نقد و بررسی قرآنپژوهی مستشرقين/14
عمده مشكل مستشرقان در مطالعات اسلامی، استفاده نكردن از منابع اصيل است
گروه انديشه: يكی از مشكلات عمده مستشرقان اين است كه به طور مستقيم از منابع اصيل مطالب را نقل نمیكنند و با معارف عميق اسلامی آشنا نيستند و مطالب خود را از منابعی غير از كتاب و سنت و مفسران واقعی و بزرگ اسلامی میگيرند.
حجتالاسلام و المسلمين محمدعلی اسدینسب، مدير گروه قرآنپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) به بررسی چالشهای مطالعات مستشرقين پرداخت و در اين رابطه گفت: منظور از چالشهای مستشرقان در مقابل قرآن در واقع كاستیها و ضعفها و احيانا نقاط مثبتی است كه در مواجهه مستشرقان با قرآن وجود دارد. اين مشكلات و نواقص به چند دسته تقسيم میشود كه يكی از آنها مربوط به خود مستشرقان است و ديگری مربوط به حوزه مسلمانان و احيانا مفسران مسلمان است.
وی گفت: مستشرقان هنگامی كه باقرآن مواجه میشوند، مشكلاتی دارند؛ يكی از مشكلات عمده مستشرقان اين است كه به طور مستقيم از منابع اصيل مطالب را نقل نمیكنند؛ يعنی مطالبی را كه بايد از كتاب و سنت و مفسران واقعی بزرگ اسلامی بگيرند، میروند و از افراد ديگری میگيرند. تعدادی از اينمستشرقان يهودی هستند و تعداد ديگرشان مسيحی هستند و میخواهند عليه اسلام حرفهايی بزنند و تعدادی از اينها روشنفكران بیدين هستند كه قبلا اعتقاد به دين داشتهاند و الان اعتقادی به دين ندارند.
اسدینسب گفت: وقتی به دايرهالمعارف لايدن نگاه میكنيم، شايد حدود هشتصد مقاله را میبينيم كه اكثر نويسندگان اينها يا مسيحی هستند يا يهودی يا اعتقادی به دين ندارند يا جزء روشنفكران بیدين هستند و تعداد اندكی نيز افراد مسلمان هستند و در اين دايره المعارف مقاله نوشتهاند. در دايرهالمعارف لايدن شما نمیتوانيد يك مقاله از بزرگان شيعه يا اهل سنت پيداكنيد.
اين استاديار پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی گفت: يكی ديگر از مشكلات مستشرقان اين است كه با انديشه اهل سنت به قرآن مینگرند و به شيعه يا اصلا توجهی ندارند يا اگرهم توجهی دارند از نگاه اهل سنت به شيعه يا از نگاه منتقدين به شيعه میپردازند؛ لذا وقتی به دايرهالمعارف لايدن نگاه میكنيم، میبينيم كه اين مشكل در آثارمستشرقان وجود دارد.
وی افزود: اشكال ديگری كه بر سر راه مستشرقان وجود دارد، اين است كه اينها درصدد فهم اسلام و قرآن نيستند، بلكه اينها براساس شنيدهها و باورهای خود میخواهند حرف خود را به كرسی بنشانند و تمسك به قرآن میكنند و ادعاهايی را در ارتباط با قرآن مطرح میكنند. يكی ديگر از مشكلات مستشرقان اين است كه برخی از آنها سياسی عمل میكنند؛ يعنی در واقع درواقع به دنبال علم و دانش نيستند، بلكه يك برخورد سياسی باقرآن و مسلمانان دارند.
اين پژوهشگر عرصه قرآن و حديث گفت: مستشرقان عموما با عمق اسلام آشنا نيستند و بسيار روبنايی با اسلام و آموزههای آن برخورد میكنند و به معارف عميق اسلامی آشنا نيستند و اصلا فرصت ندارند كه آشنا بشوند. مثلا با قواعد و رويكردهای تفسيری ما يا با نظرات علامه طباطبايی در الميزان و از اين قبيل منابع آشنا نيستند؛ در نتيجه به انحراف كشيده میشوند.
وی افزود: مشكلاتی كه از ناحيه مسلمانان بر سر راه مستشرقان وجود دارد، آن است كه ما يك تفسير متمركز و مورد قبول از قرآن كريم و روشهای تفسيری نداريم كه مورد قبول همه فرق اسلامی باشد كه بگوييم كه اين تفسير ما است و اين آموزههای ما از دين است. مشكل ديگر وجود گروهها و دستههای مختلف اسلامی است كه آنها میآيند و نظر برخی از فرق اسلامی را میگيرند و برخی ديگر را رها میكنند.
مدير گروه قرآن پژوهی اضافه كرد: مشكل ديگر تمسكهای برخی از وهابیها و برخی از بهايیها و برخی از روشنفكران بیدين نسبت به قرآن است كه يكی از مشكلات مستشرقان به حساب میآيد؛ يعنی وقتی مستشرقان اين تحليلها را میبينند، نمیتوانند بگويند كه اين تحليلها مربوط به افراد منحرف است و نه مسلمانان حقيقی و مستشرقان چون از خارج نگاه میكنند، نمیتوانند تفاوت چندانی ميان دانشمندان اصيل و افراد منحرف قائل شوند و با همه نظرات يك مواجهه واحد دارند.
اسدینسب در پايان گفت: مشكل ديگری كه برسر راه مستشرقان وجود دارد، عدم توجه آنان به سنت است. چون بيشتر آيات قرآن با سنت تفسير میشود و براساس اين عدم توجه در مطالعات خود به نتايج باطل میرسند، درصورتیكه برخی از آيات بدون سنت اصلا قابل فهم نيست؛ مثل مسئله ارتداد كه يك مسئله و حركت سياسی بوده است، ولی اينها بدون توجه به تاريخ و سيره پيامبر نتايج غلطی از قرآن برداشت میكنند و به بيان نتايج خود میپردازند.
وی گفت: مستشرقان هنگامی كه باقرآن مواجه میشوند، مشكلاتی دارند؛ يكی از مشكلات عمده مستشرقان اين است كه به طور مستقيم از منابع اصيل مطالب را نقل نمیكنند؛ يعنی مطالبی را كه بايد از كتاب و سنت و مفسران واقعی بزرگ اسلامی بگيرند، میروند و از افراد ديگری میگيرند. تعدادی از اينمستشرقان يهودی هستند و تعداد ديگرشان مسيحی هستند و میخواهند عليه اسلام حرفهايی بزنند و تعدادی از اينها روشنفكران بیدين هستند كه قبلا اعتقاد به دين داشتهاند و الان اعتقادی به دين ندارند.
اسدینسب گفت: وقتی به دايرهالمعارف لايدن نگاه میكنيم، شايد حدود هشتصد مقاله را میبينيم كه اكثر نويسندگان اينها يا مسيحی هستند يا يهودی يا اعتقادی به دين ندارند يا جزء روشنفكران بیدين هستند و تعداد اندكی نيز افراد مسلمان هستند و در اين دايره المعارف مقاله نوشتهاند. در دايرهالمعارف لايدن شما نمیتوانيد يك مقاله از بزرگان شيعه يا اهل سنت پيداكنيد.
اين استاديار پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی گفت: يكی ديگر از مشكلات مستشرقان اين است كه با انديشه اهل سنت به قرآن مینگرند و به شيعه يا اصلا توجهی ندارند يا اگرهم توجهی دارند از نگاه اهل سنت به شيعه يا از نگاه منتقدين به شيعه میپردازند؛ لذا وقتی به دايرهالمعارف لايدن نگاه میكنيم، میبينيم كه اين مشكل در آثارمستشرقان وجود دارد.
وی افزود: اشكال ديگری كه بر سر راه مستشرقان وجود دارد، اين است كه اينها درصدد فهم اسلام و قرآن نيستند، بلكه اينها براساس شنيدهها و باورهای خود میخواهند حرف خود را به كرسی بنشانند و تمسك به قرآن میكنند و ادعاهايی را در ارتباط با قرآن مطرح میكنند. يكی ديگر از مشكلات مستشرقان اين است كه برخی از آنها سياسی عمل میكنند؛ يعنی در واقع درواقع به دنبال علم و دانش نيستند، بلكه يك برخورد سياسی باقرآن و مسلمانان دارند.
اين پژوهشگر عرصه قرآن و حديث گفت: مستشرقان عموما با عمق اسلام آشنا نيستند و بسيار روبنايی با اسلام و آموزههای آن برخورد میكنند و به معارف عميق اسلامی آشنا نيستند و اصلا فرصت ندارند كه آشنا بشوند. مثلا با قواعد و رويكردهای تفسيری ما يا با نظرات علامه طباطبايی در الميزان و از اين قبيل منابع آشنا نيستند؛ در نتيجه به انحراف كشيده میشوند.
وی افزود: مشكلاتی كه از ناحيه مسلمانان بر سر راه مستشرقان وجود دارد، آن است كه ما يك تفسير متمركز و مورد قبول از قرآن كريم و روشهای تفسيری نداريم كه مورد قبول همه فرق اسلامی باشد كه بگوييم كه اين تفسير ما است و اين آموزههای ما از دين است. مشكل ديگر وجود گروهها و دستههای مختلف اسلامی است كه آنها میآيند و نظر برخی از فرق اسلامی را میگيرند و برخی ديگر را رها میكنند.
مدير گروه قرآن پژوهی اضافه كرد: مشكل ديگر تمسكهای برخی از وهابیها و برخی از بهايیها و برخی از روشنفكران بیدين نسبت به قرآن است كه يكی از مشكلات مستشرقان به حساب میآيد؛ يعنی وقتی مستشرقان اين تحليلها را میبينند، نمیتوانند بگويند كه اين تحليلها مربوط به افراد منحرف است و نه مسلمانان حقيقی و مستشرقان چون از خارج نگاه میكنند، نمیتوانند تفاوت چندانی ميان دانشمندان اصيل و افراد منحرف قائل شوند و با همه نظرات يك مواجهه واحد دارند.
اسدینسب در پايان گفت: مشكل ديگری كه برسر راه مستشرقان وجود دارد، عدم توجه آنان به سنت است. چون بيشتر آيات قرآن با سنت تفسير میشود و براساس اين عدم توجه در مطالعات خود به نتايج باطل میرسند، درصورتیكه برخی از آيات بدون سنت اصلا قابل فهم نيست؛ مثل مسئله ارتداد كه يك مسئله و حركت سياسی بوده است، ولی اينها بدون توجه به تاريخ و سيره پيامبر نتايج غلطی از قرآن برداشت میكنند و به بيان نتايج خود میپردازند.
