رويت هلال ماه رمضان در شامگاه امشب امكانپذير است
گروه انديشه: مطابق پيش بينی علمی در شامگاه روز دوشنبه 17 تيرماه به دليل اينكه ماه زودتر از خورشيد غروب كرد، امكان رويت هلال ماه وجود نداشت، اما در شامگاه امروز، سهشنبه 18 تيرماه اين هلال در سطح ايران قابل مشاهده است و حتی پيش بينی میشود رويت در جنوب ايران با چشم غيرمسلح امكانپذير باشد.
امير حسنزاده، كارشناس ارشد مركز تقويم موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، به بيان مطالبی در خصوص استهلال پرداخت و در اين رابطه عنوان كرد: هر ماه قمری از لحظهای شروع میشود كه به آن ماه نو گفته میشود؛ ماه نو زمانی است كه تقريباً میشود گفت كه زمين، ماه و خورشيد در يك راستا قرار میگيرند.
وی افزود: در اين لحظه ناظری كه روی كره زمين قرار دارد، هيچ بخش روشنی از ماه نخواهد ديد، به اين دليل است كه در زبان عاميانه به آن «محاق» گفته میشود؛ يعنی در واقع شبهايی هستند كه ماه در آسمان ديده نخواهد شد. پس از گذشت زمانی به تدريج ماه از خورشيد فاصله میگيرد و بخش باريكی از ماه روشن میشود و به صورت هلال باريك ديده خواهد شد؛ اين هلال اصطلاحا هلال شامگاهی است كه بعد از غروب خورشيد و در نزديكی افق غربی معمولا قابل مشاهد است.
حسنزاده گفت: روند افزايشبخش روشن ماه به تدريج ادامه پيدا خواهد كرد و تقريبا هفت روز بعد از ماه نو يا مقارن ماه به تدريج به شكل اول میرسد و تقريبا در شب چهاردهم به ماه بدر خواهيم رسيد و بعد تقريبا در شب بيست و يكم ماه ترتيب دوم و دوباره باز میگردد به ماه نو يا مقارن كل.
كارشناس ارشد مركز تقويم موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران در ادامه گفت: اگر گفته میشود يك ماه قمری بيست و نه روز يا سی روز است، به اين دليل است كه در واقع به طور ميانگين طول هر ماه قمری عددی بين بيست و نه و سی خواهد شد. بنابراين از ديد نجومی اين مسئله كاملا قابل اثبات است كه يك ماه قمری نمیتواند كمتر از بيست و نه روز يا بيشتر از سی روز باشد؛ اما از نظر شرعی اطلاع داريم كه در واقع شروع ماه قمری با رويت هلال ماه صورت خواهد گرفت كه در اين صورت بعد از زمان مقارن معمولا در حوالی شامگاه اگر هلال ماه در روز بيستم ماه قمری رويت بشود، فردای آن روز ماه قمری جديد خواهد بود.
وی خاطرنشان كرد: در عين حال اگر هلال ماه در شامگاه روز بيست و نهم ماه قمری رويت نشود، آن ماه قمری به پايان نرسيده و فردای آن روز سیام ماه قمری خواهد بود. بنابراين در واقع با اين تعريف ساده كه برگرفته از حديث معتبری است، اشخاص به راحتی میتوانند اول ماه را متوجه بشوند كه از ديرباز اين اين پديده در اسلام وجود داشته است و بااين عمل انسان میتواند متوجه بشود كه ماه قمری در چه روزی شروع خواهد شد.
حسنزاده در ادامه گفت: اما از ديد علمیتر و نجومی وقتی به اين مسئله نگاه میكنيم، برای اينكه هلال ماه قابل مشاهد باشد، يك سری شرايط و ويژگیهای نجومی بايد داشته باشد. در واقع اگر بخواهيم خيلی ساده به اين مسئله اشاره بكنيم، اينطور میشود كه حداقل ماه بايد يك مقدار فاصله قابل ملاحظهای از لحاظ زاويهای با خورشيد داشته باشد و آن قدر ضخيم بشود تا توسط ناظر قابل مشاهد باشد. ديگر ويژگی كه هلال ماه بايد داشته باشد تا رويتپذير باشد، ارتفاع ماه است؛ يعنی اگر بعد از غروب خورشيد ارتفاع هلال ماه از مقدار بهينه يا كمينهای بيشتر باشد، احتمال آن كه هلال ماه رويت بشود، بيشتر خواهد شد.
وی گفت: كميت ديگری كه مطرح است، مكث ماه است يعنی بعد از اينكه خورشيد غروب كرد و كمی بعد ماه غروب خواهد كرد، به اختلاف زمان بين غروب خورشيد و غروب ماه اصطلاحا مكث ماه گفته میشود و طبيعتا هر چه مكث ماه بيشتر باشد، رصديان فرصت بيشتری خواهند داشت تا ماه را بتوانند در آسمان پيدا و رويت كنند. البته باز هم مشخصات نجومی ديگر هم وجود دارد كه در اولويتهای بعدی قرار دارد؛ در مجموع يك تقويمنويس با توجه به محاسباتی كه در مورد موقعيت ماه انجام خواهد و مقايسه آن با معيارهای تجربی كه در اين زمينه وجود دارد، میتواند پيشبينی كند كه آيا هلال ماه در شامگاه قابل رويت است يا خير.
حسنزاده گفت: در ايران تقويم رسمی كشور در مركز تقويم ژئوفيزيك دانشگاه تهران انجام میشود؛ يعنی در واقع تقويم هر سال در سال قبل نوشته میشود و مطابق آن پيشبينی انجام میشود، از نظر شرعی هم گروههای استهلال به خصوص ستاد استهلال دفتر مقام معظم رهبری به رصد میپردازند كه با كمك رصدی كه انجام میدهند و از نظر شرعی حائز اهميت هستند، به كمك رصدهای كه انجام میشود، هلال ماههايی مثل ماه مبارك رمضان يا ماه شوال را تاييد و تصديق كنند.
وی افزود: درايران طی سالهای گذشته ستادهای استهلال فعال بوده و به كمك گروههايی كه در سراسر كشور اعزام میشوند، اين كار انجام میشود؛ اما در مورد ملاكهايی كه ديگر كشورها دارند، كشورهای مختلف براساس معيارهای شرعی كه ممكن است داشته باشند، ممكن است ملاك شروع ماهآنها با ما متفاوت باشد و ممكن است برخی مراجع تقليد رويت با چشم مسلح را قبول داشته باشند و برخی رويت با چشم غير مسلح را؛ طبيعتا اگر در مواردی اختلافی در بين مراجع مختلف وجود داشته باشد، در واقع ممكن است به اين دلايل باشد كه طبيعتا اشخاص میتوانند به مرجع تقليد خودشان مراجعه كنند.
حسنزاده در پايان گفت: تقويم رسمی كشور براساس فتوايی كه از سوی مقام معظم رهبری تنظيم میشود كه ايشان رويت با چشم مسلح را مورد قبول دانستهاند و در مورد پيشبينی هلال ماه مبارك رمضان مطابق پيشبينی علمی در شامگاه روز دوشنبه 17 تيرماه به دليل اينكه ماه زودتر از خورشيد غروب كرد، امكان رويت هلال ماه وجود نداشت، اما در شامگاه امروز سهشنبه 18 تيرماه اين هلال در سطح ايران قابل مشاهده است و حتی در جنوب ايران با چشم غير مسلح پيش بينی میشود، رويت امكان پذير باشد، بنابراين مطابق پيشبينی علمی، تخمين ما اين است كه در شامگاه روز سهشنبه و حتی ممكن است برخی گروها قبل از غروب خورشيد، موفق بشوند هلال ماه را در روز سهشنبه 18 تيرماه رويت كنند.
وی افزود: در اين لحظه ناظری كه روی كره زمين قرار دارد، هيچ بخش روشنی از ماه نخواهد ديد، به اين دليل است كه در زبان عاميانه به آن «محاق» گفته میشود؛ يعنی در واقع شبهايی هستند كه ماه در آسمان ديده نخواهد شد. پس از گذشت زمانی به تدريج ماه از خورشيد فاصله میگيرد و بخش باريكی از ماه روشن میشود و به صورت هلال باريك ديده خواهد شد؛ اين هلال اصطلاحا هلال شامگاهی است كه بعد از غروب خورشيد و در نزديكی افق غربی معمولا قابل مشاهد است.
حسنزاده گفت: روند افزايشبخش روشن ماه به تدريج ادامه پيدا خواهد كرد و تقريبا هفت روز بعد از ماه نو يا مقارن ماه به تدريج به شكل اول میرسد و تقريبا در شب چهاردهم به ماه بدر خواهيم رسيد و بعد تقريبا در شب بيست و يكم ماه ترتيب دوم و دوباره باز میگردد به ماه نو يا مقارن كل.
كارشناس ارشد مركز تقويم موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران در ادامه گفت: اگر گفته میشود يك ماه قمری بيست و نه روز يا سی روز است، به اين دليل است كه در واقع به طور ميانگين طول هر ماه قمری عددی بين بيست و نه و سی خواهد شد. بنابراين از ديد نجومی اين مسئله كاملا قابل اثبات است كه يك ماه قمری نمیتواند كمتر از بيست و نه روز يا بيشتر از سی روز باشد؛ اما از نظر شرعی اطلاع داريم كه در واقع شروع ماه قمری با رويت هلال ماه صورت خواهد گرفت كه در اين صورت بعد از زمان مقارن معمولا در حوالی شامگاه اگر هلال ماه در روز بيستم ماه قمری رويت بشود، فردای آن روز ماه قمری جديد خواهد بود.
وی خاطرنشان كرد: در عين حال اگر هلال ماه در شامگاه روز بيست و نهم ماه قمری رويت نشود، آن ماه قمری به پايان نرسيده و فردای آن روز سیام ماه قمری خواهد بود. بنابراين در واقع با اين تعريف ساده كه برگرفته از حديث معتبری است، اشخاص به راحتی میتوانند اول ماه را متوجه بشوند كه از ديرباز اين اين پديده در اسلام وجود داشته است و بااين عمل انسان میتواند متوجه بشود كه ماه قمری در چه روزی شروع خواهد شد.
حسنزاده در ادامه گفت: اما از ديد علمیتر و نجومی وقتی به اين مسئله نگاه میكنيم، برای اينكه هلال ماه قابل مشاهد باشد، يك سری شرايط و ويژگیهای نجومی بايد داشته باشد. در واقع اگر بخواهيم خيلی ساده به اين مسئله اشاره بكنيم، اينطور میشود كه حداقل ماه بايد يك مقدار فاصله قابل ملاحظهای از لحاظ زاويهای با خورشيد داشته باشد و آن قدر ضخيم بشود تا توسط ناظر قابل مشاهد باشد. ديگر ويژگی كه هلال ماه بايد داشته باشد تا رويتپذير باشد، ارتفاع ماه است؛ يعنی اگر بعد از غروب خورشيد ارتفاع هلال ماه از مقدار بهينه يا كمينهای بيشتر باشد، احتمال آن كه هلال ماه رويت بشود، بيشتر خواهد شد.
وی گفت: كميت ديگری كه مطرح است، مكث ماه است يعنی بعد از اينكه خورشيد غروب كرد و كمی بعد ماه غروب خواهد كرد، به اختلاف زمان بين غروب خورشيد و غروب ماه اصطلاحا مكث ماه گفته میشود و طبيعتا هر چه مكث ماه بيشتر باشد، رصديان فرصت بيشتری خواهند داشت تا ماه را بتوانند در آسمان پيدا و رويت كنند. البته باز هم مشخصات نجومی ديگر هم وجود دارد كه در اولويتهای بعدی قرار دارد؛ در مجموع يك تقويمنويس با توجه به محاسباتی كه در مورد موقعيت ماه انجام خواهد و مقايسه آن با معيارهای تجربی كه در اين زمينه وجود دارد، میتواند پيشبينی كند كه آيا هلال ماه در شامگاه قابل رويت است يا خير.
حسنزاده گفت: در ايران تقويم رسمی كشور در مركز تقويم ژئوفيزيك دانشگاه تهران انجام میشود؛ يعنی در واقع تقويم هر سال در سال قبل نوشته میشود و مطابق آن پيشبينی انجام میشود، از نظر شرعی هم گروههای استهلال به خصوص ستاد استهلال دفتر مقام معظم رهبری به رصد میپردازند كه با كمك رصدی كه انجام میدهند و از نظر شرعی حائز اهميت هستند، به كمك رصدهای كه انجام میشود، هلال ماههايی مثل ماه مبارك رمضان يا ماه شوال را تاييد و تصديق كنند.
وی افزود: درايران طی سالهای گذشته ستادهای استهلال فعال بوده و به كمك گروههايی كه در سراسر كشور اعزام میشوند، اين كار انجام میشود؛ اما در مورد ملاكهايی كه ديگر كشورها دارند، كشورهای مختلف براساس معيارهای شرعی كه ممكن است داشته باشند، ممكن است ملاك شروع ماهآنها با ما متفاوت باشد و ممكن است برخی مراجع تقليد رويت با چشم مسلح را قبول داشته باشند و برخی رويت با چشم غير مسلح را؛ طبيعتا اگر در مواردی اختلافی در بين مراجع مختلف وجود داشته باشد، در واقع ممكن است به اين دلايل باشد كه طبيعتا اشخاص میتوانند به مرجع تقليد خودشان مراجعه كنند.
حسنزاده در پايان گفت: تقويم رسمی كشور براساس فتوايی كه از سوی مقام معظم رهبری تنظيم میشود كه ايشان رويت با چشم مسلح را مورد قبول دانستهاند و در مورد پيشبينی هلال ماه مبارك رمضان مطابق پيشبينی علمی در شامگاه روز دوشنبه 17 تيرماه به دليل اينكه ماه زودتر از خورشيد غروب كرد، امكان رويت هلال ماه وجود نداشت، اما در شامگاه امروز سهشنبه 18 تيرماه اين هلال در سطح ايران قابل مشاهده است و حتی در جنوب ايران با چشم غير مسلح پيش بينی میشود، رويت امكان پذير باشد، بنابراين مطابق پيشبينی علمی، تخمين ما اين است كه در شامگاه روز سهشنبه و حتی ممكن است برخی گروها قبل از غروب خورشيد، موفق بشوند هلال ماه را در روز سهشنبه 18 تيرماه رويت كنند.
