مدیریت اغنایی در کنار نگاه اقتصادی به موقوفات قرار گیرد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از فارس، مهدی صادقی، عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع) امروز، 28 بهمن در نخستین «وقف و اقتصاد» استان فارس که در شیراز برگزار شد، با بیان اینکه نگاه اقتصادی به وقف همراه با یکسری از تلخی‌ها همراه است، گفت: متأسفانه وقتی صحبت از اقتصاد می‌کنیم بخشی از آن تلخ است اما این تلخی است که به دنبال آن شیرینی وجود دارد و هرچه این تلخی را بهتر تحمل کنیم و بهتر بپذیریم آن شیرینی که ثمره این تحمل تلخی‌هاست، بیشتر خواهد بود.

باید نگاه خاصی به اقتصاد وقف داشته باشیم
وی با تأکید بر اینکه زمانی که ملاحظات اقتصادی در وقف مطرح می‌شود، باید نگاه خاصی نیز بدان داشته باشیم، افزود: زمانی که به اقتصاد صنعت می‌پردازیم شاید این نگاه به آن شکل متصور نباشد اما در مورد اقتصاد وقف اینگونه نیست حتی زمانی که به عنوان سازمان اوقاف و امور خیریه توجه کنیم، می‌بینیم که از وقف آغاز و به خیر تمام می‌شود یعنی به دنبال وقف، خیر است.

لزوم توجه متولیان موقوفات به ختم به خیر وقف
صادقی بر لزوم توجه مدیران و متولیان عرصه وقف بر این مفهوم که انتهای وقف به خیر می‌رسد، تأکید کرد و گفت: مبانی فراوانی در زمینه خاصیت خیر در آیات و روایات وجود دارد مبنی بر اینکه در خیر منفعت مادی زیادی است و شاید زمانی که یک واقف دارایی را از خود جدا می‌کند، به این نکته نیز توجه داشته باشد.
استاد گروه اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع) با یادآوری اینکه زمانی شخصی در حیطه وقف سرمایه‌گذاری می‌کند، عمدتاً به عاید اقتصادی خود توجه می‌کند اما عایدی خیر در این میان مغفول است، گفت: عایدی که از جنس خیر است و این خیر در روایت‌ها آمده است که زیادت عمر را به دنبال دارد اما افراد بسیاری برای این مسئله بسیار هزینه می‌کنند لذا باید این نگاه را در مباحث اقتصادی نیز توجه داشته باشیم.

مدیریت اغنایی در کنار نگاه اقتصادی به موقوفات قرار گیرد
وی با تأکید بر اینکه نگاه اقتصادی صرفاً این نیست که می‌خواهیم عایدی مادی افزایش یابد، گفت: البته در این بحث اقدامات اغنایی بسیار مهم است و باید در کنار نگاه اقتصادی ما یک مدیریت اغنایی نیز که مبنای علمی نیز دارد، قرار گیرد.
صادقی با اشاره به اینکه اگر بخواهیم یک حرکت به ثبت برسد باید حرکت اغنایی برای آن انجام دهیم، گفت: صرف نگاه اقتصادی که عایدی بیشتر می‌خواهیم اما ندانیم به چه صورت این عایدی بیشتر می‌شود، کافی نیست لذا مدیریت اغنایی به ما کمک می‌کند که عایدی بیشتر حاصل شود که امروز در اقتصاد متداول این مسئله مغفول مانده است زیرا در اقتصاد متداول نگاه ازرشی به فعالیت نمی‌شود اما در اقتصاد وقف نگاه ارزشی به فعالیت می‌کنیم.
مشاور رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه کشور در ادامه به تبیین مواردی جهت ارائه الگوی اجاره‌داری مطلوب پرداخت و گفت: در این بحث باید توجه داشته باشیم که دارایی‌های ما عایدی مورد نظر خود را ایجاد کند چون وقف منفعتی است و باید منفعت لازم ایجاد شود و این منفعت لازم در اقتصاد تعریف شده است.
وی ادامه داد: همچنین باید دقت کنیم دارایی که اجاره داده می‌شود چقدر باید منفعت ایجاد کند و در اقتصاد همان چیزی که عزیزان حقوقی و فقهی به اجرت‌المثل می‌گویند لذا دارایی باید زمانی که در فرآیند اجاره قرار می‌گیرد، اجرت‌المثل خود را ایجاد کند.

ارائه الگوی اجاره‌داری مطلوب، عملیات جدی را می‌طلبد
صادقی با تأکید براینکه الگوی اجاره‌داری مطلوب کار فکری و عملیاتی جدی خود را می‌طلبد اما گاهی یک الگو را به صورت اجمال وارد می‌شویم و به تفصیل باید بر روی آن کار کرد، گفت: اگر بخواهیم الگوی اجاره‌داری مطلوب را دنبال کنیم یعنی منفعت اجاره مجموعه دارایی‌هایی که می‌دهیم، باید معادل اجرت‌المثل خود را ایجاد کند که در اقتصاد به این مسئله خشک و خالی می‌گویند یعنی در یک اقتصاد غربی که بحث ارزش‌های آن کم رنگ باشد، اگر دارایی را اجاره دادیم باید اجرـالمثل آن ایجاد شود.
وی همچنین بر لزوم تجدید ارزیابی دارایی‌های وقفی از جمله دارایی‌های اجاره‌ای تأکید کرد و گفت: اگر بخواهیم اجرت‌المثل را محقق کنیم به سادگی نیست زیرا اقتصاد وقف ما مقید به بسیاری از مسائل است و اگر بخواهیم آن اقتصاد وقف را اینجا بیاوریم بسیار دچار مشکل خواهیم شد.

صدور یک الگوی واحد برای مجموعه دارایی‌هایی اجاری موقوفات امکان پذیر نیست
استاد گروه اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع) ادامه داد: از جمله مشکلات این است که اعتمادی در جامعه ما نسبت به وقف شکل گرفته است، خدشه‌دار می‌شود در حالی که اعتماد یکی از عناصر سرمایه اجتماعی است یعنی در کنار سرمایه فیزیکی که در اقتصاد داریم اعتماد جزئی از سرمایه اجتماعی است و اگر اعتماد خدشه‌دار شد به مبنای اجرت‌ المثلی قید می‌زند بنابراین پیشنهاد می‌شود در رابطه با الگوی اجاره‌داری مطلوب که ما را مقید به یکسری از مبانی می‌کند، باید گفت که یک الگوی واحد صادر کردن برای مجموعه دارایی‌های اجاری امکان‌پذیر نیست.
صادقی با بیان اینکه اجرت‌المثل در اقتصاد یعنی آن نرخی از اجاره که در بازار شکل می‌گیرد، گفت: پس قدم اول برای کلیه مدیران به ویژه مدیران حیطه اجاره موقوفات، شناخت بازار اجاره است به عنوان مثال در منطقه خاصی از شیراز بازار اجاره مشخص است که متأسفانه شفافیت لازم مانند سایر بازارهایی مانند طلا و ارز را ندارد لذا پیشنهاد می‌شود نسبت به بازار اجاره اطلاعات کافی را به دست آوریم.

بازارزدگی موقوفات، مدنظر نگاه اقتصادی الگوی اجاره‌ای مطلوب نیست
وی تأکید کرد: نگاه اقتصادی به الگوی اجاره‌ای مطلوب این نیست که ما دارایی اجاره را بازارزده کنیم چون اگر در این زمینه خوب تصمیم نگیریم، به راحتی دارایی خود را بازارزده کرده‌ایم.  و در حقیقت نگاه  اقتصادی کردن این نیست که طوری عمل کنیم تا مشتریان مربوط به دارایی‌هایی سازمان را از دست دهیم لذا مشتری‌مداری نیز باید در این بحث لحاظ شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع)، مطالعات بازار را در این زمینه بسیار مهم دانست و گفت: در استان‌های مختلف باید اطلاعات مربوط به بازار موقوفات جمع‌آوری شود و در اجاره موقوفات در نظر گرفته شود .

بهبود بهره‌وری در سیاست‌های اقتصاد مقاومتی آمده است
صادقی، با یادآوری اینکه اجرت‌المثل در اقتصاد ملاک شده است، گفت: در سیاست‌های اقتصاد مقاومتی مقام معظم رهبری نیز بندی وجود دارد که برای مجموعه نظام وسازمان بسیار مهم است و در یکی از بندهای اقتصاد مقاومتی فرمودند بهبود بهره‌وری یعنی اینکه عایدی فرآیند تولیدی باید در حد مطلوب باشد سیاست اقتصادی مقاومت این است که بهره‌وری باید تعدیل و بهبود پیدا کند و در غیر این صورت خدشه‌دار می‌شود.
وی با بیان اینکه طی دو دهه اخیر متأسفانه بهره‌وری ما نزولی است، افزود: یعنی عایدی که از دارایی‌های اقتصادی حاصل شده است سال به سال کم شده است که این فاجعه است یعنی به جای مدیریت عقلانی، سفاهتی جای آن را گرفته است و این مسئله چه مصیبت‌ها و ذلت‌هایی برای ما می‌آورد لذا اگر به بهبود بهره‌وری مورد نظر معظم‌له توجه نشود، به ذلت می‌رسیم که اسلام ذلت را نمی‌پذیرد.
صادقی افزود: متأسفانه این مسئله عادی شده است و تقریباً در تمام بخش‌‌های اقتصادی این عایدی سیر نزولی پیدا کرده است زیرا حساسیت نداشتیم لذا در توان ما نیست که آن عایدی اقتصادی را برای سازمان ایجاد کنیم و محدودیت‌های زیادی در این زمینه وجود دارد اما می‌توان به عنوان شاخص داشته باشیم که عایدی دارایی‌ها چقدر است اما نمی‌توانیم آن نرخ را محقق کنیم و با این حال باید ژست رساندن آن عایدی به سطح قابل قبول را داشته باشیم.

اشاره به شاخه اقتصاد شناختی
مشاور رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه کشور اظهار کرد: امروز شاخه‌ای در کنار علم اقتصاد متعارف آمده است که به آن کمک می‌کند که به آن اقتصاد شناختی می‌گویند و این اقتصاد می‌گوید با اجاره‌نامه نمی‌توان اجاره را دریافت کرد لذا باید شناخت مردم و ذهن را مدیریت کرد بنا براین پیشنهاد می‌شود ذهن مستأجران خود را به طور کل مدیریت کنیم یعنی یک جریان اغنایی را پیش ببریم که این چیزی که از آن‌ها دریافت می شود، در جیب متولیان موقوفات نمی‌رود بلکه در راستای نیات واقفان استفاده می‌شود.
وی عنوان کرد: در این راستا پیشنهاد می‌شود معاونت بهره‌وری اقتصادی موقوفات، ذهن مستأجران را مدیریت کند که برای این کار نیاز به مدیریت اغنایی داریم و خود مبحث بسیار پیچیده‌ای است.

معاونت بهره‌وری موقوفات مدیریت اغنایی را در دستور کار خود قرار دهد
صادقی خاطرنشان کرد: مدیریت اغنایی یعنی کاری کنیم تا مستأجران موقوفات ذهنیت بدی نسبت به سازمان اوقاف نداشته باشند و توجیه شوند که چیزی که پرداخت می‌کنند به جیب کارکنان نمی‌رود لذا جریان اغنایی بر اساس یک مبنای علمی در اقتصاد شناختی نیاز دارد یعنی وقتی می‌خواهیم حرکت اقتصادی انجام دهیم باید قبل از آن یک حرکت اغنایی انجام دهیم که اکنون ابزارهای آن متفاوت است.
استاد دانشگاه امام صادق(ع)، رسانه‌ها و صدا و سیما را یکی از این ابزارها دانست و گفت: رسانه‌ها و صدا و سیما باید در این قضیه وارد شوند و اگر این مسئله محقق نشود، مسلماً در رساندن نرخ اجاره موجود به اجاره مطلوب دچار مشکل خواهیم شد.
وی تأکید کرد: به وسیله اجرای مدیریت اغنای و طراحی چارچوب‌های متقن اجاره‌ای می‌توانیم الگوی اجاره موقوفات را به سمت مطلوب هدایت کنیم.