استفاده از روش تغافل؛ یکی از مهمترین روشهای تربیتی نوجوانان
گروه اجتماعی: از مهمترین روشهای تربیتی در دوره نوجوانی، تغافل یا نادیده گرفتن است، یعنی مسائل و مشکلات نوجوان را بزرگ نشان ندهیم که در او ایجاد وحشت کند و یا او را به لحاظ رفتارهایش دائم بازخواست نکنیم.
مریم رهسپار، از کارشناسان خانواده استان لرستان در رابطه با مشکلات نوجوانان و راهکارهای عملی والدین، در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، گفت: دوره نوجوانی حدفاصل دوران کوکی و بزرگسالی است، زمان از دست دادن حمایتهای بیقید و شرط والدین برای کسب احساس استقلال است.
وی ادامه داد: احساس استقلالطلبی از یک طرف و لذت مورد حمایت و پشتیبانی والدین بودن و همانطور کودک ماندن و بدون زحمت و دردسر همیشه مورد محبت قرار گرفتن از طرف دیگر در نوجوان کشمکش درونی ایجاد میکند و جنگ روانی عمیقی در ذهن او بهوجود میآورد.
رهسپار بیان کرد: بعضاً خانواده و مدرسه و جامعه نیز از او توقعات متناقض دارند، گاهی او را به چشم یک کودک نگاه کرده و برخورد تحقیرآمیز دارند و گاهی هم توقعات از نوجوان بیش از حد توان اوست و به چشم بزرگسالان به او مینگرند که این خود به کشمکشهای درون نوجوان دامن زده و او را با مشکلات روبرو میکند.
محدودیت بیشازحد قائل شدن در خانواده، عامل طغیان نوجوان
این کارشناس خانواده بیان کرد: نوجوان برای کسب استقلال علیه همه مراجع قدرت از جمله والدین و کادر مدرسه طغیان میکند، گاهی اوقات درگیریهایی ایجاد میکند، بهطور مثال؛ بحث و مجادله طولانی انجام میدهد، دیر به خانه میآید، از انجام تکالیف درسی خودداری میکند، سیگار میکشد که این مسائل در خانوادههای با محدویت زیاد و یا مدارسی که مقررات سخت و خشک را بدون نظرخواهی از نوجوان اجرا میکنند از شدت بالاتری برخوردار است.
به سؤالات و شبهات نوجوانان پاسخ بدهیم
رهسپار عنوان کرد: یکی دیگر از مشکلاتی که نوجوان با آن روبرو میشود، مسئله تشکیل هویت فردی است، بدان معنا که سؤالات متعددی درباره مفهوم زندگی، نقش او در این زندگی، مفهوم مرگ و زندگی پس از مرگ و بهطورکلی سؤالهایی نظیر من کیستم؟ و به کجا میروم؟ ذهن او را به خود مشغول میکند که باید به آنها پاسخ داد.
وی ادامه داد: احساس هویت شخصی در نوجوانان کمکم براساس همانندسازیهای مختلف گذشته آنان تکوین مییابد؛ با ورود به دوره نوجوانی ارزشهای گروه همسالان و ارزیابیهای معلمان و سایر بزرگسالان نیز مطرح است و هر اندازه ارزشهایی که از سوی دوستان و همسالان ابراز میشود با ارزشهای والدین و معلمان همخوانی بیشتری داشته باشد، به همان اندازه کار هویتیابی نوجوانان آسانتر پیش میرود.
رهسپار عنوان کرد: رشد و نمو غدد داخلی و ترشحات هورمونهای جنسی به نوجوان امکان برقراری روابط جنسی را میدهد و انگیزه و کشش جنسی نسبت به غیرهمجنس در او ایجاد میشود و از طرفی نخستین برخورد نوجوان باجنس مخالف اغلب با ترس پریشانی خاطر همراه است.
این کارشناس خانواده اضافه کرد: جوان تازه بالغ نیاز جدید و مبهم و تمایلات قوی و نامعلومی را احساس میکند که او را از جلدش خارج کرده و بهسوی جنس مخالف میکشاند. جهشهای شدید محبت، عقبنشینیهای توضیحناپذیر و حرکات بدون دلیلی که او را آشفته میکند.
نحوه ارضای صحیح غریزه جنسی و راهکارهای کنترل آن را به نوجوانان آموزش دهیم
رهسپار بیان کرد: او بیداری و رشد تمایلات جنسی را دارد ولی هدف ندارد و چون غریزه جنسی کاملاً زیرزمینی است و جهتیابی آن با کورمالی انجام میشود و در افراد کمرو و محجوب نوعی اضطراب ایجاد میکند. در جوامعی که آموزش ارضا صحیح غریزه جنسی و راههای کنترل آن برای نوجوانان آموزش داده نمیشود، این مشکل مضاعف است و در اینجاست که لغزش رخ میدهد.
رفتارهای هیجانی و عدم کنترل حرکات در نوجوانان طبیعی است
وی اظهار کرد: به دلیل رشد سریع جسمی و تغییرات مشهود در اندامهای بدن نوجوان در دوران بلوغ مانند جلو آمدن سر نوجوان بهدلیل بلندتر شدن گردن و یا بزرگ شدن بینی و عدم کنترل در دستهایش برای جابجایی بهویژه اشیای ظریف، بعضی از رفتارها هیجانی و عدم کنترل او طبیعی است.
رهسپار اضافه کرد: از طرفی عدم آگاهی و آموزش صحیح نوجوان در مقابله با این مسائل، او را از نظر رورحی تحت تأثیر قرار داده به طوریکه در خود احساس بیکفایتی و حقارت میکند که همین موجبات اضطراب را در وی فراهم میکند.
این کارشناس خانواده بیان کرد: با پیدایش نیازهای جدید در نوجوان و کشمکش بهسوی ارضای نیازهای آنی و مقطعی، آینده را در ذهن نوجوان مبهم و دور از دسترس تصویر میکند بهطوریکه حتی چگونگی تأمین اقتصادی و تشکیل خانواده برای خود در آینده و ازدواج، تحصیلات عالی را قلههایی دور از دسترس میپندارد که دستیابی به آنها برای او بسیار است که البته نقایص تربیتی آموزشی و محرومیتهای شدید مالی خانواده به شدت و عمق این مشکل میافزاید.
رهسپار اذعان کرد: یکی از مهمترین مشکلات نوجوانی این است که فرد قبل از اینکه به بلوغ اقتصادی برسد به بلوغ جنسی رسیده است و از طرفی چون بهدنبال استقلال و کسب هویت جدید برای خود نیز میباشد همیشه به فکر دستیابی زودتر به منبع اقتصادی است لذا برخی از نوجوانان مدرسه و تحصیل را رها کرده و بهدنبال شغل و کسب درآمد میباشند.
وی ادامه داد: در جوامعی که ارزشهای انسانی و معنوی جای خود را به ارزشهای مادی داده و شخصیت افراد برحسب درآمد و پول آنها مورد ارزشیابی قرار میگیرد، بسیار مشاهده میشود که نوجوانان درس و مدرسه را برای وورد به بازار کار رها میکنند و در این ارتباط اوضاع و احوال اقتصادی ـ اجتماعی و بیثباتی جامعه، جنگ، بیکاری، کمبود امکانات و فقر مالی خانواده از عوامل تشدید کننده مشکل محسوب میشوند.
تعارض بین خواستههای والدین و گروه همسالان، آسیبزاست
وی بیان کرد: چون در این دوران، نوجوان بیشتر تحت تأثیر گروه همسالان است و والدین را مرتبط به نسل گشته میداند که خواستهها و نیازهای عصر حاضر او را درک نمیکنند لذا نوجوان خود را در این میان کاملاً گیج احساس میکنند چون حاضر نیست که محبت والدین را از دست بدهد؛ در چنین وضعیتی نوجوانان بعضاً همانند هنرپیشهها نقش بازی میکنند تا از مقبولیت والدین و گروه همسالان هردو برخوردار باشد.
رهسپار اظهار کرد: ناتوانی در سازگاری با موقعیتهای جدید موجب تشدید ترس و اضطراب در نوجوان میشود مانند ترس از عدم موفقیت در امتحان یا مورد سرزش قرار گرفتن در خانه و مدرسه، ترس از پذیرش مسئولیت و ارتباط با جنس مخالف یا مورد پذیرش دوستان واقع شدن.
این کارشناس خانواده اظهار کرد: فشارهای روانی عاطفی و اجتماعی در این دوران موجب میشود نوجوان با خودش، خاوادهاش، دوستانش و بهطور کلی با همه رابطهاش بههم بخورد و به احساس حقارت و خود کمبینی دچار شود، درنتیجه حالت عصبانیت در او افزایش یابد.
راهکارهایی برای کاهش مشکلات نوجوانان
رهسپار با اشاره به راهکارهایی برای کاهش مشکلات و جوانان، تصریح کرد: شناخت شخصیت نوجوان، استفاده از روش تغافل(نادیه گرفتن)، ایفای نقش راهنمایی بهجای دستوری، آموزش، برقراری رابطه دوستانه و عاقلانه، اعتمادسازی، ارتباط کلامی(که مقدمه ارتباط عاطفی است)، تأکید بر محبت و پرهیز از خشونت، الگوهای رفتاری والدین، پرهیز از مناقشات خانوادگی، گوش دادن، انتظار به اندازه، اجازه خطادادن به نوجوان، مشورت با نوجوان، فعال بودن نقش پدر در تربیت نوجوان و پذیرش بدون قید شرط نوجوان را در دستور کار قرار دهیم.
وی بیان کرد: والدین باید شخصیت نوجوان خود را بشناسند تا بسیاری از رفتارهای ناخوشایند آنان را غیرطبیعی نپندارند، همچنین باید از روش تغافل یا نادیده گرفتن استفاده کنیم، یعنی مسائل و مشکلات نوجوان را بزرگ نشان ندهیم و دائم او را بازخواست نکنیم که در او ایجاد وحشت شود.
وی ادامه داد: مهمترین دلیل ترس و اضراب از هز موضوعی جهل و ناآگاهی نسبت به آن موضوع است که لازم ست برای کاهش ترس و اضطرابهای نوجوانی آموزشهای لازم در مورد بلوغ، دوستیابی، حلمسئله، گذراندن اوقات فراغت، برنامهریزی درسی و مواردی از این قبیل به نوجوان اموزش داده شود.
رهسپار بیان کرد: ارتباط با نووان اگر براساس عشق و علاقه و صمیمیت استوار باشد اعتمادبهنفس را در او تضمین و تأمین میکند و اگر با فشار و خشونت همراه باشد ممکن است موجب اختلال عصبی و دشواریهای روانی در او شود.
خانه محل آرامش اعضای خانواده باشد
این کارشناس خانواده عنوان کرد: خانه بایستی محل آرامش و امن و مستحکمی برای اعضا خانواده بهویژه نوجوان باشد و مناقشات و جر و بحثها و دعواهای علنی والدین به آنها لطمه نزند و بهانه گریز نوجوان از خانواده را فراهم نکند.
رهسپار اذعان کرد: نوجوان بایستی بیاموزد که از مشکلات گریزان نباشد بلکه برای حل مشکلاتش بهدنبال راهحل باشد، نوجوان در اندیشه مستقل شدن است لذا نباید عقاید خو را بر او تحمیل کنیم بلکه بایستی او را تحمل کرد و با مشورت گرفتن از نوجوان در امور خانه در کسب استقلال یاریش کنیم.
نقش بیبدیل پدر در شکلگیری سالم شخصیت فرزندان
وی اظهار کرد: همانگونه که «مادر»، نخستین گذرگاه کودک و نوجوان به زندگی اجتماعی است آنچه که بسیار مورد نیاز یک کودک است وجود «پدری» است که خانواده بتواند بر او تکیه کند، پدری که گرم، مهربان و پرشور باشد.
رهسپار در پایان بیان کرد: نوجوان را همانطور که نشان میدهد بپذیریم نه آنطور که در رؤیا و تخیل خود تصور میکنیم و بدانیم اگر نوجوان در خانواده مورد احترام قرار گیرد، یاد میگیرد خودش را آنطور که هست بپذیرد.
