«فلسفه اجتماع بر اساس نظام معنايی آيات قرآن» در دست انتشار
گروه انديشه: كتاب «فلسفه اجتماع، بر اساس نظام معنايی آيات قرآن» كه توسط سيدحسين فخرزارع به نگارش درآمده و مباحث مختلف فلسفه علم الاجتماع را از منظر قرآن مورد توجه و بررسی قرار داده، آماده چاپ و انتشار است.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، كتاب «فلسفه اجتماع، بر اساس نظام معنايی آيات قرآن» كه توسط سيدحسين فخرزارع، مدير گروه مطالعات بنيادی مركز مطالعات فرهنگی اجتماعی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به نگارش درآمده است، آماده چاپ و انتشار است.
بنا بر اين گزارش، اين كتاب شامل بخشهايی است كه هر يك از بخشها به نوبه خود مبحثی از فلسفه اجتماع را از منظر قرآن مورد توجه و بررسی قرار دادهاند.
يكی از بخشهای مهم كتاب بحث «فردگرايی و جمعگرايی» است كه در طليعه آن میخوانيم: «از جمله مسائل مورد بررسی در حوزه فلسفه اجتماع، بحث از فرد و جامعه و نسبت اين دو با يكديگر و اصالت داشتن آنها است كه با كشمكش و تأملات نظری مختلفی همراه بوده و به تكوين نظريههای متقابلی منجر شده است. در حوزه فلسفی، اين مبحث با عنوان فردگرايی و جمعگرايی يا اصالت فرد و اصالت جامعه مطرح شده است كه شبكهای از نظريات را به ويژه در ميان انديشمندان مسلمان، به دنبال خود كشانده است. در ميان اغلب اين تأملات استناد به آيات قرآن را میتوان مشاهده كرد كه برای اصالت هر يك از دو سوی بحث آورده شده است. از اين آيات، چنين فهم میشود كه اسلام تنها دينی است كه بنيان خود را بر اجتماع نهاده و در هيچ شأنی از شئون بشری مسئله اجتماع را مهمل نگذاشته است؛ اما مسئله مهم در اينجا جايگاه هر يك از دو عنصر مزبور و نحوه تأثيرگذاری آن و فوايد و نتايج مترتب بر بحث میباشد.»
در بخش ديگر كه مرتبط با «تأثير متقابل فرد و جمع» است آمده است: «ادراك ديالكتيكی فرد و جامعه و پيوند ميان ايندو سطح انتزاع و ترابط عميق آنها، از جمله تأملات مورد بحث در فلسفه اجتماعی است كه البته در اين ملقمه ممكن است سهم هر يك به اندازهای باشد كه در سيطره ديگری قرار گيرد و يكی بر ديگری غلبه كند؛ لكن با اخذ بصيرتهای اصول هر يك میتوان موازنهای در آنها ايجاد كرد كه در اين موازنه، هر يك از دو سوی قضيه وظايف، حقوق مختلف و تأثيرات متقابلی بر هم خواهند داشت. يعنی هم فرد نسبت به جامعه تكاليفی را ايفا میكند و تأثيراتی بر آن میگذارد و هم جامعه در قبال عناصر سازندهاش وظايف و تأثيراتی دارد.
دغدغه اساسی در اين مسئله پراهميت كه زيربنای بسياری از مباحث و مسائل اجتماعی و جامعهشناختی است، اين است كه در صورت عدم نسبت استقلالی هر يك به ديگری، جامعه و فرد در تكوين يكديگر چه تأثيراتی خواهند داشت و قرآن ميزان تأثير ساخت و كنشها بر يكديگر و حقوق و وظايف هر يك نسبت به ديگری را چگونه تبيين میكند؟
در حاشيه اين مسئله كلی، مباحث فرعیتری پيرامون چگونگی و سازوكارهای تبعيت فرد از جامعه در قالبهای جامعهپذيری، فرهنگپذيری، نظام كنترلی، هنجارپذيری و...، و چگونگی غلبه فرد بر جامعه، و نيز تبيين حقوق و وظايف هر يك نسبت به ديگری، شكل میگيرد كه اين بخش در پی كشف پاسخ به اين مسائل از منظر قرآن میباشد.»
بخشهای ديگر كتاب مربوط به اعتلاء و انحطاط جوامع از نگاه قرآن است كه بحث با عنوانهای «جامعه مطلوب» و «جامعه منحط» دنبال شده و به علل و سازوكارهای اعتلا و انحطاط جوامع و تمدنها پرداخته و سنتهای خداوند درباره دگرگونیهای تاريخ و جامعه از نگاه قرآن مورد بحث قرار گرفته است.
بنا بر اين گزارش، اين كتاب شامل بخشهايی است كه هر يك از بخشها به نوبه خود مبحثی از فلسفه اجتماع را از منظر قرآن مورد توجه و بررسی قرار دادهاند.
يكی از بخشهای مهم كتاب بحث «فردگرايی و جمعگرايی» است كه در طليعه آن میخوانيم: «از جمله مسائل مورد بررسی در حوزه فلسفه اجتماع، بحث از فرد و جامعه و نسبت اين دو با يكديگر و اصالت داشتن آنها است كه با كشمكش و تأملات نظری مختلفی همراه بوده و به تكوين نظريههای متقابلی منجر شده است. در حوزه فلسفی، اين مبحث با عنوان فردگرايی و جمعگرايی يا اصالت فرد و اصالت جامعه مطرح شده است كه شبكهای از نظريات را به ويژه در ميان انديشمندان مسلمان، به دنبال خود كشانده است. در ميان اغلب اين تأملات استناد به آيات قرآن را میتوان مشاهده كرد كه برای اصالت هر يك از دو سوی بحث آورده شده است. از اين آيات، چنين فهم میشود كه اسلام تنها دينی است كه بنيان خود را بر اجتماع نهاده و در هيچ شأنی از شئون بشری مسئله اجتماع را مهمل نگذاشته است؛ اما مسئله مهم در اينجا جايگاه هر يك از دو عنصر مزبور و نحوه تأثيرگذاری آن و فوايد و نتايج مترتب بر بحث میباشد.»
در بخش ديگر كه مرتبط با «تأثير متقابل فرد و جمع» است آمده است: «ادراك ديالكتيكی فرد و جامعه و پيوند ميان ايندو سطح انتزاع و ترابط عميق آنها، از جمله تأملات مورد بحث در فلسفه اجتماعی است كه البته در اين ملقمه ممكن است سهم هر يك به اندازهای باشد كه در سيطره ديگری قرار گيرد و يكی بر ديگری غلبه كند؛ لكن با اخذ بصيرتهای اصول هر يك میتوان موازنهای در آنها ايجاد كرد كه در اين موازنه، هر يك از دو سوی قضيه وظايف، حقوق مختلف و تأثيرات متقابلی بر هم خواهند داشت. يعنی هم فرد نسبت به جامعه تكاليفی را ايفا میكند و تأثيراتی بر آن میگذارد و هم جامعه در قبال عناصر سازندهاش وظايف و تأثيراتی دارد.
دغدغه اساسی در اين مسئله پراهميت كه زيربنای بسياری از مباحث و مسائل اجتماعی و جامعهشناختی است، اين است كه در صورت عدم نسبت استقلالی هر يك به ديگری، جامعه و فرد در تكوين يكديگر چه تأثيراتی خواهند داشت و قرآن ميزان تأثير ساخت و كنشها بر يكديگر و حقوق و وظايف هر يك نسبت به ديگری را چگونه تبيين میكند؟
در حاشيه اين مسئله كلی، مباحث فرعیتری پيرامون چگونگی و سازوكارهای تبعيت فرد از جامعه در قالبهای جامعهپذيری، فرهنگپذيری، نظام كنترلی، هنجارپذيری و...، و چگونگی غلبه فرد بر جامعه، و نيز تبيين حقوق و وظايف هر يك نسبت به ديگری، شكل میگيرد كه اين بخش در پی كشف پاسخ به اين مسائل از منظر قرآن میباشد.»
بخشهای ديگر كتاب مربوط به اعتلاء و انحطاط جوامع از نگاه قرآن است كه بحث با عنوانهای «جامعه مطلوب» و «جامعه منحط» دنبال شده و به علل و سازوكارهای اعتلا و انحطاط جوامع و تمدنها پرداخته و سنتهای خداوند درباره دگرگونیهای تاريخ و جامعه از نگاه قرآن مورد بحث قرار گرفته است.
