تفاوتها و اشتراکات حقوق بشر بینالمللی و حقوق بشر اسلامی
گروه اندیشه: عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان گفت: حقوق بشر بینالمللی و حقوق بشر اسلامی قائل به تضمین کرامت انسان هستند.
حجتالاسلام راعی، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن ایکنا) از اصفهان، اظهار کرد: برای بررسی مبانی حقوق بشر، باید به سؤالاتی از قبیل اینکه چرا و با چه هدف این حقوق برای انسانها بیان شده است؟ آیا این حقوق ذاتی و درونی انسان است، یا از طرف خداوند و ناشی از حکمت الهی است؟ پاسخ داد.
وی با بیان اینکه بین مبانی حقوق بشر در اسلام و اسناد بین المللی اختلاف جدی وجود دارد، افزود: در غرب حقوق بشر موجود بر مبنای اراده افراد، تفکرات پوزیتیویستی و یا به صورت طبیعی، ذاتی و بر اساس حقوق فطری شکل گرفته و آن را تعریف میکنند و به همین دلیل راهی برای حضور خداوند در این حقوق قرار نمیدهند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان بیان کرد: به لحاظ مصادیق حقوق بشر بینالمللی و حقوق بشر اسلامی اشتراکات زیادی با یکدیگر دارند، بهگونهای که در هر دو مورد به حق حیات و آزادی بیان تأکید شده است.
راعی با بیان اینکه به لحاظ محدودیتها و استثنائات نیز بین حقوق بشر بینالمللی و حقوق بشر اسلامی اشتراکاتی وجود دارد، بیان کرد: مثلاً در اسلام و حقوق بشر بینالمللی؛ قانون، اخلاق حسنه و نظم عمومی میتوانند آزادیها را محدود کند.
وی ادامه داد: تفاوتهای این موضوع زمانی مورد توجه قرار میگیرد که در اسلام اراده خداوند میتواند حقوق و آزادیها را محدود کند، درحالیکه در حقوق بشر بینالمللی، اراده خداوند وجود ندارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان ادامه داد: در مورد اینکه اسلام چه دیدگاهی در مورد حقوق بشر دارد باید به ابعاد مسئله توجه کنیم، زیرا بدون توجه به این ابعاد نمیتوان گفت که اسلام این حقوق را قبول و یا رد کرده است.
وی تصریح کرد: حقوق بشر بینالمللی و حقوق بشر اسلامی قائل به تضمین کرامت انسانی هستند، ولی با این تفاوت که در حقوق بشر بینالمللی تنها کرامت انسان را به عنوان هدف نهایی در نظر میگیرند، ولی در اسلام نگاه فراتری نسبت به این مسئله وجود دارد و آن هم اینکه علاوه بر حفظ کرامت، انسان باید به سعادت همهجانبه و معنوی نیز دست پیدا کند .
راعی ادامه داد: در حقوق بشر بینالمللی، اصل حق و حقوق افراد است که بهدنبال آن تکلیف برای انسان پیدا میشود، ولی در اسلام و بنا به گفته آیتالله مصباح یزدی، حقوق از دل تکالیف میجوشد بهطوریکه اگر ما تکلیفی را نپذیریم حقی هم معنا پیدا نمیکند.
وی افزود: یکی دیگر از تفاوتهای قابل توجه بین حقوق بشر اسلامی با حقوق بشر بینالمللی نوع نگاه آن ها به انسان است، بهگونهای که در حقوق بشر بینالمللی انسان موجودی مادی صرف است که هیچ مسئولیتی در قبال خداوند ندارد، ولی در حقوق بشر اسلامی انسان موجودی مسئول و در برابر خداوند پاسخگو است.
راعی بیان کرد: علاوه بر نوع نگاه به انسان؛ منشأ پیدایش حقوق، هدف از انشاء، ایجاد و یا شناسایی حقوق، ضمانت اجرای حقوق و اعتقاد به تکلیف در کنار حقوق نیز از دیگر تفاوتهای بارز و قابل توجه حقوق بشر اسلامی و حقوق بشر بینالمللی است.
این استاد حقوق بینالمللی اسلامی دانشگاه اصفهان گفت: خدا باوری، فرجام پذیری، تلازم حق التکلیف، حکمت بالغه الهی، نظام افضل، توازن و تعادل حقوق وتکالیف همراه با رعایت تناسب از مهمترین ویژگیهای حقوق بشر اسلامی است.
