مراحل سهگانه فهم قرآن/ بیان معارف قرآن با زبان نه عمل؛ از مشکلات آموزش قرآن
گروه فعالیتهای قرآنی: مسئول ستاد قرارگاه عمار با بیان اینکه مراحل فهم قرآن شامل علمالیقین، عینالیقین و حقالیقین است، گفت: علمالیقین فهم براساس آثار، عینالیقین بر اساس رؤیت و حقالیقین فهم بر اساس حس است.
حجتالاسلام والمسلمین محمدمهدی ماندگاری، مسئول ستاد قرارگاه عمار در حاشیه برگزاری مراسم جشن میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع) که در دانشکده علوم قرآنی شیراز برگزار شد، در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، گفت: مأموریت پیامبر(ص) «... لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ ...؛ ... تا براى مردم آنچه را به سوى ایشان نازل شده است توضیح دهى...» (آیه 44 سوره نحل) بود.
وی با اشاره به آیات 1 تا 4 سوره مبارکه الرحمن اظهار کرد: خداوند به پیامبر(ص)، قرآن کریم را آموخت و بعد او را مأمور کرد که به دیگران نیز بیاموزد. اما سؤالی که مطرح میشود این است که قرآن چیست؟.
قرآن کریم کتاب بشارت و انذار است
حجتالاسلام ماندگاری قرآن کریم را کتاب بشارت و انذار دانست و گفت: فهم قرآن دارای 3 مرحله است و ما در هر مرحلهای که جلو برویم به همان میزان میتوانیم دیگران را حتی کمتر هدایت کنیم مثلاً کسانی که مدرک فوق لیسانس دارند نهایت تا مقطع لیسانس میتوانند تدریس کنند.
علمالیقین، عینالیقین و حقالیقین؛ مراحل فهم قرآن
رئیس هیئت مدیره مؤسسه فرهنگی سیره شهدا با بیان اینکه مراحل فهم قرآن شامل علمالیقین، عینالیقین و حقالیقین است، گفت: علم الیقین فهم قرآن بر اساس آثار و علامتهاست مانند این است که کسی دود میبیند و میگوید آتش؛ عینالیقین، بصری است یعنی بر اساس رؤیت آتش میگوید آتش و حقالیقین بر اساس حس است مثلاً کسی میسوزد و میگوید آتش و درباره فهم قرآن نیز همین است.
وی با اشاره به اینکه خداوند، پیامبر(ص) را به مرحله آخر فهم قرآن رساند که میتواند آن را به مردم انتقال دهد، افزود: پیامبر(ص) نیز «... حَرِیصٌ عَلَیْکُم...؛ ... به [هدایت] شما حریص...» (آیه 128 سوره توبه) نسبت به هدایت مردم همه تلاشی کرد اما بسیاری از مردم هنوز به مرحله علم هم نرسیدهاند.
تنها معلم قرآن، خداست
حجتالاسلام ماندگاری با یادآوری اینکه ما میخواهیم از این سفره بهره ببریم تا بتوانیم به مردم هم بهره برسانیم، گفت: تنها معلم قرآن خداست و ما اگر بلد باشیم تفسیر میکنیم لذا ما شاید مفسر باشیم ولی معلم نیستیم.
علمالیقین یعنی درک کنیم که تمام قرآن بشارت و انذار است
کارشناس برنامه به سمت خدا با طرح این سئوال که علمالیقین قرآن چیست که هنوز خیلیها در این مرحله به مدرک اساسی آن نرسیدهاند، افزود: یعنی فهم آیه 45 سوره احزاب « یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِیرًا؛ اى پیامبر ما تو را [به سم ت] گواه و بشارتگر و هشداردهنده فرستادیم» که همه قرآن بشارت و انذار است.
وی با بیان اینکه در آیات قرآن بشارت فرمول بهشت و انذار فرمول جهنم میدهد، گفت: اکنون یکسری کلاسها تحت عنوان راز موفقیت، رمز بالا بردن هوش و ذکاوت و غیره در جامعه ما رونق پیدا کرده است و اینها همه فرمولهایی است که یا بر اساس تجربه به دست آوردهاند یا بر اساس مطالعه که نهایت این مطالعات اگر به قرآن و وحی رسید اطمینانی برای انسان حاصل میشود ولی اگر نرسید، هیچ اطمینانی ندارد.
خداوند رمز موفقیت را در آیه 96 سوره اعراف بیان کرده است
ماندگاری عنوان کرد: خداوند رمز موفقیت را در آیه 96 سوره اعراف « وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَلَکِن کَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا کَانُواْ یَکْسِبُونَ؛ و اگر مردم شهرها ایمان آورده و به تقوا گراییده بودند قطعا برکاتى از آسمان و زمین برایشان میگشودیم ولى تکذیب کردند پس به [کیفر] دستاوردشان [گریبان] آنان را گرفتیم» فرموده است.
انگیزه، تقوا و رزق حلال؛ عناصر دستیابی به موفقیت
مسئول ستاد قرارگاه عمار با بیان اینکه در این آیه خداوند برای موفقیت سه عنصر بیان میکند انگیزه، تقوا و رزق حلال افزود: انگیزه موتور حرکت انسانهاست و خداوند میفرماید انگیزهتان را قرآنی کنید که بتوانید از آن بهره ببرید و از سوی دیگر انگیزههای انسانها درباره قرآن متفاوت است و شامل تحصیلات، فهم، کاسبی، شهرت و غیره است اما پیامبر(ص) عالم و کسانی که لیاقت داشتند را به اوج رساند پس قرآن، انگیزه زیبایی میخواهد.
ماندگاری با طرح این سؤال که تقوا چیست؟، گفت: تقوا یعنی حدود یعنی برنامه و حدود و باید و نبایدها مانند تقوای پرهیز از گناهان.
وی با یادآوری اینکه علمالیقین یعنی باور کنیم و بفهمیم فرمولهای خدا شامل دو دسته بهشت و جهنم هستند، گفت: علم یعنی فهمیدن آیه 96 سوره اعراف و خداوند میفرماید ما باید انگیزه را درست کنیم، بایدها و نبایدها را رعایت کنیم، امکانات را خودش میدهد پس انگیزه، برنامه، امکانات سه عنصر موفقیت هستند.
رزق حلال با برکت؛ دستور قرآن در کسب روزی
رئیس هیئت مدیره مؤسسه فرهنگی سیره شهدا، یکی از رموز اصلی موفقیت را رزق حلال دانست و افزود: در دین ما دو توضیح برای رزق است یکی حلال و دیگری با برکت است و خداوند میگوید دنبال رزق حلال با برکت باشید لذا اگر انگیزهها الهی شد و چهارچوبها و حلال و حرام را رعایت کردیم، خداوند به این روزی برکت میدهد.
ماندگاری بیان کرد: ما برای فهم قرآن که خداوند اولین معلم آن است، باید ابتدا آن را بفهمیم تا عمل کنیم و بعد هم بتوانیم به دیگران بفهمانیم لذا علمالیقین یعنی اینکه فرمولهای قرآن را یاد بگیریم به عنوان مثال 500 فرمول سبک زندگی را از قرآن میتوان استخراج کرد و قرآن کریم بیش از 6 هزار و 600 آیه دارد و شاید بیش از 6 هزار فرمول دارد چون برخی از آیات آن خود چند فرمول است اما با این حال، این تنها یک مرحله است.
مشکلات ما در آموزش قرآن، تبیین معارف قرآن با زبان است نه عمل
وی با اشاره به مرحله دوم یعنی عینالیقین گفت: عینالیقین یعنی از سر این فرمولهای خداوند، خود را ببینیم و یکی از مشکلاتی که ما امروز در فهم معارف قرآن به دیگران داریم این است که بیشتر میخواهیم با زبان بگوییم نه عمل در حالیکه امام صادق(ع) فرمود مردم در رفتار ما فرمولهای قرآن را نمیبینند.
میتوان تمام فرمولهای خداوند را آزمایش کرد
مسئول ستاد قرارگاه عمار اظهار کرد: در مرحله عینالیقین فرمولهای خدا را آزمایش کنیم و ببینیم آیا ثروت آرامش میآورد؟ زیرا دنیا آزمایشگاه است و این همه وسایل آزمایش برای ما فراهم است که بتوانیم آزمایش کنیم و به نتایج لازم دست یابیم.
«أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ»؛ تنها فرمول دستیابی به آرامش
ماندگاری با تأکید بر اینکه آرامش یک فرمول بیشتر ندارد و آن «... أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ؛ ... آگاه باش که با یاد خدا دلها آرامش مىیابد» (آیه 28 سوره رعد)، افزود: چون آرامش هر چیزی در گرو وصل به اصلش است و اصل ما نیز خداست.
کارشناس برنامه به سمت خدا با اشاره به مرحله سوم فهم قرآن یعنی حقالیقین گفت: در این مرحله باید باید بچشیم و اگر چشیدیم که یاد خدا به ما آرامش میدهد تازه میشویم امیرالمومنین(ع) لذا اگر میخوانیم برای مردم، با فهم قرآنی حرف بزنیم باید دو امر اقامه نماز شب و یادآوری فرمولهای خداوند را در نظر داشته باشیم.
وی با تأکید بر اینکه در مرحله حقالیقین باید شیرینی قرآن را بچشیم تا بتوانیم به دیگران نیز بچشانیم، گفت: باید مراقب باشیم که در عمل به آیات قرآن عمل کنیم و تبدیل به یک هنرپیشه نشویم.
