تحول در علوم انسانی؛ دستاوردها و بايستهها/2
علوم انسانی غربی و اسلامی تباين به تمام ذات ندارند/ تفاوت در هدفگذاری؛ منشأ تفاوت
گروه انديشه: هدف ما حيات طيبه اخروی است و هدف غربیها حيات مادی التذاذی حيوانی در اين دنياست؛ ولی در عين حال عواطف، ادراكات عقل عملی و وجدان در انسانها مشترك است و بر اين اساس علوم انسانی اسلامی با علوم انسانی غربی در نقاطی به همديگر میرسند و تباين به تمام ذات ندارند.
آيتالله محسن غرويان، استاد حوزه علميه قم در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، به بيان نكاتی درباره روند تحول در علوم انسانی و اسلامیسازی اين علوم پرداخت و با اشاره به سيطره علوم انسانی غربی بر دانشگاههای ما، با وجود گذشت 34 سال از انقلاب اسلامی، عنوان كرد: با ترجمههای زيادی كه از كتب علوم انسانی غربی در دانشگاهها صورت میگيرد و همانها توسط اساتيد تدريس میشود، طبيعی است كه چارچوب فكری دانشجويان آينده ما نيز در علوم انسانی همان چارچوبهای علوم انسانی غربی خواهد بود.
وی با اشاره به تلاشهايی كه پس از پيروزی انقلاب توسط دفتر همكاریهای حوزه و دانشگاه صورت گرفته و امروزه توسط پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در قم انجام میگيرد، گفت: با وجود همه اين تلاشها، ما نتوانستهايم به طور كلی پارادايم و چارچوب جديدی را ارائه كنيم.
آيتالله غرويان افزود: تلاشهايی توسط فرهنگستان علوم اسلامی و توسط سيدمنيرالدين حسينی صورت گرفت و بعد توسط آقای ميرباقری دنبال شد و میشود كه من با بحثها و گفتوگوهای حضوری كه با آقای ميرباقری داشتهام و همچنين مطالعهای كه در منشورات آنها داشتهام، میبينم كه اين مباحث بيش از كليات نيست و ما آن چه را كه ادعا میكنيم، نتوانستهايم به صورت كاربردی و عينی در بياوريم.
عضو هيئت علمی جامعة المصطفی(ص) العالمية بيان كرد: نتيجهای كه من از اين مقدمات میگيرم، اين است كه به هر حال ميان ديدگاههای انسانشناختی ما و ديدگاههای انسانشناختی غرب مشتركاتی وجود دارد و افتراقاتی هم وجود دارد و نمیتوانيم قائل به تباين به تمام ذات بين علوم انسانی اسلامی و علوم انسانی غربی شويم؛ چه بالاخره موضوع مشترك همه علوم انسانی خود انسان است و انسانشناسی در واقع زيرساخت و پايه زيرين همه علوم انسانی است.
وی البته در اين انسانشناسی هدفگذاری ما را با هدفگذاریهای نظام تفكر پوزيتويستی يا ماترياليستی، يا نظام تفكر اومانيستی غرب متفاوت دانست و افزود: در عين حال بين ما مشتركاتی هم وجود دارد و كسانی كه در حوزه علوم انسانی تلاش میكنند، برخی میخواهند به طور كلی علوم انسانی اسلامی را يك تافته جدا بافتهای از علوم انسانی غربی قلمداد كنند كه به نظر من اين نادرست میآيد و تا الان هم چنين چيزی محقق نشده است.
آيتالله غرويان ادامه داد: از سوی ديگر برخی هم میگويند كه ما اصلاً علوم انسانی اسلامی نداريم و علوم انسانی همان است كه در غرب مطرح میشود و بومیسازی علوم انسانی را بیمعنا میدانند كه به نظر من میرسد كه اين هم راه تفريط است يا افراط است و روش معتدل اين است كه ما قبول كنيم كه يك سری مبانی مشترك وجود دارد و در عين حال هدف ما در انسانشناسی و علوم انسانی با هدفی كه غرب مطرح میكند متفاوت است.
استاد حوزه علميه قم بيان كرد: برای مثال هدف ما حيات طيبه اخروی است و آنها هدفشان حيات مادی التذاذی حيوانی در اين دنياست؛ ولی در عين حال ما مشتركات وجدانی و عاطفی زيادی را داريم؛ به هر حال عواطف در انسانها مشترك است؛ ادراكات عقل عملی و وجدان در انسانها مشترك است و بر اين اساس علوم انسانی اسلامی با علوم انسانی غربی در نقاطی به همديگر میرسند.
آيتالله غرويان افزود: ما اگر اين را بپذيريم، آنگاه میتوانيم بنشينيم و متون درسی خودمان را به گونهای تنظيم كنيم كه دانشجويان ما در آينده ديدگاه اسلامی داشته باشند و بيگانه از علوم انسانی غربی هم نباشند و به نظر من راه به نتيجه رسيدن در بحث بومیسازی علوم انسانی اين است و اين احتياج دارد به كميسيونها و گروههای تحقيقی و لجنههايی كه بنشينند و اين را عملی كنند.
وی اضافه كرد: آن چه كه من در تشريف فرمايی مقام معظم رهبری به قم و جلسهای كه خود من هم بودم از فرمايشات ايشان استفاده كردم و در سخنرانیهای مختلف هم بيان شده، اين است كه ما بايد جهتگيری علوم انسانی را بر اساس آن چه كه در اسلام بيان شده است، تنظيم كنيم؛ اما به هر حال آن چه كه در تحقيقات و پژوهشهای غربيان هم صورت گرفته است، اين چنين نيست كه صددرصد خالی از واقعيت باشد؛ بلكه بسياری از مطالبی كه آنها بيان كردهاند و تحقيقاتی كه انجام دادهاند بر اساس يك نگاه رئاليستی و واقعيتگراست كه ما نمیتوانيم آنها را منكر شويم و تركيب اين تحقيقات میتواند دستاورد خوبی برای جامعه ما داشته باشد.
وی با اشاره به تلاشهايی كه پس از پيروزی انقلاب توسط دفتر همكاریهای حوزه و دانشگاه صورت گرفته و امروزه توسط پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در قم انجام میگيرد، گفت: با وجود همه اين تلاشها، ما نتوانستهايم به طور كلی پارادايم و چارچوب جديدی را ارائه كنيم.
آيتالله غرويان افزود: تلاشهايی توسط فرهنگستان علوم اسلامی و توسط سيدمنيرالدين حسينی صورت گرفت و بعد توسط آقای ميرباقری دنبال شد و میشود كه من با بحثها و گفتوگوهای حضوری كه با آقای ميرباقری داشتهام و همچنين مطالعهای كه در منشورات آنها داشتهام، میبينم كه اين مباحث بيش از كليات نيست و ما آن چه را كه ادعا میكنيم، نتوانستهايم به صورت كاربردی و عينی در بياوريم.
عضو هيئت علمی جامعة المصطفی(ص) العالمية بيان كرد: نتيجهای كه من از اين مقدمات میگيرم، اين است كه به هر حال ميان ديدگاههای انسانشناختی ما و ديدگاههای انسانشناختی غرب مشتركاتی وجود دارد و افتراقاتی هم وجود دارد و نمیتوانيم قائل به تباين به تمام ذات بين علوم انسانی اسلامی و علوم انسانی غربی شويم؛ چه بالاخره موضوع مشترك همه علوم انسانی خود انسان است و انسانشناسی در واقع زيرساخت و پايه زيرين همه علوم انسانی است.
وی البته در اين انسانشناسی هدفگذاری ما را با هدفگذاریهای نظام تفكر پوزيتويستی يا ماترياليستی، يا نظام تفكر اومانيستی غرب متفاوت دانست و افزود: در عين حال بين ما مشتركاتی هم وجود دارد و كسانی كه در حوزه علوم انسانی تلاش میكنند، برخی میخواهند به طور كلی علوم انسانی اسلامی را يك تافته جدا بافتهای از علوم انسانی غربی قلمداد كنند كه به نظر من اين نادرست میآيد و تا الان هم چنين چيزی محقق نشده است.
آيتالله غرويان ادامه داد: از سوی ديگر برخی هم میگويند كه ما اصلاً علوم انسانی اسلامی نداريم و علوم انسانی همان است كه در غرب مطرح میشود و بومیسازی علوم انسانی را بیمعنا میدانند كه به نظر من میرسد كه اين هم راه تفريط است يا افراط است و روش معتدل اين است كه ما قبول كنيم كه يك سری مبانی مشترك وجود دارد و در عين حال هدف ما در انسانشناسی و علوم انسانی با هدفی كه غرب مطرح میكند متفاوت است.
استاد حوزه علميه قم بيان كرد: برای مثال هدف ما حيات طيبه اخروی است و آنها هدفشان حيات مادی التذاذی حيوانی در اين دنياست؛ ولی در عين حال ما مشتركات وجدانی و عاطفی زيادی را داريم؛ به هر حال عواطف در انسانها مشترك است؛ ادراكات عقل عملی و وجدان در انسانها مشترك است و بر اين اساس علوم انسانی اسلامی با علوم انسانی غربی در نقاطی به همديگر میرسند.
آيتالله غرويان افزود: ما اگر اين را بپذيريم، آنگاه میتوانيم بنشينيم و متون درسی خودمان را به گونهای تنظيم كنيم كه دانشجويان ما در آينده ديدگاه اسلامی داشته باشند و بيگانه از علوم انسانی غربی هم نباشند و به نظر من راه به نتيجه رسيدن در بحث بومیسازی علوم انسانی اين است و اين احتياج دارد به كميسيونها و گروههای تحقيقی و لجنههايی كه بنشينند و اين را عملی كنند.
وی اضافه كرد: آن چه كه من در تشريف فرمايی مقام معظم رهبری به قم و جلسهای كه خود من هم بودم از فرمايشات ايشان استفاده كردم و در سخنرانیهای مختلف هم بيان شده، اين است كه ما بايد جهتگيری علوم انسانی را بر اساس آن چه كه در اسلام بيان شده است، تنظيم كنيم؛ اما به هر حال آن چه كه در تحقيقات و پژوهشهای غربيان هم صورت گرفته است، اين چنين نيست كه صددرصد خالی از واقعيت باشد؛ بلكه بسياری از مطالبی كه آنها بيان كردهاند و تحقيقاتی كه انجام دادهاند بر اساس يك نگاه رئاليستی و واقعيتگراست كه ما نمیتوانيم آنها را منكر شويم و تركيب اين تحقيقات میتواند دستاورد خوبی برای جامعه ما داشته باشد.
