سهم فرهنگ و هنر در اقتصاد ملی شناسایی و ارتقا یابد/ بودجه نیم درصدی برای فرهنگ کافی نیست
گروه هنر: در ایران اسلامی اگر بخواهیم اهداف ۵ ساله توسعه محقق شود باید به فرهنگ و هنر توجه جدیتری داشته باشیم و سهم فرهنگ و هنر را در اقتصاد ملی شناسایی و ارتقا دهیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی امروز، 10 اسفندماه در همایش ملی اقتصاد هنر ایران که در تالار حافظ شیراز برگزار شد، گفت: رابطه هنر با اقتصاد یک رابطه تاریخی است و هنر در سرزمین ایران چه پیش از اسلام و چه بعد از اسلام همواره با صنعت آمیخته بوده است و این فعل ساختن را که در رابطه با بسیاری از هنرها به کار میبریم خود نشانهای از این دارد که هنر در عین حال یک صنعت محسوب میشود.
رابطه هنر با اقتصاد، تاریخی است
وی افزود: وقتی که یک هنرمند، یک تابلوی نقاشی را ترسیم میکند در واقع میگوید من این تابلو را ساختم و در رابطه با بسیاری از هنرهای دیگر هم ما از همین فعل استفاده میکنیم. خوشبختانه بحث اقتصاد فرهنگ و هنر که در طول دو سه دهه گذشته در کشور ما مغفول مانده بود، امروز مورد توجه قرار گرفته است و همین حضور اصحاب فرهنگ و هنر و اقتصاد انان و اصحاب سرمایه در کنار هم نشان دهنده توجهی است که به این امر صورت گرفته است.
جنتی با اشاره به مجنموعه مقالات این عرصه گفت: خوشبختانه در محیط های دانشگاهی ما توجه ویژهای به این امر مبذول داشتهاند لذا در باب اقتصاد هنر باید به این نکته اشاره کنیم که ساماندهی اقتصاد کشور یکی از اولویتهای اساسی دولت یازدهم است، بنابراین همه بخشهایی که میتوانند در تولید ناخالص داخلی کشور سهمی داشته باشند، باید مورد توجه قرار گیرد.
اقتصاد خلاق یکی از بخشهای اقتصاد مقاومتی است
وزیر ارشاد ابراز کرد: ما بر اساس اصل 44 قانون اساسی و سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی که از طرف مقام معظم رهبری ابلاغ شده است، عموماً بر حوزههایی که دارای ارزش افزوده اقتصادی بالاست در کشور داریم تأکید میکنیم و یکی از این بخشها که مورد توجه قرار گرفته، اقتصاد خلاق است یعنی محصولاتی که ناشی از خلاقیت نوآوری و کنش ذهن خلاق انسان است.
وی با بیان اینکه در جهان معاصر هنر در پیوند با فناوریهای پیشرفته منشأ یک جریان پر قدرت اقتصادی شده است که به عنوان اقتصاد خلاق در ادبیات اقتصادی جهان از آن یاد میشود، گفت: ارزش افزوده اقتصاد خلاق ناشی از فعالیتهای خلاق ذهن و پردازش فکر است. اقتصاد خلاق شاخهای از اقتصاد جوانی است که مبتنی بر خلاقیتها و ابتکارات هنری و فرهنگی است و به طور متوسط حدود 5 درصد از تولید ناخالص داخلی کشورهای صنعتی و پیشرفته را تشکیل میدهد.
جنتی اظهار کرد: شاید غیر قابل باور باشد که حجم و ارزش اقتصاد خلاق یعنی اقتصاد فرهنگ و هنر در جهان بالغ بر 8 هزار و 200 میلیارد دلار است که سهم ایران در این بخش بسیار ناچیز است. در کشورهایی مانند آمریکا، آلمان و انگلیس اقتصاد فرهنگ و هنر بخش عمدهای از اقتصاد و تولید ناخالص داخلی آنها را تشکیل میدهد.
اگر نتوانیم ظرفیتهای اقتصاد هنر را بشناسیم، به یک مصرف کننده بزرگ تبدیل میشویم
وزیر ارشاد با اشاره به اینکه وقتی امروز از اقتصاد هنر سخن میگوییم دلالت بر نوعی ارجاع جهانی در این زمینه دارد، گفت: اگر نتوانیم ظرفیتهای اقتصادی هنر خود را بشناسیم و به ثروت تبدیل کنیم در واقع به یک مصرفکننده بزرگ تبدیل میشویم در حالی که میتوانیم به یکی از قطبهای بزرگ اقتصاد خلاق و تولید فکر در جامعه و در سطح منطقه و آسیا مبدل شویم آن هم کشوری که دارای سابقه فرهنگی و تمدنی 7 هزار ساله است که دوست و دشمن به آن اعتراف دارند.
وی اظهار کرد: اگر میانگین سرمایه لازم برای اشتغالزایی یک نفر در کشورمان در صنایع خودروسازی، نفت، پتروشیمی، سیمان و فولاد را حدود 160 میلیون تومان در نظر بگیریم این رقم برای اشتغال زایی در صنایع مرتبط با اقتصاد خلاق مانند سینما، موسیقی، هنرهای تجسمی، بازیهای رایانهای، رسانه، کتاب، مجلات و فضای مجازی نرم افزار کمتر از یک سوم این مبلغ است یعنی کمتر از 50 میلیون تومان برای ایجاد یک شغل است لذا از آنجایی که سرمایه اصلی صنایع خلاق اندیشه و خلاقیت است در کنار سرمایه مالی اندک فرصت مناسبی برای کارآفرینی محسوب میشود.
ورود به هنر به حیات اجتماعی و فرهنگی موجب توسعه بخشهای مختلف میشود
به گفته وی، در صورت رونق اقتصاد هنر نه تنها هنر توسعه خواهد یافت بلکه با ورود هنر به حیات اجتماعی و فرهنگی سایر بخشها هم مانند صنعت آموزش و شهرسازی هم توسعه پیدا میکند.
جنتی بیان کرد: امروزه جهان پذیرفته است که فرهنگ بستر توسعه است ما هیچ توسعه اقتصادی یا سیاسی را نمیتوانیم یک توسعه جامعی فرض کنیم مگر در کنار آن توسعه فرهنگی اتفاق دهد و مقصد توسعه تأمین رفاه مادی و معنوی جوامع است لذا نقش و جایگاه فرهنگ به عنوان بستر و زمینهساز توسعه در دنیا اهمیت ویژهای یافته است.
وزیر ارشاد با تأکید بر اینکه در ایران اسلامی اگر بخواهیم اهداف 5 ساله توسعه محقق شود باید به فرهنگ و هنر توجه جدیتری داشته باشیم و سهم فرهنگ و هنر را در اقتصاد ملی شناسایی و ارتقا دهیم، گفت: برای تقویت و توسعه اقتصاد فرهنگ و هنر چند سیاست کلان است که باید مورد توجه و اهتمام همه ما قرار گیرد.
وی ادامه داد: اولین سیاست تغییر و اصلاح رویکرد نظام برنامهریزی کشور به فرهنگ و هنر است بدین مفهوم باید سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور فرهنگ را به منزله یک کالای لوکس قلمداد نکند و بپذیرد که فرهنگ و هنر هم از ظرفیتهای اقتصادی قابل توجهی برخوردار است و هم محرک سایر فعالیتهای اقتصادی است و میتواند سهم قابل توجهی در اقتصاد ملی داشته باشد. اگر فرهنگ کار و کارآفرینی وجدان کار در یک جامعه ارتقا و توسعه پیدا کند هر اندازه سرمایه انسانی و مادی هم داشته باشیم عملا نمیتوانیم در حوزه اقتصاد کاری را به پیش ببریم.
لزوم گسترش نهادهای مالی در بخش فرهنگ و هنر
جنتی دومین سیاست را گسترش نهادهای مالی در بخش فرهنگ و هنر دانست که تنها از طریق جلب مشارکت بخش خصوصی قابل انجام است و در رابطه با توسعه نهادهای مالی فرهنگی تفاهم نامهای بین وزارت ارشاد و قانون بانکها و موسسات اعتباری خصوصی منعقد شده است.
وی ادامه داد: اولین نهاد مالی با عنوان صندوق سرمایهگذاری نیکوکاری نیک اندیشان هنر در آبان 93 مجوز پذیرفه نویسی از سازمان بوس و ارواق بهادار را دریافت کرد و تا پایان سال پذیرهنویسی عمومی آن انجام خواهد شد. همچنین در سال جاری ارتباط مناسبی بین مجموعه وزارت ارشاد با مدیران ارشد بازارهای سرمایه ایجاد شد به گونهای که در جلسه مشترکی که در دی ماه گذشته با کانون نهادهای سرمایهگذاری ایران با عنوان همافزایی فرهنگ و هنر و بازارهای مالی داشتیم، با توجه به استقبال چشمگیر اصحاب بازار از این موضوع راهاندازی شرکت سرمایه هنری با مشارکت شرکتهای چند سرمایهای برای تقویت مالی و ارتقای فرهنگ و هنر در کشور مطرح و مورد تصویب قرار گرفت.
وزیر ارشاد با بیان اینکه سومین سیاست تأمین زیرساختهای توسعه اقتصاد فرهنگ و هنر است، گفت: تجهیزات، پیشرفت و توسعه فضاهای فرهنگی و هنری چه در عرصههای تولید، توزیع، عرضه و مصرف یکی از مواردی است که باید توجه ویژه صورت گیرد.
جنتی گفت: تقویت، انسجام و هماهنگی ارکان اصلی فرهنگ از قبیل انجمنهای صنفی و صنوف، مؤسسات فرهنگی ـ هنری، موسسات مردم نهاد و تشکلهای مدنی نیز سیاستهای مهمی که باید در کنار اصلاح ساختار اجرایی بخش فرهنگ به آن پرداخته شود، گسترش صنایع فرهنگی و خلاق از جمله سیاستهای کلانی است که باید از ظرفیت همکاری وزارت صنعت و معدن، با وزارت ارشاد محقق شود زیرا بدون گسترش صنایع خلاق نمیتوان ظرفیتهای بالقوه کشور را بالفعل کرد و محصولات کارهای فرهنگی و هنری نمیشود حتی در حد نیاز داخلی هم به این نوع همکاری آن را تولید کنیم.
ورود به بازارهای جهانی فرهنگ و هنر در شأن فرهنگ و هنر ایرانی ـ اسلامی
به گفته وی، ورود به بازارهای جهانی فرهنگ و هنر و کسب جایگاه در خور و در تراز شأن فرهنگ و هنر ایران ـ اسلامی نیز از سیاستهای مهمی است که باید از هم اکنون برای آن برنامهریزی کرد. صادرات محصولات فرهنگی و هنری ایران به بازارهای جهانی و صادرات تابلوهای هنری، صنایع دستی و برگزاری کنسرتهای اصیل ایرانی و نمایش فیلمهای ایرانی در تالارهای مختلف دنیا به منظور عرصه فرهنگ ایرانی ـ اسلامی در این حوزه مورد تأکید است.
وزیر ارشاد اظهار کرد: تدوین سیاستهای حمایتی و تشویقی در زمینه توسعه صادرات، محصولات فرهنگی و هنری توسط دولت از جمله اعطای معافیتهای مالیاتی بیمه ای، تسهیل مقررات صادراتی، تخفیفاتی، گمرکی و مسائلی از این قبیل نیز در توسعه اقتصاد هنر بسیار راهگشا خواهد بود.
وی با بیان اینکه سیاست دیگر تأمین محیط قانونی، شفاف و کارآمد برای پدیدآورندگان بخش فرهنگ است که از اهمیت بالایی برخوردار است، گفت: اقتدار فرهنگی با تأمین امنیت حرفهای و شغلی اصحاب فرهنگ و هنر امکانپذیر است و سیاستهای سلیقهای و دورهای، مخل امنیت و اقتدار فرهنگی است در حالی که وزارت ارشاد حافظ امنیت و اقتدار اصحاب فرهنگ و هنر خواهد بود.
جنتی گفت: برنامهریزی ملی و استانی برای اشتغالزایی و ایجاد شرکتهای تعاونی و کوچک و متوسط در حوزه صنایع فرهنگی و هنری و همچنین تقویت هنرستانها و مراکز علمی و کاربردی و مراکز آموزش فنی و حرفهای جهت ارتباط موثر دو سویه با صنایع فرهنگی و هنری سیاست دیگری است که برای تقویت این حوزه ضروری است.
ضرورت ایجاد توازن و تعادل بین بخش فرهنگ و سایر بخشها
وی اظهار کرد: آخرین سیاست ایجاد توازن و تعادل بین بخش فرهنگ و سایر بخشها در برنامههای توسعه و بودجههای ملی است و نباید انتظار داشت حوزه فرهنگ پاسخگوی کلیه کاستیها و آسیبهای کشور باشد اما از بودجههای کشور سهمی در حد نیم درصد باشد و بودجه فرهنگ باید حداقل 5 برابر بودجه ارتقا پیدا کند تا بتواند علاوه بر نیازهای داخلی پاسخگوی توقعات و انتظارات هم باشد.
تدوین قانون جامع مالکیت فکری و ادبی
جنتی در ادامه سخنان خود به بیان نکاتی از در حوزه مالکیت فکری و ادبی پرداخت و گفت: تاکنون قوانینی در این زمینه در کشور داشتیم منتهی به درستی اجرا نمیشده است اما در عین حال از یکسال قبل دست به کار تدوین یک قانون جامع مالکیت فکری و ادبی شدیم و این قانون تدوین شد و لایحه آن در دولت آمد و به تصویب رسید و اکنون در مجلس شورای اسلامی است و این قانون، جامعترین قانونی است که در تاریخ ایران قبل و بعد از انقلاب نوشته شده است.
وی ادامه داد: هدف از این قانون، حفظ مالکیت فکری پدیدآورندگان در حوزههای مختلف اعم از نویسندگان هنرمندان و سایر اقشاری است که دارای خلاقیت و نوآوری فکری هستند تا حقوق آنها محفوظ بماند و از آنها دفاع شود. تاکنون هم در ادارهکل حقوقی و مالکیت معنوی در وزارت ارشاد چند هزار اثر تا به حال به اسم افراد ثبت شده است.
وزیر ارشاد ادامه داد: علاوه بر آن هم یک مطالعه جدی به عمل میآوریم برای پیوستن به کنوانسیونهایی که در دنیا است که حقوق مالکیت فکری کشورها را در صحنه بینالمللی دفاع میکنند مانند کنوانسیون برن و پاریس که تاکنون به این نتیجه نرسیدهایم که در مجموع پیوستن به این نهادهای بینالمللی به نفع یا ضرر کشور است یعنی نمیدانیم مجموعه آثار خارجی که در کشور کپی میکنیم و در دانشگاهها و جاهای علمی مورد استفاده قرار میدهیم آیا این بیشتر فایده دارد یا اینکه از آن صرف نظر کنیم و حفافظت از آثار کشور کنیم که اکنون در خارج از کشور کپی میشود.
جنتی در ادامه به وضعیت اقتصادی هنرمندان و اصحاب فکر و فرهنگ و هنر اشاره کرد و گفت: متأسفانه بسیاری از فرهیختگان و نویسندگان و روزنامهنگاران ما در حوزههای مختلف هنری، موسیقی، هنرهای نمایشی و تجسمی سینما اینها وضعیت معیشت خوبی ندارند لذا تلاش ویژهای برای تقویت صندوق حمایت از هنرمندان، نویسندگان و روزنامهنگاران صورت گرفت که این صندوق در بدو ورود ما بیش از 30 میلیارد تومان به سازمان تأمین اجتماعی بدهی داشت و اکنون به 50 میلیارد رسیده است اما در بودجه 94 بیش از 60 میلیارد اعتبار گذاشتهایم تا بدهیهای گذشته را پرداخت کرده و ذخیرهای داشته باشیم تا بتوانیم هنرمندان بیشتری را تحت پوشش قرار دهیم.
وی تأکید کرد: تمام تلاش ما این بوده است که این صندوق تبدیل به یک بنگاه اقتصاد سودآور شود تا روی پای خود ایستد و متکی به کمکهای دولتی نباشد لذا در هیئت امنای صندوق چند تن از شخصیتهای اقتصادی کشور را دعوت کردیم عضو هیئت امنای این صندوق هستند. در هیئت مدیره این صندوق اعضایی که منصوب شدند عموماً کسانی هستند که هم در حوزه اقتصادی تحصیل کردهاند و هم در بازارهای بانکی و مایل کار کردهاند و مدیرعامل صندوق نیز ارجمندی است که خود از شخصیت برجسته اقتصادی کشور است و تمام تلاش ما این است که این صدنوق بتواند با استفاده از منابع موجود و امکاناتی که هست بتواند تولید سرمایه کند و از مجموعه هنرمندان حمایت صورت گیرد.
جنتی با اشاره به اینکه این کمک بسیار خوبی برای هنرمندان و روزنامهنگاران عضو این صندوق است منتها زمان می برد، گفت: این کارها، کارهایی است که ظرف یک یا 6 ماه حاصل نمیشود اما به یاری خدا ظرف یکی دو سال آینده نتایج مثبت آن را خواهیم دید.
وزیر ارشاد در بخش پایانی سخنان خود به برگزاری این همایش اشاره کرد و گفت: برگزاری این همایش را به فال نیک میگیریم، ظرف یک سال و نیم گذشته در این زمینه تلاش زیادی کردیم تا این فکر کم کم جا افتاد و جزء برنامههایی بود که به مجلس تقدیم شدو امروز بسیار خرسندم که این تفکر پرداختن به اقتصاد فرهنگ هنر در کشور به تدریج در بین اساتید، دانشجویان، اصحاب فکر و اندیشه شکل میگیرد و تقویت میشود امیدواریم با برگزاری اینگونه همایشها و انجام مطالعات تحقیقات پیگیری سیاستهایی اشاره شده بتوانیم ضمن ترویج و توسعه فرهنگ دیرینه و غنی خودمان و ارائه آن به ملتهای دیگر اصحاب فرهنگ بتوانند ارزش مادی محصولات و نوآوریهای خودشان را ببینند و درک کنند و از آن بهره ببرند.
