون حاضر است، تكريمش نمايی و او را احترام كنی و در هر حالی به او كمك نمايی، برای پیبردن به عيبها و لغزشهای او تفحص و جستجو ننمايی و اگر هم ناخودآگاه از عيب او مطلع شدی، در خصوص دانستههای خويش نسبت به معايب او بسيار پردهپوش باش كه اگر بخواهند با نيزههايی دلت را بشكافند و به اندرونت دست يابند، موفق نشوند، به سخنان ناآگاهانه وی وقعی مگذار و اعتنا نكن، در سختیها رهايش مكن و اگر امكاناتی دارد، بر او رشك مورز، از لغزش او درگذر و خلافش را اغماض نما و اگر ندانسته به تو بدی كرد، متانت به خرج بده و بردبار باش، مبادا بدرفتاری كنی؛ اگر كسی خواست درباره او زبان به بدگويی بگشايد، جلوگيری كن و اگر فردی خواست مكری درباره اش به اجرا بگذارد، با دلسوزی اين نقشه را خنثی كن و با كرامت و بزرگواری با وی معاشرت نما، هيچ نيرو و توانی به جز خدا نيست (پس از آن كمك بگير).»
اين كارشناس حوزوی سبك زندگی عنوان كرد: هدف از اين تاكيدها و توصيهها و اهتمام و عنايت به امور و شؤن همسايگان ايجاد همبستگی اجتماعی و احيای اخوت دينی در ميان «جوامع اسلامی» است تا در پرتو اين انسجام، محبت و مودت شكل متقابل و فراگيری به خود گيرد و هرگونه اختلاف، بدبينی، بددلی و سوء تفاهم از دلها رخت بربندد و مردم برای رشد فضايل و مكارم گام بردارند.
وی گفت: بدون شك اين نوع ترتيبات حقوقی و اخلاقی در رابطه انسان با نزديكان و همسايگان در هيچ منشور حقوقی در سراسر جهان وجود ندارد؛ زيرا اسلام به دنبال چينش اصولی نيست كه در آن صرفا انسانها از اين جهت كه بايد به زندگی خصوصی خود برسند، ديگران را عامل مزاحم خويش احساس نكنند بلكه در اسلام انسانها بايد به هم كمك كرده و در يك نظام اجتماعی در هم تنيده همديگر را شكوفا كنند.
تقوی اظهار كرد: يكی از رازهای نماز جماعت در اسلام نيز همين مسئله است؛ در روايات آمده است كه اگر تعداد نمازگزاران از 10 نفر بيشتر شد ملائكه توان ثبت ثواب اين نماز را ندارند ولی اگر يك نفر از اين جمع كم شد، آن يك نفر هم به خود جفا كرده و هم به ديگران؛ يعنی اسلام به بندگان میآموزد كه حضورشان در سعادت و شقاوت جامعه تا چه اندازه تاثيرگذار است و همه بايد در يك قالب شكل يافته اجتماعی برای رسيدن به جامعه كمال يافته تلاش كنند.
وی گفت: به همين شكل است كه در طبقهبندی سبكهای زندگی موجود در دنيا، سبك زندگی غربی و دينی كه به سبك زندگی مادی و غير مادی نيز معروف است تفاوت فاحش در جهانبينی را شاهد هستيم؛ اين جهانبينی اسلامی است كه در آن، همه انسانها برای رسيدن به قرب الهی در يك نظام جمعی تلاش میكنند تا يك جامعه سالم و سعادتمند داشته باشند.
وی اضافه كرد: به همين جهت، اسلام با نگاه غربی كه صرفا به رفع نيازهای مادی او كمك كند، كاملا تلاقی دارد؛ اين تلاقی از اين جهت است كه اسلام میخواهد انسانی تربيت كند كه دنيا را مزرعه آخرت و دارفانی بداند و به همين جهت الگوی زندگی پيامبران(ع) و ائمه اطهار(ع) را آئينه تمامنمای او معرفی میكند تا در پناه آن، بار خود را برای دنيای باقی ببندد.
