ظهور برکات به مقدار جذب انسانهاست/ تبیین منازل سیر جهت خروج از عالم حجاب به وادی شهود
گروه اندیشه: استاد اخلاق حوزه علمیه قم با اشاره به آیه ۲ سوره جمعه گفت: هرچه در تعلیم کتاب عالیتر بیرون آییم، در حکمت بال عظیمتر به ما میدهند زیرا ظهور برکات به مقدار جذب آنان است و ما به مقدار جذب، برکات را ظاهر میکنیم.
آیتالله سیدرحیم توکل، استاد اخلاق حوزه علمیه قم در حاشیه درس اخلاق که در حسینیه عاشقان ثارالله(ع) شیراز برگزار شد، در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، گفت: خداوند دنیا را عالم حجاب قرار داده است؛ حجابی که در این عالم است در واقع بر خود این عالم حجاب نیست، حجاب درون جان خود ماست و ما محجوبیم لذا در خود عالم حجابی نیست.
وی افزود: برای اینکه از حجاب درآییم و این عالم دنیا که برای همه عالم حجاب است، برای ما عالم شهود شود و آن چه مردم نمیبینند، ما بتوانیم مشاهده کنیم و آنچه مردم نمیشنوند و استشمام ندارند، ما داشته باشیم باید در مسیری قرار گیریم که آن مسیر بتواند پردهها را کنار زند و برای ما عالم حجاب را عالم شهود کند.
انبیا و قرآن؛ 2 هدایتگر انسان جهت خروج از عالم حجاب به وادی شهود
آیتالله توکل ابراز کرد: برای اینکه در این مسیر قرار بگیریم، انبیا آمدند تا دست ما زمینخوردگان و بیچارگان را بگیرند لذا برای ما باب هدایت را بازکردند و علاوه بر انبیا، خداوند قرآن را نیز نازل کرد که هم ارسال انبیا و هم انزال کتاب بهدنبال یک هدف بود و آن هدف هدایت کردن انسان است که دست ما را بگیرند و ما را به راه اندازند.
استاد اخلاق حوزه علمیه با اشاره به آیه 9 سوره حدید «هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ عَلَى عَبْدِهِ آیَاتٍ بَیِّنَاتٍ لِیُخْرِجَکُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ...؛ او همان کسى است که بر بنده خود آیات روشنى فرو مىفرستد تا شما را از تاریکیها به سوى نور بیرون کشاند...» گفت: در این سوره خداوند علت انزال کتاب را عنوانی بیان میکند تا دست ما را بگیرد و از وادی ظلمت و حجاب درآورده و در وادی نور قرار دهد.
خداوند 3 وظیفه عمده را برای پیامبران در قرآن بیان میکند
وی با طرح این سؤال که وادی ظلمت و نور کجاست؟ گفت: از کجا درآمده و به کجا داخل شویم؟ شرط ورود به وادی نور چیست؟ که این آیه اینها را خیلی بیان نمیکند. از سوی دیگر خداوند در آیه 2 سوره جمعه میفرماید « هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ...؛ اوست آن کس که در میان بىسوادان فرستادهاى از خودشان برانگیخت تا آیات او را بر آنان بخواند و پاکشان گرداند و کتاب و حکمت بدیشان بیاموزد...» که علت ارسال انبیا را بیان میکند، همان مطلب انزال کتاب را نیز تبیین میکند اما کمی بازتر کرده است و میفرماید انبیا آمدند برای مردم تلاوت آیات کنند تا در بین مردم سه کار پاک کردن، کتاب و حکمت آموختن را انجام دهند.
آیتالله توکل اضافه کرد: اگر آن «یُزَکِّیهِمْ» انجام و تعلیم کتاب انجام شد، در جان مردم بسترسازی شد و اگر این دو کار انجام شد، خداوند نور معرفت را بر این باطل میتاباند و محل تجلی و ظهور معارف الهی میشود اما هرچه در تعلیم کتاب عالیتر بیرون آییم و در این دو کار هرچه بهتر زحمت بکشیم، در آن حکمت بال عظیمتر به ما میدهند زیرا ظهور برکات به مقدار جذب آنان است و ما به مقدار جذب، برکات را ظاهر میکنیم.
استاد اخلاق حوزه علمیه قم افزود: تعلیم کتاب در ما آن جذب را ایجاد میکند بلکه جذب را بالاتر میبرد و هرچه جذب بیشتر و این گرفتنها عالیتر شد برکات عالیتر از او ظاهر میشود.
تبیین منازل سیر الیالله
وی به تبیین منازل سیر الیالله پرداخت و گفت: اگر بناست منزلگاهها را طی کنیم و از وادی حجاب به وادی کشف حجاب و شهود برویم چه منزلگاههایی باید طی کنیم؟ که در پاسخ باید گفت 5 منزلگاه وجود دارد.
آیتالله توکل، توبه، یقظه(بیداری)، تخلیه، تحلیه و تجلیه را 5 منزلگاه سیر الیالله دانست و گفت: اگر به منزلگاه چهارم برسیم و آن را طی کنیم منزلگاه پنجم دیگر حتماً برای ما میآید لذا به زحمات 4 منزل قبلی به ما مزد میدهند.
استاد اخلاق حوزه علمیه قم اظهار کرد: در منزلگاه توبه باید هر عملی که انجام دادیم و خدا راضی نبود، از او عذرخواهی کنیم و در منزلگاه یقظه خود را مقید به احکام شرع مقدس کرده و به واجبات عمل و از محرمات پرهیز مکنیم. در منزلگاه تخلیه هر عاملی که در ما وجود دارد و آن عامل را به گناه داخل میکند خود را از شر آن عامل خلاص کنیم. در مقام تحلیه بسترسازی کنیم و جان خود را با آیات قرآن، برهانیت کنیم و مقام تجلیه زمان ظهور و تجلی برکات است.
وی با اشاره به منزلگاه توبه عنوان کرد: در این منزلگاه هر عملی که از ما صادر شد و خدای عالم راضی به این عمل نبود که ما این کار را انجام دهیم از خدا جدا در باطن خود عذرخواهی کنیم. علت کار چیست؟ علت کار این است که طبق روایات و آیات در گناه هم ظلمت وجود دارد و هم تعفن. انسان که گناه میکند ظلمت گناه به جانش میآید، جانش را ظلمانی میکند و تعفن گناه به جانش میآید جانش را متعفن میکند و وقتی در گناه ظلمت بود، ظلمت حجاب و حجاب سد است لذا تا گناه باقی است، حجاب باقی است و تا حجاب باقی است راه مسدود است و تا راه مسدود است که ما حرکت نداریم پس باید اول حرکت کنیم تا حرکت تبدیل به سیر شود و سیر به پرواز تبدیل شود و ازعالم ملک پرواز به ملکوت عالم کنیم.
آیتالله توکل با بیان اینکه چون در گناه حجاب است و حجاب سد راه است، توبه این گناه را پاک میکند و با توبه، حجاب گناه کنار میرود و این سد باز میشود و میتوان حرکت کرد، گفت: گناه همان ترافیک راه بسته است و تا گناه باقی است تردید نکنیم که حرکتها سیری ندارد لذا گام اول این است که راه را برای خود باز کنیم و توبه این راه بسته را باز میکند.
ارتکاب گناه، هتک حرمت خداست
استاد اخلاق حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در گناه یک مطلب اساسی وجود دارد و آن مطلب این است انسانی که گناه کرده حرمت خدا را نگه نداشته است و در هر گناه هتک حرمت خدا و فرمان خدا را زیرپا نهادن است و کسی که گناه کرده، حرمت خدارا نگه نداشته پس چگونه میتواند سیر معنوی کند؟ لذا در اولین منزلگاه هر عملی که از ما صادر شد اما خداوند عالم راضی به آن نبود در درون جان باید جداً از خدا عذربخواهیم.
وی با اشاره به منزلگاه یقظه عنوان کرد: یقظه در لغت به معنای بیداری و در معنا مقابل نوم یعنی خوابیدن است و سیر به سمت خدا یعنی از گناه توبه کرده و از خواب غفلت بیدار شد و اگر در خواب بود که توبه نمیکرد پس یقظه به معنای لغوی در منازل سیر الیالله مراد نیست بلکه مراد این است که در اولین منزلگاه از گناهانم عذرخواهی کردم و در منزلگاه دوم باید در خود یک تغییری ایجاد کنم که هر گاه فرمان خدا جلو آمد آرام و قرار نگیرم تا فرمان خدا را انجام دهم و آن حالت تقید در من وجود داشته باشد.
اشاره به موارد تقید
آیتالله توکل به تبیین مواردی از تقید پرداخت و افزود: تقید یعنی انسان آرام و قرار نگیرد تا زمانی که فرمان خدا را انجام دهد به عنوان مثال زمانی که اذان میگوید، تمام امور را رها کرده و تنها به عبادت خدا مشغول شود. این مسئله در سیره ائمه اطهار و اوصیای الهی به خوبی مشاهده میشود.
وی، گرفتاریهای دنیا را بیاعتنایی به فرمان خدا دانست و گفت: آنکه به فرمان خدا اعتنایی نداشت، خداوند به روزی او هم اعتنا قائل نیست. پس دل باید بجوشد و فرمان حق را انجام دهد. در روایتها آمده است بر نماز 2 وقت است، نماز اول وقت رضوان الهی دارد و نماز غیر اول وقت، عفوالله است.
آیتالله توکل بیان کرد: در نماز غیر اول وقت، گناه کردیم زیرا فرمان حق را اعتنا نکردیم لذا بر این گناه انسان را امام نمیکنند و برکات فراوانی را از دست دادهایم و اصولاً روایت صریح داریم که نماز را باید اول وقت بخوانیم و خداوند وقت را برای افراد معذور و مریض وسیع قر داده است وگرنه همه انسانها باید اول وقت نماز را بخوانند.
تخلیه؛ سنگینترین منزل سیر الیالله
این استاد اخلاق حوزه علمیه قم در ادامه به منزلگاه سوم اشاره کرد و گفت: منزلگاه توبه و یقظه خیلی سنگین نیست و آنکه بسیار سنگین و مهم است، منزلگاه سوم یعنی مقام تخلیه است. خداوند دنیا را عالم اسباب و مسببات قرار داد و آدم به هرکجا میخواهد برسد باید از راه آن وارد شود و این قانون اسباب و مسببات هم در امورات مادی و هم معنوی هم در عالم ملک و هم ملکوت جاری است.
وی خاطرنشان کرد: در عالم مادی واضح است به عنوان مثال وقتی که هوا سرد است به کنار آتش میرویم اما در امورات معنوی اگر بخواهند به کسی مقام دهند باید اسبابش را فراهم کند زیرا بدون سبب مقام نمیدهند و این مسئله را در قرآن کریم مشاهده میکنیم و از اول تا آخر این کتاب آسمانی، خداوند فرموده است به قومی برکتی نازل نکردیم مگر اینکه سببی داشته است؛ خود خداوند به اسباب نیاز ندارد اراده خدا کند انجام میشود اما خود خدا با اینکه به اسباب نیاز ندارد اراده کرده است که کار را با سبب انجام دهد پس خداوند با سبب کار میکند.
آیتالله توکل با اشاره به آیه 7 سوره محمد «... إِن تَنصُرُوا اللَّهَ یَنصُرْکُمْ...؛ ... اگر خدا را یارى کنید یاریتان مىکند...» گفت: این آیه به خوبی این مسئله را تبیین میکند که خداوند با سبب و دلیل کار میکند و یا در آیه 4 سوره طلاق میفرماید «... وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مِنْ أَمْرِهِ یُسْرًا؛...و هر کس از خدا پروا دارد [خدا] براى او در کارش تسهیلى فراهم سازد» اگر کسی تقوا کرد، خداوند او را در بیرون آمدن از مشکلات یاری میدهد.
