کتاب «نفوس ارض اقدس»؛ روایتگر زندگی مردم مشهد در دوران قاجار

به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، به نقل از پایگاه اطلاع‌‌رسانی آستان قدس رضوی، راحله یگانه، کارشناس مسئول کتابخانه تخصصی تاریخ سازمان کتابخانه‌‌ها، موزه‌‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، گفت: کتاب ارزنده «نفوس ارض اقدس یا مردم مشهد قدیم»، یکی از اسناد ارزشمند و بی‌ بدیل شهر مقدس مشهد است که نسخه چاپی و تصحیح شده آن در کتابخانه تخصصی تاریخ آستان قدس رضوی در اختیار علاقه‌‌مندان قرار دارد.

وی با اشاره به اینکه ظاهراً از چاپ قدیمی «کتاب نفوس ارض اقدس» تنها یک نسخه از سال 1318 شمسی در کتابخانه ملی موجود است و تصویری از این نسخه کتاب در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود، اظهار کرد: در نسخه چاپی کتاب آمده است که نسخه اصل کتاب «نفوس ارض اقدس» با خط نستعلیق نسبتأ خوش در صفحاتی به ابعاد 29×21 سانتی‌ متر و در 226 صفحه تحریر شده است.

کارشناس مسئول کتابخانه تخصصی تاریخ سازمان کتابخانه‌‌ها، موزه‌‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، ادامه داد: این کتاب نفیس، در بردارنده آمار خانه به خانه‌ محلات ششگانه‌ مشهد در سال‌های 1296- 1295 هجری قمری است که در زمان حکومت رکن‌الدوله برادر ناصرالدین شاه قاجار در خراسان  آن را تهیه کرده‌اند.

وی با بیان اینکه مدیر و راهبر آمارگیری این کتاب یکی از دولتمردان دانش‌آموخته‌ مدرسه دارالفنون به نام «زین العابدین میرزای قاجار» بوده که آن را در سال 1257 شمسی تألیف کرده است، افزود: در این کتاب آمار کارکنان و خادمان آستان قدس رضوی و مسجد جامع، تاریخچه، موقعیت و وجه تسمیه محلات ششگانه مشهد «محله نوغان، محله سراب، محله سرشور، محله عیدگاه، محله پایین خیابان و محله بالا خیابان» و هویت و ترکیب طبقاتی و قومی مردم این محلات و افراد متشخص آن‌‌ها نیز ذکر شده است.

یگانه ادامه داد: از دیگر بخش‌های این کتاب چاپی می‌توان به عکس‌ها و نقشه‌های مشهد قدیم مانند عکس‌های خانه سبزواری‌ها در محله سراب و نقشه موقعیت تقریبی محله نوغان در مشهد قدیم اشاره کرد که کتاب چاپی «نفوس ارض اقدس» با تصحیح و توضیح مهدی سیدی و به همت سازمان فرهنگی شهرداری مشهد در بهار سال 1382 برای نخستین بار به چاپ رسید.

وی با اشاره به 20 تیرماه، روز جهانی جمعیت، افزود: در کتابخانه‌های مختلف آستان قدس رضوی کتاب‌‌های متنوعی با موضوع جمعیت همچون اطلس تاریخی جمعیت جهان، انفجار جمعیت، اصول و مبانی جغرافیای جمعیت، تاریخ جمعیت جهان، جمعیت و محیط زیست و ... در دسترس عموم کتاب دوستان قرار دارد و کتاب «جمعیت استان خراسان رضوی» از جمله این کتاب‌ها در کتابخانه تخصصی تاریخ آستان قدس رضوی است.

یادآور می‌شود، کتابخانه تخصصی تاریخ در ساختمان بنیاد پژوهش‌‌های اسلامی در ضلع شرقی دوربرگردان طبرسی حرم مطهّر واقع شده و از شنبه تا پنج‌شنبه(به استثنای روزهای تعطیل رسمی)، از ساعت 7:15 13:15 پذیرای علاقه‌مندان به مرور تاریخ در حوزه‌‌های جغرافیایی خراسان، مشهد و آستان قدس رضوی، تاریخ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس است.