وجود دو دیدگاه در مورد تفسیر قرآن منسوب به امام حسن عسکری(ع)/ اقداماتی که برای حفظ شیعه انجام شد
گروه اندیشه: یک استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه دو دیدگاه در مورد تفسیر منسوب به امام حسن عسکری(ع) وجود دارد، گفت: برخی این تفسیر را نتیجه گردآوری سخنان و پاسخ سوالاتی که توسط امام یازدهم(ع) بیان شده است، میدانند، اما عده ای نیز وجود چنین تفسیری را کلا رد میکنند.
حجتالاسلام محمدعلی فیضآبادی، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با بیان اینکه در مورد فعالیتهای قرآنی و تفسیری امام حسن عسکری(ع) دو نظریه وجود دارد، ابراز کرد: در این زمینه تفسیری داریم که منسوب به امام حسن عسکری(ع) است و عدهای این تفسیر را کلا رد کرده و چنین عنوان میکنند که متعلق به آن حضرت نیست.
وی با بیان اینکه برخی دیگر نیز به شکل صددرصد وجود این تفسیر را برای یازدهمین امام شیعیان مورد تاکید قرار میدهند و آن را متعلق به ایشان میدادند، افزود: عدهای معتقدند این تفسبر را امام حسن عسکری(ع) نفرموده و ننوشتهاند، بلکه ایشان تفسیر را بیان میکردند و شاگردان آن مطالب را جمع آوری و مکتوب کردند، یعنی در حین تدریس و یا سخنرانیهای حضرت، این مطالب جمع آوری شده است لذا آن را منسوب به ایشان دانستهاند.
نظر امام خمینی(ره) در مورد تفسیر امام حسن عسکری(ع)
فیضآبادی تصریح کرد: نظر امام خمینی(ره) آن است که این تفسیر متعلق به امام یازدهم(ع) نیست، آیتالله معرفت نیز معتقد است: «امام حسن عسکری(ع) آن را ننوشته است، اما برخی از شاگردان و افرادی که پای صحبت و درس ایشان مینشستند و سوالاتی را مطرح میکردند، همان مطالب و پاسخهای امام را به شکل مکتوب جمعآوری کرده و در نهایت این تفسیر شکل گرفته است».
وی با بیان اینکه در واقع در موضوع روایات تفسیری، جای بحث زیادی داریم، ادامه داد: معمولا در بحث تفسیر، بیشتر روایتهای تفسیری سند ندارد و لذا از نظر علمالرجال اینها قابل اعتبار نیستند پس نمیتوان به آنها تکیه کرد.
عرضه محتوای روایات به قرآن برای رسیدن به صحت آنها
این استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: از همین رو تنها راهی که میتوانیم از این تفاسیر استفاده کنیم، آن است که محتوای روایات را به قرآن عرضه کرده و اگر برخلاف قرآن نبود، به آن عمل کنیم، لذا باید گفت بخشهایی از این تفسیر که با قرآن همخوانی دارد، اشکالی بر آن وارد نیست.
اقدامات اهل بیت(ع) در دوران 250 ساله امامت
فیضآبادی در ادامه با بیان اینکه اهل بیت(ع) در مدت 250 سال امامت، برای حفظ شیعه و بقای اسلام در عرصههای قرآنی کارهای ویژهای را انجام دادند، عنوان کرد: دوران پیامبر(ص)، دوران تاسیس اسلام بود و بعد از آن در زمان حضور امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) تثبیت اسلام صورت گرفت.
وی با بیان اینکه در ادامه در زمان حسنین(ع) دفاع از اسلام آن هم در شرایطی که میخواستند این دین الهی را از بین ببرند، انجام شد، ابراز کرد: امام حسن(ع) با صلح و امام حسین(ع) با شهادت از اسلام دفاع کردند.
این استاد حوزه و دانشگاه اضافه کرد: سپس امام سجاد(ع) با صحیفه سجادیه و آن دعاهای تاثیرگذار و امام باقر(ع) و امام صادق(ع) نیز با تأسیس دانشگاهها در راه نشر اسلام و شاگردپروری گام برداشتند.
دوران امامین کاظمین(ع)، امام رضا(ع) و هادی(ع)؛ دوران فرهنگسازی اسلامی
فیضآبادی، دوران امامین کاظمین(ع)، امام رضا(ع) و هادی(ع) را دوران فرهنگسازی اسلامی دانست و عنوان کرد: دوران امام حسن عسکری(ع) دارای ویژگیهای خاصی بود زیرا حضرت در آن فضا تحت نظارت شدید حاکمیت وقت بوده و در پادگان تحت بازداشت بودند.
وی با اشاره به اینکه در این دوران حتی شیعه تحت فشار سیاسی بود، ادامه داد: از همین رو این امام بزرگوار به شیعیان خود میفرمودند: «اگر شما مرا دیدید حتی به من سلام نکنید و با انگشت به یکدیگر نشان ندهید، زیرا شما را میکشند»؛ بنابراین در این وضعیت خفقان، یازدهمین امام شیعیان با اقدامات بسیار مهمی که انجام دادند، فضا را برای جانشینی و غیبت امام عصر(ع) آماده میکردند.
شکل گیری جدی و منسجم شبکه وکالت
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در همین دوران است که مسئله وکالت توسط امام یازدهم، بعد از فراهم شدن مقدمات آن در دوران امام جواد(ع) و امام هادی(ع)، به شکل جدیتر مطرح و شبکهسازی وکالت ایجاد میشود.
وی ابراز کرد: ایشان افرادی را به شهرها و نقاط مختلف، به عنوان وکیل و نماینده خود می فرستادند تا ضمن جلوگیری از سیطره نفوذ خلفا بر شیعیان، فضا و زمینه را برای دوران غیبت آماده کنند.
زمینهسازی برای نقشآفرینی عالمان شیعه در مدیریت جهان اسلام
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه همین اقدامات آرام آرام شرایط را برای بحث مرجعیت عالمان شیعه، وکالت و مدیریت جامعه توسط آنان و البته پذیرش در جهان اسلام فراهم میکرد تا این استراتژی بزرگ در دوران امام زمان(عج) قابل اجرا شود، افزود: این اقدام بسیار مهم توسط امام حسن عسکری(ع) صورت گرفت از همین رو باید کار پژوهشی جدی در این زمینه انجام شود.
فیضآبادی اضافه کرد: از دیگر اقدامات دهمین فرزند حضرت زهرا(س) مانند دیگر اهل بیت(ع)، توجه به فقرا بود، به گونهای که ایشان بسیار مراقبت میکردند که شیعه به خاطر فقر از هم پاشیده نشود؛ برای این منظور حتی حضرت در لابهلای شاخههای هیزم مبالغی را برای شیعیان و نیازمندان قرار داده و توسط فردی آن را به مقصد میرساندند زیرا حفظ بدنه شیعه در آن زمان برای آمادهسازی جامعه جهت دوران امامت و بعد غیبت امام عصر(ع) بسیار مهم بود.
این استاد حوزه و دانشگاه عنوان کرد: در همین فرصتهای اندکی که اهل بیت(ع) در اختیار داشتند، بسیار قوی فعالیت کردند، لذا امر وکالت به عنوان نبوغ امام حسن عسکری(ع) نیز در همین دوران نهادینه شد.
وی با بیان اینکه برخی دیگر نیز به شکل صددرصد وجود این تفسیر را برای یازدهمین امام شیعیان مورد تاکید قرار میدهند و آن را متعلق به ایشان میدادند، افزود: عدهای معتقدند این تفسبر را امام حسن عسکری(ع) نفرموده و ننوشتهاند، بلکه ایشان تفسیر را بیان میکردند و شاگردان آن مطالب را جمع آوری و مکتوب کردند، یعنی در حین تدریس و یا سخنرانیهای حضرت، این مطالب جمع آوری شده است لذا آن را منسوب به ایشان دانستهاند.
نظر امام خمینی(ره) در مورد تفسیر امام حسن عسکری(ع)
فیضآبادی تصریح کرد: نظر امام خمینی(ره) آن است که این تفسیر متعلق به امام یازدهم(ع) نیست، آیتالله معرفت نیز معتقد است: «امام حسن عسکری(ع) آن را ننوشته است، اما برخی از شاگردان و افرادی که پای صحبت و درس ایشان مینشستند و سوالاتی را مطرح میکردند، همان مطالب و پاسخهای امام را به شکل مکتوب جمعآوری کرده و در نهایت این تفسیر شکل گرفته است».
وی با بیان اینکه در واقع در موضوع روایات تفسیری، جای بحث زیادی داریم، ادامه داد: معمولا در بحث تفسیر، بیشتر روایتهای تفسیری سند ندارد و لذا از نظر علمالرجال اینها قابل اعتبار نیستند پس نمیتوان به آنها تکیه کرد.
عرضه محتوای روایات به قرآن برای رسیدن به صحت آنها
این استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: از همین رو تنها راهی که میتوانیم از این تفاسیر استفاده کنیم، آن است که محتوای روایات را به قرآن عرضه کرده و اگر برخلاف قرآن نبود، به آن عمل کنیم، لذا باید گفت بخشهایی از این تفسیر که با قرآن همخوانی دارد، اشکالی بر آن وارد نیست.
اقدامات اهل بیت(ع) در دوران 250 ساله امامت
فیضآبادی در ادامه با بیان اینکه اهل بیت(ع) در مدت 250 سال امامت، برای حفظ شیعه و بقای اسلام در عرصههای قرآنی کارهای ویژهای را انجام دادند، عنوان کرد: دوران پیامبر(ص)، دوران تاسیس اسلام بود و بعد از آن در زمان حضور امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) تثبیت اسلام صورت گرفت.
وی با بیان اینکه در ادامه در زمان حسنین(ع) دفاع از اسلام آن هم در شرایطی که میخواستند این دین الهی را از بین ببرند، انجام شد، ابراز کرد: امام حسن(ع) با صلح و امام حسین(ع) با شهادت از اسلام دفاع کردند.
این استاد حوزه و دانشگاه اضافه کرد: سپس امام سجاد(ع) با صحیفه سجادیه و آن دعاهای تاثیرگذار و امام باقر(ع) و امام صادق(ع) نیز با تأسیس دانشگاهها در راه نشر اسلام و شاگردپروری گام برداشتند.
دوران امامین کاظمین(ع)، امام رضا(ع) و هادی(ع)؛ دوران فرهنگسازی اسلامی
فیضآبادی، دوران امامین کاظمین(ع)، امام رضا(ع) و هادی(ع) را دوران فرهنگسازی اسلامی دانست و عنوان کرد: دوران امام حسن عسکری(ع) دارای ویژگیهای خاصی بود زیرا حضرت در آن فضا تحت نظارت شدید حاکمیت وقت بوده و در پادگان تحت بازداشت بودند.
وی با اشاره به اینکه در این دوران حتی شیعه تحت فشار سیاسی بود، ادامه داد: از همین رو این امام بزرگوار به شیعیان خود میفرمودند: «اگر شما مرا دیدید حتی به من سلام نکنید و با انگشت به یکدیگر نشان ندهید، زیرا شما را میکشند»؛ بنابراین در این وضعیت خفقان، یازدهمین امام شیعیان با اقدامات بسیار مهمی که انجام دادند، فضا را برای جانشینی و غیبت امام عصر(ع) آماده میکردند.
شکل گیری جدی و منسجم شبکه وکالت
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در همین دوران است که مسئله وکالت توسط امام یازدهم، بعد از فراهم شدن مقدمات آن در دوران امام جواد(ع) و امام هادی(ع)، به شکل جدیتر مطرح و شبکهسازی وکالت ایجاد میشود.
وی ابراز کرد: ایشان افرادی را به شهرها و نقاط مختلف، به عنوان وکیل و نماینده خود می فرستادند تا ضمن جلوگیری از سیطره نفوذ خلفا بر شیعیان، فضا و زمینه را برای دوران غیبت آماده کنند.
زمینهسازی برای نقشآفرینی عالمان شیعه در مدیریت جهان اسلام
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه همین اقدامات آرام آرام شرایط را برای بحث مرجعیت عالمان شیعه، وکالت و مدیریت جامعه توسط آنان و البته پذیرش در جهان اسلام فراهم میکرد تا این استراتژی بزرگ در دوران امام زمان(عج) قابل اجرا شود، افزود: این اقدام بسیار مهم توسط امام حسن عسکری(ع) صورت گرفت از همین رو باید کار پژوهشی جدی در این زمینه انجام شود.
فیضآبادی اضافه کرد: از دیگر اقدامات دهمین فرزند حضرت زهرا(س) مانند دیگر اهل بیت(ع)، توجه به فقرا بود، به گونهای که ایشان بسیار مراقبت میکردند که شیعه به خاطر فقر از هم پاشیده نشود؛ برای این منظور حتی حضرت در لابهلای شاخههای هیزم مبالغی را برای شیعیان و نیازمندان قرار داده و توسط فردی آن را به مقصد میرساندند زیرا حفظ بدنه شیعه در آن زمان برای آمادهسازی جامعه جهت دوران امامت و بعد غیبت امام عصر(ع) بسیار مهم بود.
این استاد حوزه و دانشگاه عنوان کرد: در همین فرصتهای اندکی که اهل بیت(ع) در اختیار داشتند، بسیار قوی فعالیت کردند، لذا امر وکالت به عنوان نبوغ امام حسن عسکری(ع) نیز در همین دوران نهادینه شد.
