وقتی سوگواری حسینی از پیامهای اصیل فاصله میگیرد
حجتالاسلام والمسلمین ابوالحسن ایزدخواه با تأکید بر اینکه فلسفه عزاداری، بازگرداندن فرد و جامعه به مسیر صحیح و تقویت فرهنگ دینی است، گفت: غلبه ظواهر بر محتوا، مداحیهای سطحی، رقابتهای ناسالم و تضعیف کارکرد تربیتی هیئتها از مهمترین آسیبهایی است که مراسم عزاداری را از اهداف و پیامهای اصیل آن دور کرده است.
در ادبیات دینی ما، فلسفه عزاداری بازگرداندن فرد، خانواده یا جامعهای است که به دلیل مصیبتی از مسیر عادی خود منحرف شدهاند؛ اما متأسفانه در سالهای اخیر، برخی عناصر به این مراسم ضربه وارد کردهاند. استفاده از آهنگها، میکروفونهای پیشرفته و نورپردازیهای نمایشی، فضای معنوی عزاداری را به محلی برای رقابت و خودنمایی تبدیل کرده است چرا که مداحیهایی که روزی ریشه در روایات اصیل داشتند، امروز به مسائل سطحی و ظاهری میپردازند و مفاهیم عمیقی مانند ولایتمداری و ایثار را نادیده میگیرند.
از سوی دیگر، تجاریسازی هیئتها و دریافت مبالغ کلان از سوی برخی مداحان، در حالیکه مبلغان مناطق محروم با کمبود امکانات مواجهاند، نشاندهنده انحراف از اهداف اصلی این مراسم است. ضعف در محتوا، نظارت، مدیریت و آموزش، چهار رکن اصلی این آسیبها را تشکیل میدهند و متأسفانه دانشگاهها و حوزههای علمیه نیز در تربیت نیروهای متعهد و بااخلاق کوتاه آمدهاند و بسیاری از فارغالتحصیلان فاقد ادب و اخلاق حسنه هستند.
مداحیهای پاپگونه، الگوبرداری از خوانندگان غیرمذهبی و فراموشی ادب عزاداری، از دیگر مشکلاتی است که نسل جوان را از هیئتها دور میکند. امام حسین(ع) از جان، مال، ناموس و آبروی خود گذشت تا دین حفظ شود؛ اما امروز برخی بهجای الگوبرداری از این سیره، بر سر مسائل محدود با هم رقابت میکنند. این وضعیت نشان میدهد که ضرورت بازنگری در آموزشهای دینی، تقویت معنویت و پرهیز از نمایشیشدن مراسم، بیش از پیش احساس میشود.
خبرنگار ایکنای خراسانرضوی گفتوگویی با حجتالاسلام والمسلمین ابوالحسن ایزدخواه، پژوهشگر دینی، در خصوص آسیبشناسی عزاداری حسینی و راهکارهای صیانت از اصالت فرهنگ عاشورا انجام داده است که در ادامه میخوانیم؛
ایکنا ـ مهمترین آسیبها و بدعتهایی که امروز اصالت عزاداری امام حسین(ع) را تهدید میکنند، کداماند و چگونه میتوان آنها را از سنتهای اصیل تشخیص داد؟
در ادبیات و فرهنگ دینی ما، فلسفه عزاداری، بازگرداندن فرد، خانواده یا جامعهای است که به دلیل مصیبتی از مسیر عادی خود منحرف شدهاند. همچنین، فرهنگ به معنای مجموعه باورها و عقایدی است که رفتار، گفتار و قضاوتهای ما را شکل میدهد و به نوعی، مادر تمدن و نظم حاکم بر زندگی است.
متأسفانه امروز برخی عناصر به عزاداری آسیب وارد کردهاند؛ از جمله استفاده از آهنگها و میکروفونهایی که فضای عزاداری را از حالت معنوی و خلوت دل خارج کرده و آن را به نمایشی سطحی تبدیل کردهاند. در گذشته، اشعار و مداحیها ریشه در روایات اصیل داشتند؛ اما امروز برخی مداحیها، بهجای پرداختن به مفاهیم عمیقی همچون ولایتمداری، وفاداری و ایثار، به مسائل ظاهری و سطحی میپردازند؛ رویکردی که با ادب و احترام به ساحت اهل بیت(ع) سازگار نیست.
از سوی دیگر، تکرار بیش از حد و بیکیفیت برخی مراسم، موجب شده است که برخی اعمال معنوی، مانند زیارت عاشورا، برای مردم عادی و کماهمیت جلوه کند؛ در حالیکه امام باقر(ع) فرمودهاند این زیارت، مرز میان لشکر امام حسین(ع) و لشکر یزید است.
همچنین، برخی مداحان در سخنرانیهای خود به مطالبی بیارتباط، مانند نقل خواب، میپردازند که هیچ تناسبی با مسائل روز جامعه و مشکلات مردم ندارد. در حالیکه امروزه بسیاری از جوانان با بحرانهای اعتقادی و اجتماعی مواجهاند، یک مبلغ، هیئتی یا مداح باید شعری برگزیند و حدیثی بخواند که با مسائل واقعی زندگی مردم ارتباط داشته باشد و بتواند پاسخگوی نیازهای آنان باشد.
به طور کلی، مشکل اصلی، ضعف در ارتباط معنوی و اخلاقی با مردم است. مسجد و هیئت نباید به دکانی برای کسب درآمد یا شهرت تبدیل شوند؛ بلکه باید محلی برای تربیت نیروهای متعهد، باایمان و برخوردار از باورها و گرایشهای صحیح باشند؛ افرادی که بتوانند در حل مسائل و مشکلات کشور نقشآفرینی کنند.
اما متأسفانه امروز در مشهد و برخی شهرهای دیگر، برخی مداحان برای اجرای یک جلسه عزاداری، مبالغ بسیار بالایی دریافت میکنند؛ این در حالی است که همزمان، برخی مبلغان، سخنرانان و هیئتهای فعال در مناطق محروم، با مبالغ اندکی فعالیت میکنند. این تفاوت فاحش، نشاندهنده شکلگیری رقابتی ناسالم و تبدیلشدن برخی هیئتها به محلی برای کسب درآمد و شهرت است.
این وضعیت، بیانگر چهار ضعف اساسی شامل ضعف در محتوا، نظارت، مدیریت و آموزش در فرهنگ هیئتهاست؛ از سوی دیگر، از جمله آسیبهای واردشده به هیئتها، بیمحتواشدن برخی مراسم و تغییر قالب آنها به گونهای است که دیگر از جذابیت و کارکرد تربیتی لازم برخوردار نیستند.
برای نمونه، در برخی هیئتها، برنامههای عزاداری در شبهای عادی تا ساعت ۱۲:۳۰ بامداد ادامه پیدا میکند و نوجوانان دبیرستانی تا دیروقت در هیئت میمانند که به زعم بنده، این شیوه صحیح نیست.
علاوه بر این، استفاده از نورپردازیهای قرمز، تاریککردن فضای مراسم و برخی جلوههای نمایشی دیگر، نشاندهنده فاصله گرفتن از اصالت عزاداری و تبدیل آن به نمایشی سطحی است. این موارد نهتنها به معنویت مراسم آسیب میزند، بلکه موجب میشود نسل جوان از هیئتها فاصله بگیرد و عزاداری، بهجای آنکه محلی برای تربیت و تعالی معنوی باشد، به عرصهای برای نمایش و رقابت تبدیل شود.
ایکنا _ چرا در برخی هیئتهای مذهبی، عزاداری به ظواهر و مناسک محدود شده و از اهداف، پیامها و فلسفه قیام عاشورا فاصله گرفته است؟
متأسفانه آموزشهای اعتقادی و تربیتی که در هیئتها، دانشگاهها و دیگر مراکز آموزشی ارائه میشود، کافی نیست. دانشگاهی که باید محل آموزش دانش، ادب و تربیت باشد، در مواردی افرادی را با مدارک کارشناسی و دکتری به جامعه تحویل داده است که از ادب و اخلاق حسنه برخوردار نیستند. حوزههای علمیه نیز باید طلاب را به گونهای تربیت کنند که دچار غرور نشوند، سربار مردم نباشند و با تواضع و ادب با دیگران برخورد کنند؛ زیرا همین توجه بیش از حد به ظواهر و مدرکگرایی، زمینهساز بسیاری از مشکلات بعدی میشود.
امروزه، متأسفانه قالب عزاداری در برخی هیئتها بهطور کامل تغییر کرده و مداحیهای پاپ، با آهنگهایی که از خوانندگان غیرمذهبی الگوبرداری شدهاند، جایگزین مداحیهای اصیل شدهاند. همچنین، ادب عزاداری تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده است؛ زیرا کسی که ادعای عزاداری برای امام حسین(ع) را دارد، باید این ارادت را در تمام ابعاد زندگی و رفتار خود نشان دهد، اما متأسفانه در برخی موارد چنین نیست.
علاوه بر این، لازم است در راهپیمایی اربعین نیز ادب و نظم رعایت شود. اهل بیت(ع) حتی در دوران اسارت نیز ادب و نظم را حفظ میکردند و امام حسین(ع) همواره آراسته و مرتب بودند. اما امروز، متأسفانه در برخی موارد، عزاداریهای ما به ظواهر و مناسک محدود شده و از اهداف، پیامها و فلسفه اصلی قیام عاشورا فاصله گرفته است.
البته اینگونه رفتارها، گاه نشاندهنده نوعی احساس حقارت است که موجب میشود برخی هیئتها برای رقابت با یکدیگر، از باندهای صوتی پرقدرت و طبلهای بزرگ استفاده کنند. وجود این مشکلات نشان میدهد که باید در هیئتها و مراسمهای مذهبی، توجه بیشتری به آموزش و تربیت صحیح معطوف شود و از نمایشیشدن مراسم و رقابتهای ناسالم پرهیز شود؛ چراکه امام حسین(ع) از جان، مال، ناموس، حیثیت و آبروی خود گذشت تا آبروی دین حفظ شود، اما ما امروز گاه حاضر نیستیم از خواستههای خود در برابر یکدیگر بگذریم و بر سر مسائل محدود با هم رقابت میکنیم. بنابراین، لازم است در تربیت دینی خود تجدیدنظر کنیم.
انتهای پیام
