شبکههای اجتماعی و لحظههایی که هدر میرود/ نیازسنجی محتوا کارایی را هدفمند میکند
گروه اجتماعی: مدیر بخش تلفنی مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی خراسان رضوی با اشاره به استفاده بسیار کاربران از شبکههای اجتماعی و لحظههایی که در این شبکهها سپری میشود، گفت: مدیریت و خوراک مناسب اهالی فرهنگ برای شبکههای اجتماعی باید هم پسند کاربران باشد و هم آن آسیبها را به حداقل برساند که این امر نیازمند نیازسنجی است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)
از خراسان رضوی، مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران «ایسپا» سازمان جهاد
دانشگاهی خراسان رضوی در هفته آخر مهرماه سال جاری، در مناطق 12 گانه مشهد،
با ارائه 380 پرسشنامه و طی مصاحبهای حضوری با مردم، نحوه استفاده از
فضای مجازی و شبکههای اجتماعی توسط آنها را مورد مطالعه قرار دادند.
بر اساس این گزارش، مخاطبان این نظرسنجی را افراد 17 تا 35 سال تشکیل میدادند که 50 درصد آنها مرد و 50 درصد زن بودند. این افراد که میانگین سنی آنها 24.5 بود، برای استفاده از شبکههای اجتماعی و فضای مجازی از تلفن همراه یا رایانه استفاده کردند.
بر اساس این آمار، میزان تحصیلات مخاطبان این پرسشنامهها، 27 درصد دیپلم، 14 درصد کمتر از دیپلم، 60 درصد کاردانی و کارشناسی و 8.9 درصد ارشد و بالاتر بود. همچنین، 20.8 درصد کارمند خصوصی یا دولتی، 23.9 درصد مشاغل آزاد، 42.9 درصد محصل یا دانشجو، 5.4 درصد خانهدار و 6.1 درصد بیکار، وضعیت شغلی پرسششوندگان را تشکیل میداد.
26.9 درصد مخاطبان عضو تلگرام، 19.3 درصد عضو لاین و 15.6
درصد عضو شبکههای اجتماعی دیگر از جمله وایبر بودند، همچنین 31.4 درصد بین
30 دقیقه تا یک ساعت، 23.9 درصد کمتر از 30 دقیقه، 18.2 درصد یک تا دو
ساعت و 92.5 درصد به صورت روزانه و 7.5 درصد به صورت هفتهای، میزان حضور
پرسششوندگان در شبکههای اجتماعی و فضای مجازی بود.
حداقل 30 دقیقه و حداکثر 10 ساعت، میانگین حضور در شبانهروز مخاطبان بود و اولویت پیگیری مطالب آنها را 24 درصد مطالب طنز، 22.6 درصد گفتوگو(چت)با دوستان و 19.8 درصد را تماشای کلیپهای تصویری و عکسها تشکیل میداد.
پرسششوندگان، دلایل استفاده از شبکههای مجازی را 86.1 درصد، تفریح، سرگرمی و حس کنجکاوی، 52.9 درصد، زیاد و خیلی زیاد، بیان واقعیتهای جامعه که امکان ابراز آن وجود ندارد، 46.1 درصد، عدم التزام به رعایت محدودیتهای عرفی و 23.9 درصد، ابراز موضوعات عاطفی و ارتباط راحتتر با جنس مخالف را موجب حضور خود در شبکههای اجتماعی عنوان کردند. همچنین، نتیجه این نظرسنجی نشان داد که تبلیغات و بازاریابی، علت حضور مردان بیشتر از زنان است.
با توجه به این نظرسنجی، حجتالاسلام علیاکبر روحانیمقدم، مدیر مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی خراسان رضوی، تحلیل خود از این گزارش را در گفتوگو با ایکنا بیان کرد.
حجتالاسلام روحانیمقدم با بیان اینکه از آنجا که اکثر جمعیت ایران، جوان است، طبیعی است که ارتباط جوانان با اینترنت و شبکههای اجتماعی بیشتر باشد، ابراز کرد: نکته جالب توجه در این نظرسنجی، گرایش بیشتر افراد به تلگرام است.
دلایل گرایش افراد به شبکههای اجتماعی
وی دلیل گرایش افراد به نرمافزار تلگرام را قابلیت آن دانست و اظهار کرد: مشکلاتی که برای نرمافزار دیگر به وجود آمده است، موجب شده تا تلگرام با قابلیتهایی که در سرعت و خدمات دارد، نسبت به سایر نرمافزارها، موفقتر بوده و گرایش افراد به آن نیز بیشتر باشد.
مدیر مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی خراسان رضوی با اشاره به افزایش نرخ تعرفههای تلفن همراه، ابراز کرد: دلیل مهم تر در گرایش افراد به شبکههای اجتماعی، افزایش نرخ تعرفههای تلفن همراه و رایگان بودن شبکههای اجتماعی بهخصوص در ارتباط تصویری است، چنانکه بیشتر افرادی که از سفر اربعین بازگشتند، از این نرمافزار استفاده کردهاند.
لزوم تولید برنامهای ملی با توجه به بهرهبرداری بیگانگان از شبکههای اجتماعی موجود
حجتالاسلام روحانیمقدم با بیان اینکه علت میانگین سنی 24.5 در این آمار، جمعیت جوان است، گفت: آن چیزی که احساس خطر ایجاد میکند، این است که 60 درصد از این آمار، دارای مدرک تحصیلی کاردانی و کارشناسی هستند و به عبارت دیگر، بیش از 70 درصد استفادهکنندگان از شبکههای مجازی، تحصیلات بالای دیپلم دارند.
وی افزود: اگر کسانی که در حوزه رسانه و ارزشهای انقلابی کشور، فعالیت میکنند، برنامهای با محتوای مورد علاقه جوانان نداشته باشند، موجب میشود تا دیگرانی که میخواهند به آنها ضربه بزنند، بسیار راحت از این فضا بهرهبرداری کنند. هزینههای بسیار زیادی که شبکههایی مانند تلگرام دارند و افرادی مانند «لاشویلی» که شخصیتی یهودی تبار و حامی(ساپورتر) تلگرام و سازندگان آن است، دلیل آن را نمیتوان نیت خیرخواهانه دانست و اینکه آنها میخواستند تا مردم جامعه ما خیلی راحت با یکدیگر ارتباط برقرار کنند یا مطالب علمی را تبادل کنند و این، زنگ خطری برای مسئولان است.
این کارشناس رسانه با بیان اینکه باید برنامهای ملی تولید شود تا هم قابلیتهای نرمافزارهای موجود را داشته باشد و هم مدیریت شود، ابراز کرد: این نرمافزارهای موجود به بسیاری از خانوادهها ضربه میزند مثلا در مشاورههایی که داشتم، افراد اظهار میکنند که همسرم به طور دائم با شبکههای اجتماعی در ارتباط است. دور هم بودن خانواده و اقوام، نمیتواند در قالب شبکههای اجتماعی اتفاق افتد، صمیمیتی که در ارتباط حضوری وجود دارد، در شبکههای اجتماعی و تلگرام نیست و این به خانوادهها ضربه میزند.
آمار 20 دقیقه مطالعه برای هر نفر
حجتالاسلام روحانیمقدم با اشاره به اینکه میانگین حضور در شبکههای اجتماعی در این آمار که برای هر فرد، سه تا 10 ساعت توسط مرکز آمار منتشر شد، است، جای تأمل دارد، اظهار کرد: آخرین آمار مطالعه که امسال انجام شد، 20 دقیقه برای هر نفر است که اگر این زمان را در مقابل سه ساعت حضور در شبکههای اجتماعی قرار دهید، تفاوت بسیاری دارد.
وی با بیان اینکه نرمافزارهایی مانند تلگرام را نمیتوان حذف کرد، گفت: مانند لانه پرندهای که اگر خرابش کنید، پرنده خودکشی نمیکند بلکه به جایی که امنیت بیشتری داشته باشد، مهاجرت و کوچ میکند، مسئولان ما نیز تا به حال کوچ کردن اهالی شبکههای اجتماعی و مجازی را دیدهاند مثلا از ویچت به لاین، از لاین به وایبر، از وایبر به واتسآپ و از واتسآپ به تلگرام و بعد از آن... . این مهاجرتها، نهتنها ریزش ندارند بلکه گرایش بیشتر ایجاد میکنند زیرا میزان کنترل را پایین میآورند.
این کارشناس رسانه با بیان اینکه نقش تولید محتوای متولیان فرهنگی، بسیار مهم است، ابراز کرد: مسئولان و اهالی فرهنگ باید مدیریت و خوراک مناسبی برای فضای مجازی و شبکههای اجتماعی داشته باشند که هم پسند کاربران باشد و هم آن آسیبها را نداشته باشد یا آنکه آسیبها را به حداقل برساتد، از طرف دیگر درباره موضوع کتابخوانی، آگاهیبخشی داشته باشند و با آگاهی دادن به مردم، اهمیت مطالعه را افزایش دهیم و شیوههای دسترسی صحیح به کتاب را فراهم کنیم.
نقش و جایگاه تبلیغات و آگاهی دادن به مردم کجاست؟
مدیر بخش تلفنی مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی خراسان رضوی با اشاره به اینکه سطح فرهنگ جامعه را باید افزایش دهیم، اظهار کرد: ارزش روح و روان جامعه جوان ما به اندازه یک چیپس نیست. چند تن از مسئولان ما اهتمام به تولید برنامهها و کلیپهایی دارند که در فضای رسانه و تلویزیون، اهمیت موضوعات فرهنگی را برسانند؟ برای یک خوراکی که ضرر نیز دارد، تبلیغات میشود ولی نقش و جایگاه تبلیغات و آگاهی دادن به مردم کجاست؟
وی با بیان اینکه همه مسئولان مدعی هستند که باید فرهنگسازی شود ولی هیچ کس نمیگوید وظیفه من چیست، گفت: مثلا امسال، مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی، نرمافزاری با عنوان «زیارت آفتاب» تولید کرد که درباره پرسش و پاسخ اربعین امام حسین(ع) بود و سؤالاتی که در ذهن بسیاری از جوانان در این زمینه وجود دارد، این نرمافزار را در چندین گروه، تبلیغ و پخش کردیم که قریب به پنج میلیون بازدیدکننده داشت و پیام آن برای من مسئول این است که اگر به موقع، بستهای فرهنگی تولید کنیم که متناسب با نیاز روز جامعه باشد، مخاطب نیز استقبال میکند.
حجتالاسلام روحانیمقدم با اشاره به اینکه نباید نگاه ما این باشد که جوانان ما بیدین و بیاخلاق شدهاند، ابراز کرد: از یاد نبریم که همین جوانان، افرادی هستند که در اعتکاف شرکت میکنند، در مراسم پیادهروی اربعین حضور دارند و آن حماسه بزرگ را میآفرینند و در مراسم دعای کمیل و عرفه حضور مییابند. قشر جوان جامعه، لائیک نیست بلکه باید حواس ما باشد که با برنامه و مدیریت صحیح و تولید محتوا، جوانان از مکانهای فرهنگی، ریزش نداشته باشند.
طرح مشکلات و شبهات جوانان در فضایی مناسب به یک راهبرد منتهی میشود
مدیر بخش تلفنی مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی خراسان رضوی با اشاره به اینکه 52 درصد پاسخگویان، دلیل حضور خود را بیان واقعیات جامعه در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی عنوان کردند، گفت: باید دقت کنیم هر چیزی که در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی وجود دارد، واقعیت ندارد و ما متوجه نمیشویم زیرا دانش آن را نداریم. از طرفی، این آمار، تلنگری برای مسئولان جامعه است که بیش از این، فضای درستی را برای بیان واقعیتها فراهم کنند تا جوان، حرف خود را مطرح کند و او را به سوی تعقلگرایی سوق دهیم.
این کارشناس رسانه افزود: پرچمدار تعقلگرایی، بیان واقعیت و آزادی بیان، رهبر معظم انقلاب است زیرا ایشان، این شبکهها را رصد کردهاند که میگویند فضای کرسیهای آزاداندیشی در دانشگاه و حوزه را فراهم کنید. اگر مشکلات و شبهات جوان، به جای آنکه عقده شود، در یک فضای مناسب بحث شود، به یک راهبرد منتهی میشود.
در فضایی که معلومات همه در یک سطح است و کارشناس وجود ندارد، طرح برخی از مسائل، فقط فضا را آلوده میکند
وی با بیان اینکه در فضایی که معلومات همه در یک سطح است و کارشناس وجود ندارد، طرح برخی از مسائل، فقط فضا را آلوده میکند، گفت: برخی از ما فکر میکنیم که باید بحثهای خود را در شبکههای اجتماعی مطرح کنیم در حالی که در چنین فضایی که کسی نیست تا پاسخ منطقی و درستی دهد، غیر از اینکه فضای جامعه را آلوده میکنیم، حاصل دیگری نخواهد داشت لذا، افرادی که میخواهند از بستر شبکههای اجتماعی استفاده کنند، اگر نیت تخریب ندارند باید بحثهای خود را در جایگاهی مطرح کنند که پاسخهای منطقی و درستی را دریافت کنند مثلا این فضا در مدارس، حوزه و دانشگاه ایجاد شود تا افراد، بیش از گذشته به بیان موضوعات، واقعیات و انتقادات بپردازند.
مدیر بخش تلفنی مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی خراسان رضوی با اشاره به اینکه ادبیات گفتمان، اهمیت دارد، ابراز کرد: این را نمیپذیرم که برخی میگویند در ایران آزادی بیان نیست. آزادی بیان وجود دارد ولی گاهی فرهنگ بیان نداریم. انتقاد برخیها، نهتنها سازنده نیست که سوزنده است، راهکاری ارائه نمیشود و فقط فضای جامعه را آلوده میکنند. طرح هنگامی طرح این موضوعات ارزش دارد که واقعیات را درست ببینیم و همه مسائل را کنار یکدیگر لحاظ کنیم.
حجتالاسلام روحانیمقدم افزود: از طرفی، نگاه برخی از مسئولان به جوانان نباید این باشد که نگرش آنها تخریب است زیرا همان مقدار که من مسئول نگران جامعه و کشور هستم، آن جوان نیز در این کشور زندگی میکند و در درجه اول، برای او آبادانی و آرامش کشورش اهمیت دارد ولی گاهی آن شور و حال جوانی، روی این ابراز بیانها تأثیر میگذارد و افراد را از تبیین واقعیات دور میسازد.
مسئولان در بحث واقعیات و تبیین احکام حضور در فضای مجازی آنچنان که باید، ظاهر نشدهاند
این کارشناس رسانه با اشاره به آمار 46.1 درصد که عدم التزام به رعایت محدودیتهای عرفی، موجب حضور آنها در شبکههای اجتماعی شده است، اظهار کرد: این مطلب، تأملبرانگیز است و متولیان و مسئولان باید دقت کنند که در بحث واقعیات و تبیین احکام حضور در فضای مجازی و سوق دادن افراد به مسائل ارزشی، آنچنان که باید، ظاهر نشدهاند و آگاهیبخشی، آنگونه که باید، نسیت.
وی با بیان اینکه اگر بخواهیم آگاهیبخشی انجام شود، نقش خانواده را در این چرخه، بسیار پر رنگ میبینم، ابراز کرد: این آگاهیبخشی از خانواده و والدین آغاز میشود، اینکه من پدر یا مادر احساس نکنم که نقش ماشین لباسشویی یا عابربانک را دارم. هنگامی که نقشها و صمیمیتها در خانواده بیشتر شود و خود خانوادهها اهمیت حضور در چنین فضایی را درک کنند، بهراحتی تسلیم این نمیشوند که برای فرزند شش ساله یا مقطع ابتدایی خود، تبلت یا موبایل بخرند.
آیا فرزندم فرهنگ استفاده صحیح از تکنولوژی را دارد یا من به او آموختهام؟
این مشاور خانواده افزود: نمیگوییم استفاده از تکنولوژی، خوب نیست بلکه اولا در خانوادهها باید بررسی شود که از چه سنی باید از تکنولوژی استفاده کرد و ثانیا در سنی که فرزندم میخواهد از تکنولوژی استفاده کند، آیا فرهنگ استفاده صحیح از آن را دارد یا من به او آموختهام؟ نکته مهم دیگر آن است که آیا من، توان مدیریت و کنترل فرزندم را دارم که از این تکنولوژی استفاده میکند؟ نمیتوان به فردی، اسلحه داد و به او گفت شلیک نکن. اگر آن فرد آگاهی نداشته باشد، شلیک میکند و اتفاق ناگواری رخ میدهد پس، به بهانه آزادی، بهروز بودن و وارد شدن به جامعه جهانی نباید بسیاری چیزها را فدا کنیم.
حجتالاسلام روحانیمقدم با اشاره به اینکه حضور در شبکههای اجتماعی باید هدفمند و با برنامه باشد، ابراز کرد: در برابر بیهدفی و بیبرنامهای، افرادی در جامعه جهانی هستند که برای ما برنامهریزی کنند. همانطور که در فتنه 88، بسیاری از کسانی که در آن جریان حضور داشتند، اطلاعات غلط و نادرست را به یکدیگر میدادند و جو را ملتهب و تنش ایجاد میکردند، از شبکههای اجتماهی بهخصوص فیسبوک استفاده میکردند.
فقدان فیلترینگ یا مدیریت شبکهها مانند شهری است که رفتگر ندارد
وی با بیان اینکه امنیت ملی، موضوع مهمی نهتنها در ایران بلکه در همه کشورهاست، اظهار کرد: وقتی ببینند شیوه استفاده افراد از ابزاری که در اختیار دارند، ناصحیح است در حدی که امنیت ملی آن کشور را تهدید میکنند، مجبور به محدود کردن میشوند پس، ما جوانان آنقدر در بوق و کرنا نکنیم که چرا فیلترینگ اعمال میشود. جوانان باید دانش و آگاهی خود و فرهنگ استفاده صحیح از فضای مجازی را بیشتر کنند تا متولیان فرهنگی و کسانی که در حوزه امنیت ملی فعالیت میکنند، مجبور به محدود کردن نشوند.
مدیر بخش تلفنی مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی خراسان رضوی با اشاره به اینکه با دقت در گزارشات مختلف جامعه جهانی، همه کشورها فیلترینگ دارند، ابراز کرد: این نیست که بگوییم چون ما دین اسلام داریم و متولیان و مسئولان ما نیز به خاطر تقیدات مذهبی خود، این کار را میکنند بلکه در کشورهایی مانند آمریکا و کره نیز فیلترینگ وجود دارد و چیزی نیست که مسئولان نظام جمهوری اسلامی ابداع کرده باشند زیرا اگر فیلترینگ یا مدیریت شبکهها وجود نداشته باشد، مانند شهری است که رفتگر ندارد.
وی افزود: همه مردم این فرهنگ را ندارند که زباله را از شیشه اتومبیل بیرون نریزند، اگر افراد رفتگر نباشند، بیماری ناشی از کثیفی ایجاد شده در جامعه، شامل همه میشود پس باید همانطور که جامعه شهری به رفتگر و شهرداری نیاز دارد تا شهر، سالم، تمیز و زیبا باشد، در فضای مجازی نیز چنین چیزی لازم است که افرادی این نقش را را به عهده داشته باشند تا هر ویروسی را در جامعه انتشار ندهند و ارزشها، زندگی، جوانان و خانواده ما را مورد هجمه قرار نگیرند و این میسر نمیشود مگر با اینکه به کاملترین، مجهزترین و بهروزترین دین یعنی اسلام و فرهنگ شیعه آگاهی داشته باشیم و فرهنگ خود را از طیق این دین افزایش دهیم.
مدیر مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی خراسان رضوی اظهار کرد: شناخت شبکههایی مانند مرکز پاسخگویی، پایگاه اطلاعرسانی ایپرسش و اسلامکوئست، توسط کاربران موجب میشود که اگر سؤالاتی در شبکههای اجتماعی به وجود میآید یا شبههای دارند، از این مراکز بپرسند تا تاثیرات منفی شبکههای اجتماعی به حداقل برسد.
