روایتی از مراحل سیر و سلوک آدمی و رسیدن به مقام عروج در تئاتر «حسن کچل»

عباس جانفدا، نویسنده برگزیده جشنواره سیزدهم تئاتر مقاومت و کارگردان تئاتر در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با اشاره به اینکه نمایشنامه حسن کچل، کمدی به ظاهر موزیکال است، ادامه داد: زیر لایه این نمایش درباره مراحل سلوک انسان از تولد و مبارزه با نفس تا رسیدن به مقام وصل و عروج است.

وی ادامه داد: در شکل ظاهری نمایش، داستان در مورد بچه تنبل بی‌عار و بی‌کاری به نام حسن کچل است که مادرش آن را از خانه بیرون می‌اندازد، او در ادامه این مسیر عاشق چهل گیس می‌شود و هر کاری برای به دست آوردن چهل‌ گیس انجام می‌دهد.

نویسنده برگزیده جشنواره سیزدهم تئاتر مقاومت با بیان اینکه این نمایش برگرفته از یکی از آثار شاخص مرحوم علی حاتمی، درباره انسان‌شناختی و معرفت است، ادامه داد: در ادامه قصه، حسن کچل با جنی که همزادش است، مواجه می‌شود؛ همزاد راهنمایی‌اش می‌کند که اگر می‌خواهی به چهل گیس برسی باید کارهایی که می‌گویم را انجام دهی اما نکته داستان این است که خود چهل گیس اسیر دیو که همان دیو نفس است، می‌شود.

جانفدا با اشاره به اینکه در ابتدا زنی در مسیر حسن کچل قرار می‌‌گیرد که نماد نفسانیت درونی و میل شهوات است، تصریح کرد: حسن کچل با پیشه کردن شاعرانگی از او عبور می‌کند. البته در این مسیر حسن کچل باید با دیو نفس هم مبارزه کند تا به چهل گیس برسد.

وی ادامه داد: دیو که همان دیو نفس است، به حسن کچل می‌گوید اگر می‌خواهی چهل گیس را آزاد کنی باید نفس خود را آزاد کنی؛ شخصیت اصلی داستان موفق می‌شود دیو را کشته و نفس خود را آزاد کند.

 این کارگردان تئاتر با اشاره به اینکه زمانی که نفس آزاد می‌شود به مقام وصل می‌رسد، عنوان کرد: بعد از رسیدن نفس به مقام وصل، همزاد به حسن کچل می‌گوید تو دیگر به من نیاز نداری زیرا به مقام معرفت رسیده‌ای.

نویسنده برگزیده جشنواره سیزدهم تئاتر مقاومت با بیان اینکه از اول نمایش حسن کچل می‌خواهد بسم‌الله الرحمن الرحیم بگوید که جن غیب شود اما همزاد نمی‌گذارد، افزود: آخر نمایش جن می‌گوید حالا بسم اللله الرحمن الرحیم را بگو، اما حسن کچل می‌گوید: تو دوست من هستی؛ زیرا زمانی که انسان نفس خود را بشناسد دل کندن از نفس سخت است، انسان نمی‌تواند به راحتی پا روی نفس بگذارد، گاهی اوقات هم که اشتباه می‌کند و راه را غلط می‌رود این به دلیل نشناختن نفس است.

وی با اشاره به اینکه حسن کچل با رسیدن به درجه سلوک، دیگر کاری به همزاد ندارد زیرا نفس خود را شناخته و بسم‌الله نمی‌گوید همزاد بسم الله الرحمن می‌گوید و جن می‌رود؛ همه این المان‌ها زیرلایه نمایش است البته در ظاهر شاید چنین مسئله‌ای نمایان نباشد زیرا نیاز به تعمق بسیاری دارد.

نویسنده برگزیده جشنواره سیزدهم تئاتر مقاومت با اشاره به اعتراضاتی که نسبت به تغییر محتوای این نمایش نسبت به نسخه اصل آن که برگرفته از اثر مرحوم علی حاتمی است، ابراز کرد: اگر به فیلم حسن کچل این کارگردان فقید کشورمان که در سال 1348 ساخته شده، نگاهی بیندازیم متوجه یک سری شخصیت‌هایی‌ می‌شوید که با توجه به شرایط جامعه امروز اضافه کردن آن‌ها به نمایش الزامی نبود.

وی قصد و نیت مرحوم علی حاتمی از این نمایش را معرفت، سلوک و شناخت نفس دانست و تصریح کرد: ما با افتخار می‌گوییم در نمایش‌نامه دست بردیم و آن را تغییر دادیم اما محتوای اصلی نمایش که همان معرفت نفس است، یکی است؛ متاسفانه برخی از افراد بدون اینکه حتی این نمایش را ببینند آن را مورد هجمه قرار داده‌اند.

جانفدا با اشاره به وجه تسمیه عنوان این نمایش و اعتراضاتی که به آن وارد شده است، ادامه داد: افرادی ما را محکوم به اهانت به امام حسن(ع) کردند در حالی که توهینی در این نمایش و عنوان آن به این بزرگوار صورت نگرفته است زیرا نام حسن کچل در تاریخ ایران ریشه 300 ساله دارد و با توجه به این ریشه آگاهانه انتخاب شده زیرا به معنای زیباطینتی است که عیبش نمایان است.

این کارگردان تئاتر عنوان کرد: منظور داستان و آنچه در نام حسن کچل با توجه به ریشه آن پیدا است، انسان‌ها ساده و خاکی هستند، آن‌هایی که شاید تنها عیبشان همان نداشتن مو است.

وی با بیان اینکه از سوی ارشاد و استانداری مجوز دو ماهه برای اجرای این نمایش صادر کرده‌اند، اظهار کرد: اگر این نمایش با مشکلاتی همراه بود، ارشاد به آن مجوز دو ماه نمایش را نمی‌داد.

یادآور می‌شود، تئاتر حسن کچل از 26 دی ماه در قالب سی‌وچهارمین جشنواره تئاتر فجر در سالن هلال احمر خراسان رضوی واقع در خیابان امام خمینی(ره) مشهد اجرا می‌شود.