كانون های زيارت؛ تبلور توسعه فرهنگ رضوی در مساجد
فرهنگسرای زيارت مشهد به عنوان اولين فرهنگسرای كشور در حوزه زيارت از طريق احيای كاركردهای فرهنگی و اجتماعی مساجد سعی در دستيابی به اهداف عالی معرفت شناسی دارد كه بر اين اساس از طريق فعال سازی كانون های زيارت در سطح شهر مشهد گامی اساسی در راستای بهبود ظرفيت های بزرگترين كلان شهر معنوی كشور به معنای واقعی كلمه برداشته است.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان رضوی، به نقل از روابطعمومی سازمان فرهنگی اجتماعی شهرداری مشهد، از مساجد به عنوان مركز نشر معارف دينی و شكلگيری حركتهای اجتماعی نام برده می شود كه بنيادیترين پيشنهادهای اسلام برای ترميم فرهنگ جامعه و تربيت دينی يك اجتماع را ارائه می دهند.
مهمترين ثمره اين اجتماعها در مساجد، همانديشی و ايجاد انس و الفت ميان مؤمنان به يك دين برای انجام فعاليتهای اجتماعی است؛ چراكه هر جنبش اجتماعی و هر جريانسازی فرهنگی، زمانی میتواند در سطح جامعه موفق شود كه ميان افراد آن انسجام و همدلی وجود داشته باشد.
حال اگر چه موضوعيت مكانهايی همچون مسجد به ايجاد تجمعات و به راه انداختن حركتهای گروهی است، در عين حال نبايد از اهميت و توانايی مسجد در تقويت بُعد فردی افراد مسلمان نيز غافل شد.
مسلمان مسجدی اگر شاخصههای مناسب يك دينمدار دغدغهمند را نسبت به باطن حركات دينی در خود تقويت كند، میتواند با تأثيرگذاری در سطح وسيعی از جامعه، منشأ دگرگونیهای بزرگ فرهنگی باشد.
مساجدی از جنس كانون های فرهنگی
بررسی روند مسايل اجتماعی در دهههای اخير نشان میدهد كه انفكاك برخی نقش و كاركردهای مساجد و واگذاری آنها به نهادهای مدرن نتوانسته است كارآمدی چندانی در توسعه اجتماعی ـ فرهنگی هماهنگ با ارزشها و هنجارهای دينی داشته باشد. بنابراين بدون آنكه نقش و جايگاه نهادهای مدرن ناديده گرفته شود، بايد برای برون رفت از مشكلات و مسايل جديد به احيای نقش و جايگاه و كاركردهای مساجد در جوامع، شهرها و محلات پرداخت.
اين رويكرد نوعی بازآفرينی كاركردهای اجتماعی و فرهنگی مساجد در چهارچوب شرايط و ويژگیهای امروزين جامعه است كه از فرهنگسراها می توان به عنوان يكی از چارچوب های شكل گرفته نوين نام برد.
حال با در نظر گرفتن اين نكته كه كانون های فرهنگی و هنری مساجد جايگاه مهمی در جذب جوانان به مساجد و تربيت نيروهای متعهد و با ايمان در كشور هستند، می توان به اين نتيجه دست يافت كه مساجد بايد متناسب با نيازهای روز به ويژه عقايد و اخلاق فعاليت كنند تا بتوانند جايگاهی بيش از پيش را در ميان نسل جوان كسب كنند و البته همانطور كه ذكر گرديد می توان برای نيل به اين هدف از پتانسيل والای فرهنگسراها بهر جست.
بر اين اساس بايد با برنامه ريزی اصولی در فرهنگسراهای مختلف، جوانان را به سمت مساجد ترغيب و هدايت كرد، چرا كه از يك سو ارتباط معنوی نوجوانان و جوانان با كانون های فرهنگی و هنری مساجد به سلامت جامعه كمك می كند و از سوی ديگر مسجد تنها مامن مطمئن برای اجتماع های نسل جوان است.
جايگاه مساجد در فرهنگسرای زيارت
بی شك نبود تعريفی درست از فرهنگ خدمتگزاری به ساحت مقدس امام رضا(ع) ، ضعف در فرهنگ ميزبانی شهر مشهد ، توجه صرف به امام رضا(ع) در هنگام تشرف به زيارت ايشان و ضعف در شبكه همياران معنوی در مقوله زيارت ، ضرورت فراهم سازی بستری مناسب برای ارتقاء حس و بينش معرفتی و ايجاد احساس همجواری با امام را بيش از پيش افزونی می بخشد كه فرهنگسرای زيارت با درك صحيح اين فقدان، از همان ابتدا بنيان وجودی خود را بر همين پايه استوار كرد.
برای دستيابی به اين مهم گذرگاهی مطمئن همچون مساجد لازم است تا پلی برای نيل به معرفت امام رضا(ع باشد كه بر اين اساس فرهنگسرای زيارت نيز در بطن برنامه های خود احيای كاركردهای فرهنگی و اجتماعی مساجد را كارآمدترين مساله برای رسيدن به اهداف عالی معرفت شناسی دانسته و سعی كرده است از طريق فعال سازی كانون های زيارت در سطح شهر مشهد از يك سو و افزايش مشاركت های اجتماعی سازمانها و دستگاه های فرهنگی از سوی ديگر ،گامی اساسی در راستای بهبود ظرفيت های بزرگترين كلان شهر معنوی كشور به معنای واقعی كلمه بردارد.
نگاهی دوباره به تشكيل كانون های زيارت
در اواخر سال گذشته حجت الاسلام و المسلمين سيد عباسعلی وهاب زاده، مدير فرهنگسرای زيارت همزمان با آغاز فعاليت 15 كانون زيارت در سطح شهر مشهد، با بيان اينكه زندگی در شهر مشهد به عنوان پايتخت معنوی ايران توفيقی بزرگ از جانب حقتعالی است، تصريح كرد: در اين راستا كانونهای زيارت به عنوان جزئی از برنامه ماموريت اين فرهنگسرا میتواند فرصت مناسبی را جهت شكرگزاری مردم مشهد فراهم سازد.
وهاب زاده مهمترين هدف از ايجاد كانونهای فرهنگی را توسعه و تقويت فرهنگ رضوی در گروههای مردمی و سيستم های مديريتشهری عنوان كرد و اين امر را در راستای بند 4 اهداف بيانيه ماموريت فرهنگسرا توضيح داد.
با توجه به اين نكته كه انجام اين اقدامات با هدف ارتقاء شاخص های فرهنگی مرتبط با موضوع تخصصی زيارت در بين شهروندان و همچنين ارتقاء دانش و مهارت و تقويت فرهنگ عمومی پيرامون مساله زيارت و فرهنگ ميزبانی صورت می پذيرفت، ضرورت تدوين برنامه هايی جامع از سوی فرهنگسرای زيارت امری اساسی به نظر می رسيد.
مدير فرهنگسرای زيارت همواره بر اين امر معتقد است كه كانون های زيارت برای مردم مشهد می تواند همان فرصت شكرگزاری نعمت مجاورت حضرت رضا(ع) باشند كه سطح بينش، هويت اجتماعی و مهارت های فرهنگ رضوی را در آنان ارتقا می دهد، لذا بايد با اخذ رويكردی زيارت محور، نسل جوان را برای آشنايی با برنامه های اين كانون ها كه در مساجد برگزار می شوند پيوند داد.
طرح هايی با چاشنی زيارت
وهاب زاده ذيل معرفی طرح های كانون های زيارت از تشرف هفتگی به حرم مطهر به عنوان اولين طرح نام برد و گفت: ايجاد شور و نشاط در بين مردم محله با محور زيارت ، گسترش و توسعه فرهنگ رضوی ، استفاده از استعدادهای روحانی محله و مهيا كردن بستری مناسب برای آداب زيارت از مهمترين اهداف اين طرح است.
وی افزود: جشن طلوع بندگی طرح ديگری است كه با هدف ايجاد انگيزه در نوجوانان برای انجام تكاليف شرعی و آماده سازی برای عهدار شدن مسئوليت های شرعی اجرا شده است كه مهمترين ضرورت اجرای اين طرح را می توان عدم آشنايی كافی و لازم نوجوانان با وظايف و مسئوليت های دوران تكليف عنوان كرد.
مدير فرهنگسرای زيارت جشنواره روزنامه ديواری را يكی ديگر از طرحهای كانونهای زيارت برشمرد و تصريح كرد: از گسترش فرهنگرضوی ، اطلاعرسانی فعاليتهای كانون و محله ، ارتقاء سطح علمی اعضاء و افزايش روحيه كار جمعی می توان به عنوان مهمترين اهداف اين طرح ياد كرد.
دوره پژوهشی امام رضا(ع) يكی ديگر از طرح هايی است كه وهاب زاده بالا رفتن سطح معرفتی جوانان، ايجاد انگيزه در مخاطب برای مطالعه درباره امام رضا(ع) و ترويج روحيه پژوهشی و كتابخوانی را مهمترين اهداف آن ذكر كرد.
وی ادامه داد: از ديگر طرح های كانون های زيارت می توان به سيره رضوی اشاره كرد كه ايجاد فضای سالم در ارتقاء سطح معارف رضوی ، همسطح سازی بين نقطه ايده آل ، پرورش نيروهای توانمند در گسترش معارف رضوی و ايجاد ارتباط بين مراكز تربيتی فعال در حوزه معارف رضوی را دنبال می كند.
مدير فرهنگسرای زيارت خاطرنشان كرد: طرح بهانه ديدار نيز با هدف تمرين مسئوليت پذيری نوجوانان ، افزايش حس و فرهنگ خدمت رسانی به سالمندان ، ايجاد ارتباط بين نوجوانان و نسل گذشته و استفاده از توان و هيجانات نوجوانی در جهت صحيح، در راستای رويكرد معرفت امام رضا (ع) انجام می شود.
وهاب زاده از قرائت صلوات خاصه بين نمازها ، كلاس های آموزشی پاسخ به شبهات ،ياد يار مهربان ، ديوار نويسی ،نمايشگاه های محلی رضوی ، ميزبان رضوی ، جهاد رضوی ،دوره مطالعاتی امام رضا(ع) ،مسابقه كتابخوانی امام رضا(ع) و باشگاه خادمان معنوی حضرت رضا(ع) را از ديگر طرح های موجود در كانون های زيارت عنوان كرد
مهمترين ثمره اين اجتماعها در مساجد، همانديشی و ايجاد انس و الفت ميان مؤمنان به يك دين برای انجام فعاليتهای اجتماعی است؛ چراكه هر جنبش اجتماعی و هر جريانسازی فرهنگی، زمانی میتواند در سطح جامعه موفق شود كه ميان افراد آن انسجام و همدلی وجود داشته باشد.
حال اگر چه موضوعيت مكانهايی همچون مسجد به ايجاد تجمعات و به راه انداختن حركتهای گروهی است، در عين حال نبايد از اهميت و توانايی مسجد در تقويت بُعد فردی افراد مسلمان نيز غافل شد.
مسلمان مسجدی اگر شاخصههای مناسب يك دينمدار دغدغهمند را نسبت به باطن حركات دينی در خود تقويت كند، میتواند با تأثيرگذاری در سطح وسيعی از جامعه، منشأ دگرگونیهای بزرگ فرهنگی باشد.
مساجدی از جنس كانون های فرهنگی
بررسی روند مسايل اجتماعی در دهههای اخير نشان میدهد كه انفكاك برخی نقش و كاركردهای مساجد و واگذاری آنها به نهادهای مدرن نتوانسته است كارآمدی چندانی در توسعه اجتماعی ـ فرهنگی هماهنگ با ارزشها و هنجارهای دينی داشته باشد. بنابراين بدون آنكه نقش و جايگاه نهادهای مدرن ناديده گرفته شود، بايد برای برون رفت از مشكلات و مسايل جديد به احيای نقش و جايگاه و كاركردهای مساجد در جوامع، شهرها و محلات پرداخت.
اين رويكرد نوعی بازآفرينی كاركردهای اجتماعی و فرهنگی مساجد در چهارچوب شرايط و ويژگیهای امروزين جامعه است كه از فرهنگسراها می توان به عنوان يكی از چارچوب های شكل گرفته نوين نام برد.
حال با در نظر گرفتن اين نكته كه كانون های فرهنگی و هنری مساجد جايگاه مهمی در جذب جوانان به مساجد و تربيت نيروهای متعهد و با ايمان در كشور هستند، می توان به اين نتيجه دست يافت كه مساجد بايد متناسب با نيازهای روز به ويژه عقايد و اخلاق فعاليت كنند تا بتوانند جايگاهی بيش از پيش را در ميان نسل جوان كسب كنند و البته همانطور كه ذكر گرديد می توان برای نيل به اين هدف از پتانسيل والای فرهنگسراها بهر جست.
بر اين اساس بايد با برنامه ريزی اصولی در فرهنگسراهای مختلف، جوانان را به سمت مساجد ترغيب و هدايت كرد، چرا كه از يك سو ارتباط معنوی نوجوانان و جوانان با كانون های فرهنگی و هنری مساجد به سلامت جامعه كمك می كند و از سوی ديگر مسجد تنها مامن مطمئن برای اجتماع های نسل جوان است.
جايگاه مساجد در فرهنگسرای زيارت
بی شك نبود تعريفی درست از فرهنگ خدمتگزاری به ساحت مقدس امام رضا(ع) ، ضعف در فرهنگ ميزبانی شهر مشهد ، توجه صرف به امام رضا(ع) در هنگام تشرف به زيارت ايشان و ضعف در شبكه همياران معنوی در مقوله زيارت ، ضرورت فراهم سازی بستری مناسب برای ارتقاء حس و بينش معرفتی و ايجاد احساس همجواری با امام را بيش از پيش افزونی می بخشد كه فرهنگسرای زيارت با درك صحيح اين فقدان، از همان ابتدا بنيان وجودی خود را بر همين پايه استوار كرد.
برای دستيابی به اين مهم گذرگاهی مطمئن همچون مساجد لازم است تا پلی برای نيل به معرفت امام رضا(ع باشد كه بر اين اساس فرهنگسرای زيارت نيز در بطن برنامه های خود احيای كاركردهای فرهنگی و اجتماعی مساجد را كارآمدترين مساله برای رسيدن به اهداف عالی معرفت شناسی دانسته و سعی كرده است از طريق فعال سازی كانون های زيارت در سطح شهر مشهد از يك سو و افزايش مشاركت های اجتماعی سازمانها و دستگاه های فرهنگی از سوی ديگر ،گامی اساسی در راستای بهبود ظرفيت های بزرگترين كلان شهر معنوی كشور به معنای واقعی كلمه بردارد.
نگاهی دوباره به تشكيل كانون های زيارت
در اواخر سال گذشته حجت الاسلام و المسلمين سيد عباسعلی وهاب زاده، مدير فرهنگسرای زيارت همزمان با آغاز فعاليت 15 كانون زيارت در سطح شهر مشهد، با بيان اينكه زندگی در شهر مشهد به عنوان پايتخت معنوی ايران توفيقی بزرگ از جانب حقتعالی است، تصريح كرد: در اين راستا كانونهای زيارت به عنوان جزئی از برنامه ماموريت اين فرهنگسرا میتواند فرصت مناسبی را جهت شكرگزاری مردم مشهد فراهم سازد.
وهاب زاده مهمترين هدف از ايجاد كانونهای فرهنگی را توسعه و تقويت فرهنگ رضوی در گروههای مردمی و سيستم های مديريتشهری عنوان كرد و اين امر را در راستای بند 4 اهداف بيانيه ماموريت فرهنگسرا توضيح داد.
با توجه به اين نكته كه انجام اين اقدامات با هدف ارتقاء شاخص های فرهنگی مرتبط با موضوع تخصصی زيارت در بين شهروندان و همچنين ارتقاء دانش و مهارت و تقويت فرهنگ عمومی پيرامون مساله زيارت و فرهنگ ميزبانی صورت می پذيرفت، ضرورت تدوين برنامه هايی جامع از سوی فرهنگسرای زيارت امری اساسی به نظر می رسيد.
مدير فرهنگسرای زيارت همواره بر اين امر معتقد است كه كانون های زيارت برای مردم مشهد می تواند همان فرصت شكرگزاری نعمت مجاورت حضرت رضا(ع) باشند كه سطح بينش، هويت اجتماعی و مهارت های فرهنگ رضوی را در آنان ارتقا می دهد، لذا بايد با اخذ رويكردی زيارت محور، نسل جوان را برای آشنايی با برنامه های اين كانون ها كه در مساجد برگزار می شوند پيوند داد.
طرح هايی با چاشنی زيارت
وهاب زاده ذيل معرفی طرح های كانون های زيارت از تشرف هفتگی به حرم مطهر به عنوان اولين طرح نام برد و گفت: ايجاد شور و نشاط در بين مردم محله با محور زيارت ، گسترش و توسعه فرهنگ رضوی ، استفاده از استعدادهای روحانی محله و مهيا كردن بستری مناسب برای آداب زيارت از مهمترين اهداف اين طرح است.
وی افزود: جشن طلوع بندگی طرح ديگری است كه با هدف ايجاد انگيزه در نوجوانان برای انجام تكاليف شرعی و آماده سازی برای عهدار شدن مسئوليت های شرعی اجرا شده است كه مهمترين ضرورت اجرای اين طرح را می توان عدم آشنايی كافی و لازم نوجوانان با وظايف و مسئوليت های دوران تكليف عنوان كرد.
مدير فرهنگسرای زيارت جشنواره روزنامه ديواری را يكی ديگر از طرحهای كانونهای زيارت برشمرد و تصريح كرد: از گسترش فرهنگرضوی ، اطلاعرسانی فعاليتهای كانون و محله ، ارتقاء سطح علمی اعضاء و افزايش روحيه كار جمعی می توان به عنوان مهمترين اهداف اين طرح ياد كرد.
دوره پژوهشی امام رضا(ع) يكی ديگر از طرح هايی است كه وهاب زاده بالا رفتن سطح معرفتی جوانان، ايجاد انگيزه در مخاطب برای مطالعه درباره امام رضا(ع) و ترويج روحيه پژوهشی و كتابخوانی را مهمترين اهداف آن ذكر كرد.
وی ادامه داد: از ديگر طرح های كانون های زيارت می توان به سيره رضوی اشاره كرد كه ايجاد فضای سالم در ارتقاء سطح معارف رضوی ، همسطح سازی بين نقطه ايده آل ، پرورش نيروهای توانمند در گسترش معارف رضوی و ايجاد ارتباط بين مراكز تربيتی فعال در حوزه معارف رضوی را دنبال می كند.
مدير فرهنگسرای زيارت خاطرنشان كرد: طرح بهانه ديدار نيز با هدف تمرين مسئوليت پذيری نوجوانان ، افزايش حس و فرهنگ خدمت رسانی به سالمندان ، ايجاد ارتباط بين نوجوانان و نسل گذشته و استفاده از توان و هيجانات نوجوانی در جهت صحيح، در راستای رويكرد معرفت امام رضا (ع) انجام می شود.
وهاب زاده از قرائت صلوات خاصه بين نمازها ، كلاس های آموزشی پاسخ به شبهات ،ياد يار مهربان ، ديوار نويسی ،نمايشگاه های محلی رضوی ، ميزبان رضوی ، جهاد رضوی ،دوره مطالعاتی امام رضا(ع) ،مسابقه كتابخوانی امام رضا(ع) و باشگاه خادمان معنوی حضرت رضا(ع) را از ديگر طرح های موجود در كانون های زيارت عنوان كرد
