تغيير رويكرد در مطالعات شرقشناسی؛ از هجمه به قرآن تا مقابله با تشيع
گروه حوزههای علميه: عضو هيئت علمی جامعة المصطفی(ص) با بيان اينكه هجمه مستشرقان در سالهای اخير از قرآن به مقابله با شيعه مبدل شده است، تأكيد كرد: نقد و بررسی ديدگاه مستشرقان درباره قرآن و تشيع بايد در اولويت كارهای پژوهشی قرار گيرد.
حجتالاسلام والمسلمين محمدجواد اسكندرلو، عضو هيئت علمی مدرسه عالی قرآن و حديث در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) گفت: واژه استشراق كه در لغت به معنای شرقشناسی و خاورشناسی است به نظر دكتر ادوارد سعيد، نخستين بار در سال 1779 در انگلستان به كار برده شد و در سال 1837 وارد فرهنگ آكادمی فرانسه و در سال 1812 وارد فرهنگ آكسفورد شد.
وی افزود: اين واژه از سال 1973 مفهوم سنتی خود را كه نگاه تحقيرآميز و تخريبی به شرق داشته است به تدريج از دست داد و بيست و نهمين كنگره شرقشناسی با تغيير عنوان از شرقشناسی به مطالعات شرقی صورت و مفهوم جديد يافت.
عضو هيئت علمی مدرسه عالی قرآن و حديث اظهار كرد: از آنجا كه شرقشناسی در دورههای مختلف تاريخی و منطقههای جغرافيايی گوناگون با فرهنگهای متفاوت جلوههای گوناگونی پيدا كرده است، به همين سبب هر نويسنده يا پژوهشگری، تعريف ويژهای برای استشراق ارايه داده است البته آنچه كه امروزه مورد نظر مراكز علمی و آكادميك و رشتههای تخصصی خاورشناسی در جهان است، معنای عام و گسترده آن است.
اسكندرلو با اشاره به تعريفهايی كه در اين زمينه ارايه شده است، گفت: تعريفهای فراوانی در اين عرصه انجام شده است از جمله تعريف كرم البستانی در «المنجد فی اللغه و الاعلام» كه چنين تعريفی ارايه داده است؛ الاستشراق العلم اللغات و الاداب و العلوم الشرقيه؛ طبق اين تعريف شرقشناسی عبارت از مجموعه تلاشهای غربیها در راستای شناسايی زبان، عادات، آداب و سنن و دانشهای رايج در شرق است.
وی اظهار كرد: تعريف خاص استشراق عبارت از اسلامشناسی توسط غير مسلمانان به طور خاصتر در مورد قرآن كريم است و میتوان قرآنپژوهی توسط غيرمسلمانان را به عنوان تعريف ارايه كرد.
مدرس حوزه و دانشگاه افزود: بر اساس اين دو تعريف مليت مستشرق هيچ نقشی در ماهيت كار استشراق ندارد؛ اگرچه مستشرق بيشتر به شرقشناسانی اطلاق شده است كه دارای مليت غربی مانند ايتاليايی، آمريكايی، فرانسوی و.... هستند؛ ولی آنچه موضوعيت دارد غير مسلمان بودن آنها است هرچند كه خود، شرقی باشند از جمله افرادی چون ادواردسعيد و يوسف حداد كه مسيحی هستند.
وی با اشاره به اهميت نقد ديدگاه خاورشناسان در حوزه مباحث دينی و قرآنی، پيگيری اين مباحث را ضروری دانست و گفت: بحثهای شرقشناسان عمده آن درباره اسلام و به ويژه در سالهای اخير درباره شيعه و قرآن بوده است؛ از اين رو هجمه فرهنگی غرب و مستشرقان عليه اسلام و قرآن تا كنون آنقدر گسترده و سنگين بوده كه تمام باورهای ايمانی و تارپود آموزههای دينی و اخلاقی مسلمانان را به خطر افكنده و به فرموده مقام معظم رهبری از تهاجم گذشته است و به شبيخون مبدل شده است.
اسكندرلو اظهار كرد: ادوارد سعيد مینويسند كه تعداد كتابهای تاليف شده مستشرقان از اوايل قرآن نوزدهم تا نيمه قرن بيستم حدود 60هزار كتاب بوده است؛ برخی ديگر از جمله ابراهيم نمله در كتاب «الاستشراق الدارسه الاسلاميه» گزارش داده است كه حدود 300 مجله ويژه استشراق در كشورهای جهان منتشر میشود؛ علاوه بر آن در حدود500 نشريه ديگر كه بخشی از آن اختصاص به شرقشناسی دارد.
وی با اشاره به تاثير شرقشناسان در جهان اسلام و شبههافكنی ايشان در ميان مسلمين با هدف تضعيف اسلام در سطح جهانی ابراز كرد: با نگاه و مطالعه عميقتر میتوان گفت كه حدود چهارصد سال حوزه استشراق به گونهای سازمان يافته و منسجم، آموزههای اسلام و منابع آن را زير سؤال برده و برای تضعيف آن به شبههافكنی و اشكالتراشی روی آورده است؛ از اين رو نقد و بررسی آثار خاورشناسان بايد در اولويت كاری مراكز پژوهشی قرار گيرد.
عضو هيئت علمی مدرسه عالی قرآن و حديث در ادامه تاريخ تحول شرقشناسی از زمان پيدايش تاكنون را تشريح كرد و گفت: شرقشناسی سابقه بسيار طولانی دارد و به شكلهای متعددی ظهور كرده است كه اين تحولات را میتوان در ده مرحله تبيين كرد كه نخستين آن، شرقشناسی است عام كه از قرن ششم قبل از ميلاد تا قرن ششم ميلادی محسوب و به آغاز روابط سياسی شرق و غرب و رقابت دو تمدن مربوط میشود.
وی افزود: آشنايی اوليه غربيان با اسلام در عصر ظهور اسلام، اسلامشناسی مغرضانه و نقدنويسی انفرادی عليه اسلام، اقدام كليسا به ترجمه قرآن از جمله پطروس كه در سال 1143 ميلادی به عنوان اولين كشيش قرآن را به لاتين ترجمه كرد و مرحله شروع دفاع كليسا و غرب در مقابل اسلام و آغاز جنگهای صليبی از جمله اين مراحل است.
اسكندرلو يادآور شد: از ديگر مراحل شرقشناسی میتوان به انتقال علوم و تمدن اسلامی به غرب از قرن سيزدهم ميلادی، دوره چاپ و نشر كتابهای اسلامی در قرن شانزدهم، استشراق استعماری دولتهای غربی به منظور سلطه بر شرق از قرن 17 ميلادی، آغاز استشراق علمی در قرن بيستم و آخرين مرحله كه شيعهشناسی و بررسی انقلاب اسلامی است اشاره كرد.
وی گفت: تنها در دايرةالمعارف آمريكا 93 مقاله مرتبط با شيعه نوشته شده است و در دانشگاههای اسرائيل رشته شيعهشناسی با موضوعاتی از قبيل ايران در تاريخ، شيعه در تاريخ اسلام، تشيع در روايت امام خمينی(ره)، شيعه عراق و آينده آن ايجاد شده است.
اسكندرلو در تشريح فعاليتهای جهان اسلام اظهار كرد: متفكرين اسلامی در زمينه پاسخگويی به شبهات مستشرقان، كارهای خوبی انجام دادهاند ولی كافی نبوده و لازم است مسلمانان به ويژه جامعه شيعی خدمات ارزندهتری در راستای پاسخگويی به شبهات خاورشناسان انجام دهند؛ همچنين اين فعاليتها بايد متناسب با تحولاتی باشد كه در رويكرد خاورشناسان رخ داده است.
ادامه دارد....
وی افزود: اين واژه از سال 1973 مفهوم سنتی خود را كه نگاه تحقيرآميز و تخريبی به شرق داشته است به تدريج از دست داد و بيست و نهمين كنگره شرقشناسی با تغيير عنوان از شرقشناسی به مطالعات شرقی صورت و مفهوم جديد يافت.
عضو هيئت علمی مدرسه عالی قرآن و حديث اظهار كرد: از آنجا كه شرقشناسی در دورههای مختلف تاريخی و منطقههای جغرافيايی گوناگون با فرهنگهای متفاوت جلوههای گوناگونی پيدا كرده است، به همين سبب هر نويسنده يا پژوهشگری، تعريف ويژهای برای استشراق ارايه داده است البته آنچه كه امروزه مورد نظر مراكز علمی و آكادميك و رشتههای تخصصی خاورشناسی در جهان است، معنای عام و گسترده آن است.
اسكندرلو با اشاره به تعريفهايی كه در اين زمينه ارايه شده است، گفت: تعريفهای فراوانی در اين عرصه انجام شده است از جمله تعريف كرم البستانی در «المنجد فی اللغه و الاعلام» كه چنين تعريفی ارايه داده است؛ الاستشراق العلم اللغات و الاداب و العلوم الشرقيه؛ طبق اين تعريف شرقشناسی عبارت از مجموعه تلاشهای غربیها در راستای شناسايی زبان، عادات، آداب و سنن و دانشهای رايج در شرق است.
وی اظهار كرد: تعريف خاص استشراق عبارت از اسلامشناسی توسط غير مسلمانان به طور خاصتر در مورد قرآن كريم است و میتوان قرآنپژوهی توسط غيرمسلمانان را به عنوان تعريف ارايه كرد.
مدرس حوزه و دانشگاه افزود: بر اساس اين دو تعريف مليت مستشرق هيچ نقشی در ماهيت كار استشراق ندارد؛ اگرچه مستشرق بيشتر به شرقشناسانی اطلاق شده است كه دارای مليت غربی مانند ايتاليايی، آمريكايی، فرانسوی و.... هستند؛ ولی آنچه موضوعيت دارد غير مسلمان بودن آنها است هرچند كه خود، شرقی باشند از جمله افرادی چون ادواردسعيد و يوسف حداد كه مسيحی هستند.
وی با اشاره به اهميت نقد ديدگاه خاورشناسان در حوزه مباحث دينی و قرآنی، پيگيری اين مباحث را ضروری دانست و گفت: بحثهای شرقشناسان عمده آن درباره اسلام و به ويژه در سالهای اخير درباره شيعه و قرآن بوده است؛ از اين رو هجمه فرهنگی غرب و مستشرقان عليه اسلام و قرآن تا كنون آنقدر گسترده و سنگين بوده كه تمام باورهای ايمانی و تارپود آموزههای دينی و اخلاقی مسلمانان را به خطر افكنده و به فرموده مقام معظم رهبری از تهاجم گذشته است و به شبيخون مبدل شده است.
اسكندرلو اظهار كرد: ادوارد سعيد مینويسند كه تعداد كتابهای تاليف شده مستشرقان از اوايل قرآن نوزدهم تا نيمه قرن بيستم حدود 60هزار كتاب بوده است؛ برخی ديگر از جمله ابراهيم نمله در كتاب «الاستشراق الدارسه الاسلاميه» گزارش داده است كه حدود 300 مجله ويژه استشراق در كشورهای جهان منتشر میشود؛ علاوه بر آن در حدود500 نشريه ديگر كه بخشی از آن اختصاص به شرقشناسی دارد.
وی با اشاره به تاثير شرقشناسان در جهان اسلام و شبههافكنی ايشان در ميان مسلمين با هدف تضعيف اسلام در سطح جهانی ابراز كرد: با نگاه و مطالعه عميقتر میتوان گفت كه حدود چهارصد سال حوزه استشراق به گونهای سازمان يافته و منسجم، آموزههای اسلام و منابع آن را زير سؤال برده و برای تضعيف آن به شبههافكنی و اشكالتراشی روی آورده است؛ از اين رو نقد و بررسی آثار خاورشناسان بايد در اولويت كاری مراكز پژوهشی قرار گيرد.
عضو هيئت علمی مدرسه عالی قرآن و حديث در ادامه تاريخ تحول شرقشناسی از زمان پيدايش تاكنون را تشريح كرد و گفت: شرقشناسی سابقه بسيار طولانی دارد و به شكلهای متعددی ظهور كرده است كه اين تحولات را میتوان در ده مرحله تبيين كرد كه نخستين آن، شرقشناسی است عام كه از قرن ششم قبل از ميلاد تا قرن ششم ميلادی محسوب و به آغاز روابط سياسی شرق و غرب و رقابت دو تمدن مربوط میشود.
وی افزود: آشنايی اوليه غربيان با اسلام در عصر ظهور اسلام، اسلامشناسی مغرضانه و نقدنويسی انفرادی عليه اسلام، اقدام كليسا به ترجمه قرآن از جمله پطروس كه در سال 1143 ميلادی به عنوان اولين كشيش قرآن را به لاتين ترجمه كرد و مرحله شروع دفاع كليسا و غرب در مقابل اسلام و آغاز جنگهای صليبی از جمله اين مراحل است.
اسكندرلو يادآور شد: از ديگر مراحل شرقشناسی میتوان به انتقال علوم و تمدن اسلامی به غرب از قرن سيزدهم ميلادی، دوره چاپ و نشر كتابهای اسلامی در قرن شانزدهم، استشراق استعماری دولتهای غربی به منظور سلطه بر شرق از قرن 17 ميلادی، آغاز استشراق علمی در قرن بيستم و آخرين مرحله كه شيعهشناسی و بررسی انقلاب اسلامی است اشاره كرد.
وی گفت: تنها در دايرةالمعارف آمريكا 93 مقاله مرتبط با شيعه نوشته شده است و در دانشگاههای اسرائيل رشته شيعهشناسی با موضوعاتی از قبيل ايران در تاريخ، شيعه در تاريخ اسلام، تشيع در روايت امام خمينی(ره)، شيعه عراق و آينده آن ايجاد شده است.
اسكندرلو در تشريح فعاليتهای جهان اسلام اظهار كرد: متفكرين اسلامی در زمينه پاسخگويی به شبهات مستشرقان، كارهای خوبی انجام دادهاند ولی كافی نبوده و لازم است مسلمانان به ويژه جامعه شيعی خدمات ارزندهتری در راستای پاسخگويی به شبهات خاورشناسان انجام دهند؛ همچنين اين فعاليتها بايد متناسب با تحولاتی باشد كه در رويكرد خاورشناسان رخ داده است.
ادامه دارد....
