از بیشابور تا بقعه علامه داونی در دیار سلمان فارسی/ کازرون؛ شهر نرگسزارهای شهلا
گروه اجتماعی: قدمت شهرستان به دوران ساسانی باز میگردد که هم دارای آثار باستانی چون شهر بیشابور است و هم خاستگاه علمای بزرگی چون سلمان فارسی و علامه دوانی است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، در استان فارس هنگامی که فراز و نشیبهای عظیم ارتفاعات جنوبی فارس پشت سر می گذارید و از تنگ زیبای ابوالحیات، قدم به دشت وسیع و با صفای بر مینهید، به منطقه جغرافیایی کازرون رسیدهاید. شهری با قدمتی دیرینه و باقی مانده از دوران ساسانیان.
این شهر در دوران طلایی اسلام یکی از بزرگترین مراکز و موطن بسیاری از دانشمندان، شاعران، صوفیان و دیگر بزرگان بوده است. از این شهر همواره به عنوان یکی از مهمترین و بزرگترین مراکز و شهرهای تمدن و فرهنگ اسلامی یاد میشود.
بزرگانی چون سلمان فارسی، صحابه بزرگوار پیامبر مکرم اسلام(ص)؛ قطبالدین کازرونی، ریاضیدان و کاشف مشهور ایرانی؛ علامه جلالالدین دوانی، از بزرگترین فیلسوفان و متکلمان اسلامی؛ شیخ ابواسحاق کازرونی، از بزرگترین عارف قرن چهارم و پنجم؛ بهجتالعلما، از عارفان و عالمان بزرگ ایرانی؛ شیخ امینالدین بلیانی، عارف و شاعر قرن هفتم و هشتم هجری؛ شیخ اوحدالدین عبدالله بلیانی؛ میرزا محمد صالح کازرونی؛ ابراهیم نادری کازرونی؛ محمدشفیع کازرونی و غیره از این دیار برخاستهاند.
شهرستان کازرون، آب و هوایی نسبتاً گرم با شدت متفاوت دارد. این شهرستان یک منطقه کوهستانی است و امتداد ارتفاعات این شهرستان همانند سایر نقاط دیگر استان فارس، شمال غربی ـ جنوب شرقی است. ارتفاعات قسمت شرق و جنوب شرقی این شهرستان که شامل ارتفاعات کوهمره سرخی و دشت ارژن است، دارای پوشش گیاهی قوی بوده و محل عبور ایلات و طوایف مختلف عشایر استان است.
مابین مناطق کوهستانی این شهرستان دشتهای طبیعی قرار دارد که معروفترین آنها کازرون، دشت جره و دشت کمارج است. بلندترین کوه این شهرستان، کوه انار است که دارای ارتفاعی حدود 2941 متر از سطح دریاست. مهمترین رودهای این شهرستان شاپور و جره است.
گویشهای کازرونی، دوانی، دوسیرانی، عبدویی از جمله گویشهای این دیار است. کازرون یکی از شهرهای زرتشتینشین در دوران باستان بوده است. اگرچه مردم منطقه اسلام را پذیرفتند اما این پذیرش تدریجی بود به طوری که تا اواسط قرن پنجم هجری قمری مسلمان شدن کامل مردم منطقه کازرون طول کشید. مسلمانی مردم این شهر در ابتدا بر مذهب شافعی بوده چنانکه حمدالله مستوفی در سده هشتم هجری به این موضوع اشاره میکند که مردم کازرون شافعی مذهب هستند.
سعی و ارشاد شیخ ابواسحاق ابراهیمبن شهریار کازرونی معروف به شیخ مرشد در مسلمان شدن مردم کازرون بسیار مؤثر بوده است. تلاشهای بیوقفه این شیخ کازرونی، باعث شده که کازرون در قرن پنجم هجری قمری به یکی از مراکز اشاعه دین اسلام تبدیل شود. طریقت رشد پس از درگذشت بنیانگذر آن فعال، هرچه بیشتر توسعه یافت و مردم کازرون به مرور ایام، شیعه مذهب شدند.
این شهرستان علاوه بر آثار تاریخی و مذهبی دارای یک جلوه طبیعی خاص است. دریاچه پریشان آن مأمن انواع آبزیان و پرندگان مهاجر است. طبیعت اطراف رودخانه شاپور و نرگسزارهای بینظیر فامور و جره، باغهای فراوان انواع مرکبات، پرتقال، نارنگی، لیموترش و لیموشیرین آن در کنار خرما و رطب این شهرستان را به منطقهای زیبا جهت گردشگری تبدیل کرده است.
شهر بیشابور
در فاصله 23 کیلومتری غرب کازرون در حاشیه رودخانه شاپور، شهر باستانی بیشابور متعلق به دوره ساسانی قرار دارد. این شهر به دستور شاپور اول ساسانی، دومین پادشاه سلسله ساسانیان ساخته شده و تاریخ ساخت آن بر اساس کتیبههای پهلوی ستونهای یادبود مربوط به سال 262 میلادی است. وسعت شهر حدود 200 هکتار برآورد شده است.
معبد آناهیتا
این پرستشگاه به آناهیتا فرشته پاسدار آب متعلق بوده و محلی برای نیایش آب بوده است. آناهیتا الهه آبهای زیرزمینی، مظهر زایش و زیبایی بوده است. با توجه به سنگهای تنظیم آب و جویهای سنگی و باریک که حرکت آب را به طرزی باشکوه به آبگیر وسط هدایت میکنند، برای تقسیم و جریان آب در این پرستشگاه، شیوههایی به کار گرفته شده تا چشم نوازی و شکوه این عنصر مقدس را به زیباترین شکل ممکن به نمایش بگذارند.
غار و مجسمه شاپور اول
در شش کیلومتری شمال شهر بیشابور، در سمت چپ و در ارتفاع 800 متری بر سینه کوه شمالی، غار نسبتاً بزرگی وجود دارد که به دلیل وجود مجسمه سنگی شاپور اول ساسانی درون آن به این نام معروف شده است. در ابتدای غار، مجسمه عظیم شاپور اول به ارتفاع 7 متر و عرض شانه 2 متر و وزن تقریبی 30 تن قرار گرفته است. این اثر که از شاهکارهای هنر ساسانی است از ستون سنگی تراشیده شده بزرگترین مجسمه سنگی ایران باستان است.
قلعه دختر: در شمالیترین قسمت شهر بیشابور و در فراز کوه شاپور آثار قلعهای است که به قلعه دختر معروف است.
استودانهای ساسانی
در شمال شهر تاریخی بیشابور بر دامنه کوه شاپور تعدادی گور سنگی به شکل تابوت در درون صخرهها حجاری شده است. استودان همان استخواندان یعنی محل نگهداری اجساد پیروان آیین زرتشت است که در معرض هوای آزاد و در بلندهای ساخته میشدند.
تالار تشریفات شاپور
تالار عظیم پذیرایی شاپور در جنوب شرقی معبد و در محوطهای به مساحت 781 متر مربع ساخت شده است. این اثر را میتوان در ردیف اولین و بزرگترین آثار معماری گنبددار زمان ساسانی قرار داد.
ایوان موزاییک
ایوانها در زمان ساسانیان جانشین تالارهای ستوندار هخامنشیان بوده است. ایوانها دارای طاق هلالی بودهاند و صحن آنها با سنگهای رنگین مفروش بوده است. اندازه موزاییکها 5 در 5 میلی متر بوده که امروزه قطعاتی از موزاییکهای مکشوفه ایوان شمالی زینتبخش موزه ایران باستان در تهران و موزه لوور در پاریش است.
کاخ والرین: در فاصله 150 متری شرق تالار تشریفات شاپور بقایای فروریخته بنایی وجود دارد که به کاخ والرین معروف است.
مسجد و مدرسه علوم دینی
تاریخ این بنا به قرن چهارم و دوره آل بویه میرسد. این مدرسه به صورت صلیبی شکل ساخته شده ولی در تغییرات بعدی به صورت چهار ایوانی درآمده است.
مسجد جامع بیشابور: این بنا که در ضلع جنوبی شهر تاریخی بیشابور واقع شده در دوران اسلامی به مسجد تبدیل شده است.
تنگ چوگان
در دره شمالی شهر تاریخی بیشابور تنگ معروف چوگان قرار دارد. به نظر میرسد این تنگه به مناسبت بازی چوگان که از متداولترین بازیهای شاهنشاهان ساسانی بوده، نامگذاری شده است. رودخانه پرآب شاپور که از چشمه معروف ساسان سرچشمه میگیرد در آن جاری است. در سمت راست این رودخانه بر سینه کوه چهار نقش برجسته و در سمت چپ دو نقش برجسته از دوره ساسانی وجود دارد.
ستونهای یادبود
در مرکز شهر بیشابور و در قسمتی که دو خیابان اصلی شهر به یکدیگر میرسند. بنایی قرار دارد معروف به ستونهای یادبود، این بنا دارای دو ستون سنگی به ارتفاع 6 و 70 متر است که بر روی پایههای مکعبی شکل سنگی و به صورت پلکانی قرار گرفتهاند. روی یکی از ستونها کتیبهای در 16 خط و به دو زبان پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی که در سند رسمی شهر محسوب میشود، کندهکاری شده است.
دهکده گردشگری دوان
در 9 کیلومتری شمال شهر کازرون در دامنه کوه دوان واقع شده و با پیشینه بیش از 2 هزار سال دارای وضعیت خاص جغرافیایی و آب و هوایی کوهستانی و معتدل است. این دهکده دارای معماری و بافت منسجم، قبرستانهای تاریخی، قلعه دختر، حمام و موزه تاریخی و صنایع دستی، بقاع متبرکه، آداب و رسوم خاص، زبان و گویش ویژه و تاکستان های پلکانی است. بقعه تاریخی علامه دوانی (شیخ عالی) در این روستا قرار دارد.
حمام دوان
در سال 1385 تحت شماره 16146 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و در سال 1387 با حمایت دهیاری و شورای اسلامی روستای دوان و به کمک یکی از خیران روستا به صورت کامل مرمت و به موزه مردم شناسی دوان تبدیل شده است، حمام قدیمی دوان مربوط به دوره قاجاریه است.
چهارطاقی بالاده: این بنای عظیم مربوط به زمان ساسانی است که در بخش جره و بالاده و در فاصله 50 کیلومتری از کازرون واقع شده است.
نقش برجسته بهرام دوم و کتیبه پهلوی آن (سرمشهد)
این نقش برجسته یکی از مهمترین آثار دوران ساسانی است و در روستای سرمشهد واقع شده که تا شهر کازرون 73 کیلومتر فاصله دارد. در بالای این نقش بزرگترین کتیبه ساسانی توسط موبد بزرگ ساسانی «کرتیر» نوشته شده که دربرگیرنده مطالب سه کتیبه معروف نقش رستم، کعبه زرتشت و نقش رجب و شامل اصلاحات دینی است.
نقش برجسته قندیل
این نقش برجسته زیبا مربوط به زمان ساسانیان و در 15 کیلومتری شمال غرب بیشابور و 8 کیلومتری شهر قائمیه و در مسیر جاده قائمیه به نورآباد در روستای قندیل واقع شده است. این نقش برجسته صحنه ازدواج شاپور اول ساسانی با ملکه آذر آناهیتا است.
نقش برجسته پل آبگینه (تیمور میرزا)
این نقش برجسته در 12 کیلومتری جنوب شرقی کازرون در مجاورت دریاچه زیبای پریشان و در کنار جاده جدید کازرون به شیراز واقع شده است. نقش برجسته مربوط به تیمور میرزا نواده فتحعلی شاه قاجار حاکم منطقه کازرون در دوره قاجاریه است.
قلعه پوسکان
در 55 کیلومتری جنوب شهر کازرون بر بلندای تپه قلعه تاریخی به جامانده که به قلعه پوسکان شهرت دارد. قلعه مذکور متعلق به دوره ساسانی و اوایل دوره اسلامی است.
کاروانسرای میان کتل
این کاروانسرا از جمله کاروانسراهایی است که در زمان صفوی در مسیر راههای تجاری جنوب ساخته شده است. این کاروانسرا در فاصله 30 کیلومتری از کازرون و در مسیر جاده قدیم کازرون به شیراز و بر سر راه تجاری بوشهر به اصفهان در دوره صفویه ساخته شده است.
کاروانسرای کمارج: این کاروانسرا که به کاروانسرای عباسی شهرت دارد در روستای کمارج و در فاصله 38 کیلومتری شمال غربی کازرون قرار دارد.
دریاچه پریشان (فامور)
این دریاچه که به زبان محلی «پیرشون» نامیده میشود در فاصله 15 کیلومتری شرق شهر شیراز کازرون واقع شده که آبهای سطحی حاصل از ریزشهای جوی، حوضچهای به مساحت 263 کیلومتر مربع را در خود ذخیره میکند. آب این دریاچه از صدها چشمه کوچک و بزرگ مناطق دشت ارژن و دشت فامور فراهم میشود. مساحت دریاچه 4300 هکتار با ارتفاع 718 متر از سطح دریا، عمق متوسط آب یک و نیم متر، عمیقترین نقطه 3 و نیم متر است.
دریاچه پریشان در بین دریاچههای دائمی ایران بزرگترین دریاچه آب شیرین است که اطراف آن را بیشهزار و باتلاق پوشانده است. انواع و اقسام ماهیهای آب شیرین و گونههای نایاب پرندگان در این دریاچه وجود دارد. در اطراف این دریاچه زمینی به وسعت 4 هکتار معروف به نرگسزار وجود دارد که مملو از گلهای نرگس زیبایی است که در نوع خود بینظیر است. این دریاچه در کنوانسیون رامسر به عنوان تالاب بینالمللی ثبت شده و جزو مناطق حفاظت شده محسوب میشود.
کاروانسرای کنار تخته: در فاصله 48 کیلومتری کازرون، در درون شهر کنار تخته، اثری تاریخی مربوط به دوران صفوی وجود دارد.
مسجد جامع سیریزجان: در روستای سیریزجان از توابع بخش جره و بالاده، مسجدی با ارزش از دوره اسلامی به جا مانده که از لحاظ ثلان و شیوه ساخت منحصر به فرد است.
بقعه علامه دوانی: در 9 کیلومتری شمال غربی شهر کازرون، در روستای تاریخی دوان بقعه علامه دانشمند جلالالدین دوانی دانشمند و مفسر بزرگ قرآن وجود دارد.
بقعه شیخ ابواسحاق کازرونی: این بقعه در شهر کازرون و در محله کوزه گران قرار دارد.
بقعه شیخ امینالدین بلیانی یا خانقاه علیا: بقعه شیخ امینالدین یا خانقاه علیا در شمالیترین قسمت شهر فعلی کازرون واقع شده و امروزه آرامگاه عارف فرزانه قرن هفتم و هشتم هجری است. شیخ امینالدین بلیانی در سال 668 هجری قمری در کازرون به دنیا آمد و در سن 77 سالگی و در سال 745 در خانقاه خویش درگذشت.
امامزاده سید حسین(ع)
بنای این امامزاده در فاصله 24 کیلومتری کازرون و در فاصله 2 کیلومتری شهر تاریخی بیشابور قرار گرفته است. در کنار مرقد این امامزاده لازمالتکریم چشمهای بزرگ و زیبا به نام سراب اردشیر قرار دارد.
امامزاده چهارده معصوم خشت
در فاصله 53 کیلومتری جنوب غربی شهر کازرون و در شهر خشت اثری تاریخی به نام چهارده معصوم وجود دارد که از جمله جاذبههای زیارتی شهر خشت است.
بازار کازرون
قدمت این بازار به دوره صفویه باز میگردد و متأسفانه بخشهای مختلف این بازار امروزه کارکرد اصلی خود را از دست داده است.
نرگسزارهای کازرون
اطراف کازرون مملو از گلهای نرگس و نرگسزارهای متعدد است. گلهای نرگس کازرون از طراوت و مرغوبیت خاصی برخوردار است که از میان آنها نرگس شهلا به جهت داشتن زیبایی و بوی ویژه مشهور است. بخش اعظم نرگسزارهای 65 هکتاری کازرون در منطقه گره، بلبلک، سرمشهد و فامور است که همگی در بخش جره و بالاده قرار دارند و همچنین نرگس خشت در بخش خشت و کنار تخته قرار دارد.
چشمه سراب دختران، چشمه سراب اردشیر، چشمه ساسان، چشمههای دادین، تنگ جیز، روستای گردشگری دوسیران و موزه مردم شناسی کازرون از دیگر مکانهای تاریخی شهرستان کازرون محسوب میشود.
