حدود فرازمانی و فرامکانی دین مورد بررسی قرار گرفت

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، نشست «دین و تحولات زمانه» 19 اردیبهشت‌ماه با حضور دکتر علیرضا علوی‌‌تبار، پژوهشگر حوزه مطالعات اسلامی و حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد رهدار، عضو شورای علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم در آمفی‌تئاتر دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر احمد رهدار، عضو شورای علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم در ابتدای نشست به تبیین تقریرات متفاوت روشن‌فکری شیعی، روحانیت شیعی و اهل سنت از نقش دین در تحولات زمانه پرداخت.
وی در رابطه با نگاه روشنفکران شیعی به این مسئله بیان کرد: این افراد معتقدند تحولات زمانه را باید مبنا گرفت و دین را به عنوان متغیر وابسته در مطالعات جای داد زیرا اگر دین بتواند خود را با تحولات زمانه همراه کند ضامن بقا و توسعه خودش خواهد بود.
حجت‌الاسلام رهدار ابراز کرد: دغدغه روحانیت شیعی هم‌چون دغدغه روشنفکران شیعی این است که هم فرزند زمانه خود باشند و هم دیندار اما ادبیات این افراد کاملاً متفاوت از روشنفکران شیعی است.
وی ضمن توضیح عقاید قرآن‌گرایان سیاسی مبنی بر این‌که آیات متشابه قرآن انگشت‌شمارند، گفت: فقهای شیعه در دوره معاصر از جمله مرحوم امام(ره)، آیت‌الله صدر و علامه طباطبائی عمدتاً بحث ثابت و متغیر در دین را قبول دارند و سعی کرده‌اند متغیرات را با توجه به اصول ثابت تفسیر کنند.
عضو شورای علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم در ادامه به تشریح کامل عقاید اهل سنت در این زمینه پرداخت و در این رابطه عنوان کرد: این گروه مسئله احکام و مقاصد احکام را طرح کرده و معتقدند که اصل، مقاصد احکام است و ممانعتی برای تغییر حکم شرعی با توجه به تغییرات زمانه و برای نیل به مقصد مورد نظر نمی‌بینند.
رهدار بر اتخاذ موضع روشنفکران در موضوعاتی چون قلمرو دین و موضوع فرم و محتوا تأکید کرد و گفت: تفکیک دین و عقل یک تفکیک کاملاً انتزاعی و به دور از صحنه تاریخ است. عقل در برابر نقل قرار دارد و هر دو جزئی از دین هستند زیرا اعتقاد ما بر این است که زمان و مکان متغیر وابسته‌اند و دین آمده است تا زمان و مکان را قدسی کند.
ارائه الگوی تعامل دین و زمانه
علیرضا علوی‌تبار، روشنفکر دینی و پژوهشگر حوزه مطالعات اسلامی نیز در این نشست به بحث پیرامون تحول در حوزه اندیشه‌ها، فناوری و تکنولوژی و نظام‌های اجتماعی پرداخت و تصریح کرد: تحول ابعاد گوناگونی دارد و تأثیر تغییر در هر کدام از این ابعاد بر دین باید به صورت مجزا مورد بحث قرار گیرد.
وی ضمن ارائه مدلی از ارتباط و تعامل دین با زمانه، آن را در چهار سطح مورد بررسی قرار داد و در معرفی اولین سطح از این مدل ابراز کرد: بالاترین سطح تعامل دین و زمانه شکل‌گیری متن وحیانی است زیرا در این مرحله دین به خاطر این‌که به صورت جمعی در بیاید و ماندگار شود ناچاراً می‌بایست در یک قالب زمانی مشخص ریخته شود.
علوی‌تبار افزود: ایجاد یک سیستم و نظام عقیدتی که از درون آن گزاره‌هایی مبتنی بر متن وحیانی خارج شود، مرحله دوم تعامل دین با زمانه است که در این مرحله نیز دین تحت تأثیر زمان و مکان قرار می‌گیرد تا مقدمه‌ای برای عمل باشد.
پژوهشگر حوزه مطالعات اسلامی کشف معنا را سومین سطح از برخورد دین با زمانه معرفی کرد و آن را نیز شدیداً متأثر از فرهنگ زمانه دانست و در مورد سطح چهارم مطرح شده در این مدل گفت: در رفع شبهات، مقایسه و ترجیحات دینی، پرسش مطروحه و حتی محتوای مطرح شده در پاسخ را نیز از زمانه و دوران خود گرفته‌ایم و متأثر از تحولات زمانه به شبهات پاسخ می‌گوییم.
علوی‌تبار ادامه داد: نوع انتظارات از دین روی فهم دین مؤثر است و این بسته به دو نگاه متفاوت حداکثری یا حداقلی ما به دین دارد یعنی بخشی از متن وحیانی فرازمانی و فرامکانی است و بخش دیگر بستگی به ظرف زمانه دارد؛ ما قبول داریم که جهان فعل خداوند متعال است اما این ربطی به پاسخگویی دین به تمام سؤالات بشری ندارد.
علوی‌تبار هم‌چنین با بیان این‌که هر موضوعی که در این جهان وجود دارد را می‌توان از طریق چهار نوع تصویر دینی، متافیزیکی، علمی و هنری توصیف کرد، گفت: ما به تصویرهای مختلفی از جهان برای پاسخ دادن به نیازهایمان محتاج هستیم.
یادآور می‌شود، در انتهای این نشست تخصصی اساتید حاضر به سؤالات حاضران پاسخ دادند.