حشمتی عنوان کرد:
فهم قرآن در رأس مطالبات معاونت قرآن و عترت است
گروه انديشه: معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ گفت: در خط مشی حوزه فعاليت قرآن و عترت اولويت با فهم قرآن است و اين موضوع در رأس مطالبات معاونت قرآنی است.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايکنا)، سلسله نشستهای تخصصی «بررسی راهکارهای توسعه فهم قرآن کريم» در تالار اجتماعات معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.
حجتالاسلام محمدرضا حشمتی، معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ابتدای اين نشست اظهار کرد: در خط مشی حوزه فعاليت قرآن و عترت، اولويت با فهم قرآن است و اين موضوع در رأس مطالبات معاونت قرآنی است.
حشمتی با اشاره به طرح اوليه بحث فهم قرآن در بیستوچهارمین دوره نمايشگاه بينالمللی قرآن در ارديبشهت ماه امسال، افزود: تنها با بازگشت به موضوع فهم قرآن مهجوريت قرآن از بين میرود وآحاد مردم هيچ مأنوسيتی با قرآن ندارند. طبيعتا برای دستيابي به فهم قرآن راهکارهايی لازم است که بايد اجرا شود.
در ادامه اين نشست، حجتالاسلام والمسلمین محمدعلی خسروی، مديرکل دفتر آموزش و توسعه مشارکتهای امور قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: در ابتدای سال جاری، معاونت قرآن و عترت شعاری را با عنوان نهضت فهم قرآن مطرح کرد و جای خالی اين مسئله در جامعه کاملا احساس میشود.
خسروی تصريح کرد: در زمينههای قرائت و حفظ قرآن، فعاليتهای گستردهای انجام گرفته و در مدارس و صدا و سيما برای قرائت و حفظ قرآن تشويق صورت میگيرد، ولي آنچه که هدف از نزول قرآن هست و بر روی اخلاق تأثير میگذارد، «تدبر در قرآن» است که قفل دلها را میگشايد و راه را باز میکند و جامعه را به سمت تعالی حرکت ميدهد.
وی با اشاره به آيه «أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا: آيا به آيات قرآن نمىانديشند يا [مگر] بر دلهايشان قفلهايى نهاده شده است»(محمد: 24)، گفت: در اين آيه گفته نشده است که چرا قرآن را قرائت نمیکنید يا چرا قرآن را حفظ نمیکنيد بلکه مطرح شده که چرا در قرآن تدبر نمیکنيد.
خسروی افزود: هدف از اين جلسه و جلسات گذشته تببين جايگاه تدبر و فهم قرآن است. موضوع بحث شيوههای تعميم فهم قرآن است که چگونه میتوانيم جامعه و عموم و همه اقشار وقتی قرآن را میشوند و تلاوت میکنند با معانی آن ارتباط برقرار کنند. برای حصول اين هدف نيازمند روش هستيم. در جلسه حاضر هدف رسيدن به يک جمعبندی و يک راهکاری است که بتوان آن را به صورت روشمند تنظيم کرد.
مديرکل دفتر آموزش و توسعه مشارکتهای امور قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به وجود بيش از 2000 مؤسسات قرآنی در کشور گفت: در اين مؤسسات اساتيد و مربيان قرآنی روخوانی و حفظ و فهم قرآن را ياد میدهند اما برای فهم قرآن شيوه واحدی ندارند و پس از جمعبندی اين جلسات درسنامهها و برنامههايی برای تربيت مربيان در نظر داريم. در واقع، معاونت قرآن و عترت میخواهد روشهای تعليم و تربيت فهم قرآن را در جامعه گسترش دهد.
سيدمحسن ميرباقری، عضو هيأت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايی در ابتدا با تشريح محورهای سخنان خود گفت که به پنج مسئله باید توجه کرد: 1ـ بررسی وضع موجود 2ـ وضع مطلوبی که بايد به آن برسيم چيست 3ـ امکانات و فرصتها 4ـ موانع و تهديد 5ـ راهکارها برای رسيدن به وضع مطلوب.
ميرباقری درباره نکات منفی و مثبت وضع موجود تصریح کرد: فضای قرآنی کشور بعد از انقلاب اسلامی گامهای مؤثر برداشته و پيشرفته است که افزایش تأثيرگذاری قرآن را در پی داشت.
وی ادامه داد: در حوزهها به بهرهوری از قرآن توجه بيشتری شده است ولی با وضع مطلوب فاصله داريم؛ چراکه اگر حوزههای ما قرآنی شوند بدون شک جامعه تحت تأثير قرار ميگيرد که اين موارد از جهات مثبتی است که در حال حاضر وجود دارد.
عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايی دو نکته منفی وضع موجود را بر شمرد و گفت: فهم و آموزش قرآن به جمعی خاص محدود است؛ از مسئول قرآنی نهاد معظم رهبری پرسيدم که چند درصد از دانشجويان مشمول برنامههای قرآنی هستند، وی در پاسخ گفت 20 درصد. يعني 80 درصد دانشجويان از آموزش قرآن بهرهای ندارند. دانشجويان توانایی روخوانی قرآن را ندارند و بالتبع از فهم و تدبر قرآن نيز آگاهی لازم را ندارند.
ميرباقری عدم عادت به تلاوت روزانه قرآن را دومين نکته منفی دانست و گفت: ايجاد تلاوت روازنه قرآن در خانوادهها موجب تحت تأثير قرار گرفتن فرزندان میشود.
عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايی در تبيين وضع مطلوب که توسعه فهم قرآن در فضاي عام جامعه است، گفت: آنچه که در فضای عام جامعه مطلوبيت دارد و بايستی مبنا باشد، عبارت است از «فراگير شدن خواندن قرآن».
ميرباقری «توجه نهادهای عمومی به فهم قرآن»، «جلب توجه مسئولان به فعاليتهای قرآنی»، «امکانات رسانهای امروز براي نشر معارف، فرهنگ، هنر و اخلاق قرآن» و «وجود متخصصان قرآن در زمينههای تفسير، فهم تدبر قرآن» را چهار فرصت برای توسعه فهم قرآن دانست.
عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايي در ادامه به تشريح سه تهديد در اين زمينه پرداخت و گفت: نخستين تهديد آن است که يک تفکری در فضای حوزوی وجود دارد که فهم قرآن براي جوانان ميسر نيست و این احتياط مد نظر است که اگر جوانها بخواهند قرآن را بفهمند، دچار اشتباه و بدفهمی میشوند. در حالی که جوانان امروز از اخلاقيات و معارف قرآنی میدانند و اينان به گمراهی نمیروند.
وی ادامه داد: تهديد مهمتر آن است که در جامعه به تدریج از زبان قرآن فاصله گرفته میشود. از زمان رضاخان از زبان فارسی عربیزدايی شد و اين امر همچنان ادامه دارد و در بعضی از ترجمهها به اصرار از کلمات فارسی استفاده میشود. اگر ادبيات رايج به عربیزدايی قرآن همچنان ادامه یابد فرزندانمان از قرآن فاصله میگيرد. چنين چيزی تهديد و خطر است که ضرورت دارد با آن برخورد واقعی شود.
ميرباقری درباره تهديد سوم گفت: گاهی فهم قرآن به گونهای است که جسارت و بيپروايی شکل میگيرد که هر کسی به خودش اجازه بدهد که هر نظری را به قرآن نسبت بدهد.
عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايی در پايان سخنانش پنج راهکار «ايجاد انديشه همگانی بودن فهم و ضرورت فهم قرآن»، «ترويج فرهنگ قرآن خواندن روزانه»، «ايجاد باور در جوانان که میتوانند قرآن را بفهمند»، «اجرای برنامههای بيشتر که برای فهم قرآن دقيق و منقح شوند» و «ايجاد فرهنگ انديشهيابی از قرآن» را برای توسعه فهم قرآن پيشنهاد کرد.
در ادامه اين نشست، مريم حاجی عبدالباقی، استاد دانشگاه و پژوهشگر قرآنی در تأييد سخنان ميرباقری درباره قرائت روزانه قرآن اظهار کرد: در کنار قرائت روزانه چيزی به نام جلسات سنتي قرآني در حال حاضر نيز وجود دارد که میتوان آنها را در جامعه احيا کرد و در آن جلسهها از افراد کار قرآنی خواسته شود.
حاجی عبدالباقی افزود: احيای کارهای محتوايي قرآنی قابل انجام است و نرمافزار آن «روش تحقيق در قرآن کريم» از محمدعلی لسانی فشارکی در اين زمينه وجود دارد. اين نرمافزار در سطح دانشگاهی است و به سطح عمومی قابل تبديل است.
وی در ادامه با بيان تجربيات شخصی خودش گفت: کار حفظ قرآن فرد را مجبور میکند که به سراغ مفاهيم قرآن برود به گونهای که کار حفظ، بدون فهم الفاظ پيش نمیرود، مخصوصا اگر از سطح دبستان و راهنمايی بالاتر باشد و اگر به نهضت حفظ قرآن بها داده شود، در واقع به نهضت مفاهيم قرآن بها داده میشود.
مسعود وکيل، کارشناس مفاهيم قرآنی در ادامه این نشست، تصريح کرد: برای نزديک کردن عموم مردم به فهم قرآن بايد از راههای سادهتر براي عموم مردم استفاده شود؛ اينکه فهم و انس با قرآن به پژوهشهای قرآنی وابسته شود، براي عموم سخت است. عموم افراد جامعه از فهم قرآن بهرهای دارند، ولی از چنين تواناييای آگاه نيستند.
وکيل ادامه داد: فهم قرآن در دسترس همه مردم است و اين نکته بسيار مهمي است و برنامهريزان بايد به اين نکته اعتقاد داشته باشند که نه تنها چنين چيزي اشکالی ندارد و واجب و لازم است، بلکه ممکن هم هست و در سالهای اخير نشان داده شده است. افزون بر امکان فهم، بايد راهکارهای آن نیز تبيين شود و برنامهها بر اين مبنا استوار باشد که افراد به صورت بالفعل تواناييهايی در فهم قرآن دارند.
مصطفی عباسیمقدم، پژوهشگر علوم قرآنی بيان کرد: بين آموزش قرائت و انتقال مفاهيم، يک حلقه مفقودهای وجود دارد و آن اينکه قرآن خواندن در اختيار خود شخص است، ولی در فهم قرآن چنين چيزی صدق نمیکند. نکته کليدی آن است که همانطور که شخص خودش قرآن را میخواند، در فهم قرآن نيز بگذاريم که خودش بفهمد.
عباسیمقدم ادامه داد: دغدغههای فهم قرآن مطرح شده است، اما مهمتر از دغدغه اصلی، قالب نداشتن فهم قرآن است و اين نقطه خلأيی است که روش فهم قرآن چگونه بايد باشد. روشهای فهم قرآن به ساختار قابل ترويج تبديل شود به گونهای که خود مردم هم بتوانند آن را انجام دهند.
یادآور میشود، این نشست عصر روز گذشته 2 مردادماه در تالار اجتماعات معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.
گزارش تصويری نشست را اينجا ملاحظه کنيد.
حجتالاسلام محمدرضا حشمتی، معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ابتدای اين نشست اظهار کرد: در خط مشی حوزه فعاليت قرآن و عترت، اولويت با فهم قرآن است و اين موضوع در رأس مطالبات معاونت قرآنی است.
حشمتی با اشاره به طرح اوليه بحث فهم قرآن در بیستوچهارمین دوره نمايشگاه بينالمللی قرآن در ارديبشهت ماه امسال، افزود: تنها با بازگشت به موضوع فهم قرآن مهجوريت قرآن از بين میرود وآحاد مردم هيچ مأنوسيتی با قرآن ندارند. طبيعتا برای دستيابي به فهم قرآن راهکارهايی لازم است که بايد اجرا شود.
در ادامه اين نشست، حجتالاسلام والمسلمین محمدعلی خسروی، مديرکل دفتر آموزش و توسعه مشارکتهای امور قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: در ابتدای سال جاری، معاونت قرآن و عترت شعاری را با عنوان نهضت فهم قرآن مطرح کرد و جای خالی اين مسئله در جامعه کاملا احساس میشود.
خسروی تصريح کرد: در زمينههای قرائت و حفظ قرآن، فعاليتهای گستردهای انجام گرفته و در مدارس و صدا و سيما برای قرائت و حفظ قرآن تشويق صورت میگيرد، ولي آنچه که هدف از نزول قرآن هست و بر روی اخلاق تأثير میگذارد، «تدبر در قرآن» است که قفل دلها را میگشايد و راه را باز میکند و جامعه را به سمت تعالی حرکت ميدهد.
وی با اشاره به آيه «أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا: آيا به آيات قرآن نمىانديشند يا [مگر] بر دلهايشان قفلهايى نهاده شده است»(محمد: 24)، گفت: در اين آيه گفته نشده است که چرا قرآن را قرائت نمیکنید يا چرا قرآن را حفظ نمیکنيد بلکه مطرح شده که چرا در قرآن تدبر نمیکنيد.
خسروی افزود: هدف از اين جلسه و جلسات گذشته تببين جايگاه تدبر و فهم قرآن است. موضوع بحث شيوههای تعميم فهم قرآن است که چگونه میتوانيم جامعه و عموم و همه اقشار وقتی قرآن را میشوند و تلاوت میکنند با معانی آن ارتباط برقرار کنند. برای حصول اين هدف نيازمند روش هستيم. در جلسه حاضر هدف رسيدن به يک جمعبندی و يک راهکاری است که بتوان آن را به صورت روشمند تنظيم کرد.
مديرکل دفتر آموزش و توسعه مشارکتهای امور قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به وجود بيش از 2000 مؤسسات قرآنی در کشور گفت: در اين مؤسسات اساتيد و مربيان قرآنی روخوانی و حفظ و فهم قرآن را ياد میدهند اما برای فهم قرآن شيوه واحدی ندارند و پس از جمعبندی اين جلسات درسنامهها و برنامههايی برای تربيت مربيان در نظر داريم. در واقع، معاونت قرآن و عترت میخواهد روشهای تعليم و تربيت فهم قرآن را در جامعه گسترش دهد.
سيدمحسن ميرباقری، عضو هيأت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايی در ابتدا با تشريح محورهای سخنان خود گفت که به پنج مسئله باید توجه کرد: 1ـ بررسی وضع موجود 2ـ وضع مطلوبی که بايد به آن برسيم چيست 3ـ امکانات و فرصتها 4ـ موانع و تهديد 5ـ راهکارها برای رسيدن به وضع مطلوب.
ميرباقری درباره نکات منفی و مثبت وضع موجود تصریح کرد: فضای قرآنی کشور بعد از انقلاب اسلامی گامهای مؤثر برداشته و پيشرفته است که افزایش تأثيرگذاری قرآن را در پی داشت.
وی ادامه داد: در حوزهها به بهرهوری از قرآن توجه بيشتری شده است ولی با وضع مطلوب فاصله داريم؛ چراکه اگر حوزههای ما قرآنی شوند بدون شک جامعه تحت تأثير قرار ميگيرد که اين موارد از جهات مثبتی است که در حال حاضر وجود دارد.
عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايی دو نکته منفی وضع موجود را بر شمرد و گفت: فهم و آموزش قرآن به جمعی خاص محدود است؛ از مسئول قرآنی نهاد معظم رهبری پرسيدم که چند درصد از دانشجويان مشمول برنامههای قرآنی هستند، وی در پاسخ گفت 20 درصد. يعني 80 درصد دانشجويان از آموزش قرآن بهرهای ندارند. دانشجويان توانایی روخوانی قرآن را ندارند و بالتبع از فهم و تدبر قرآن نيز آگاهی لازم را ندارند.
ميرباقری عدم عادت به تلاوت روزانه قرآن را دومين نکته منفی دانست و گفت: ايجاد تلاوت روازنه قرآن در خانوادهها موجب تحت تأثير قرار گرفتن فرزندان میشود.
عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايی در تبيين وضع مطلوب که توسعه فهم قرآن در فضاي عام جامعه است، گفت: آنچه که در فضای عام جامعه مطلوبيت دارد و بايستی مبنا باشد، عبارت است از «فراگير شدن خواندن قرآن».
ميرباقری «توجه نهادهای عمومی به فهم قرآن»، «جلب توجه مسئولان به فعاليتهای قرآنی»، «امکانات رسانهای امروز براي نشر معارف، فرهنگ، هنر و اخلاق قرآن» و «وجود متخصصان قرآن در زمينههای تفسير، فهم تدبر قرآن» را چهار فرصت برای توسعه فهم قرآن دانست.
عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايي در ادامه به تشريح سه تهديد در اين زمينه پرداخت و گفت: نخستين تهديد آن است که يک تفکری در فضای حوزوی وجود دارد که فهم قرآن براي جوانان ميسر نيست و این احتياط مد نظر است که اگر جوانها بخواهند قرآن را بفهمند، دچار اشتباه و بدفهمی میشوند. در حالی که جوانان امروز از اخلاقيات و معارف قرآنی میدانند و اينان به گمراهی نمیروند.
وی ادامه داد: تهديد مهمتر آن است که در جامعه به تدریج از زبان قرآن فاصله گرفته میشود. از زمان رضاخان از زبان فارسی عربیزدايی شد و اين امر همچنان ادامه دارد و در بعضی از ترجمهها به اصرار از کلمات فارسی استفاده میشود. اگر ادبيات رايج به عربیزدايی قرآن همچنان ادامه یابد فرزندانمان از قرآن فاصله میگيرد. چنين چيزی تهديد و خطر است که ضرورت دارد با آن برخورد واقعی شود.
ميرباقری درباره تهديد سوم گفت: گاهی فهم قرآن به گونهای است که جسارت و بيپروايی شکل میگيرد که هر کسی به خودش اجازه بدهد که هر نظری را به قرآن نسبت بدهد.
عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت معلم شهيد رجايی در پايان سخنانش پنج راهکار «ايجاد انديشه همگانی بودن فهم و ضرورت فهم قرآن»، «ترويج فرهنگ قرآن خواندن روزانه»، «ايجاد باور در جوانان که میتوانند قرآن را بفهمند»، «اجرای برنامههای بيشتر که برای فهم قرآن دقيق و منقح شوند» و «ايجاد فرهنگ انديشهيابی از قرآن» را برای توسعه فهم قرآن پيشنهاد کرد.
در ادامه اين نشست، مريم حاجی عبدالباقی، استاد دانشگاه و پژوهشگر قرآنی در تأييد سخنان ميرباقری درباره قرائت روزانه قرآن اظهار کرد: در کنار قرائت روزانه چيزی به نام جلسات سنتي قرآني در حال حاضر نيز وجود دارد که میتوان آنها را در جامعه احيا کرد و در آن جلسهها از افراد کار قرآنی خواسته شود.
حاجی عبدالباقی افزود: احيای کارهای محتوايي قرآنی قابل انجام است و نرمافزار آن «روش تحقيق در قرآن کريم» از محمدعلی لسانی فشارکی در اين زمينه وجود دارد. اين نرمافزار در سطح دانشگاهی است و به سطح عمومی قابل تبديل است.
وی در ادامه با بيان تجربيات شخصی خودش گفت: کار حفظ قرآن فرد را مجبور میکند که به سراغ مفاهيم قرآن برود به گونهای که کار حفظ، بدون فهم الفاظ پيش نمیرود، مخصوصا اگر از سطح دبستان و راهنمايی بالاتر باشد و اگر به نهضت حفظ قرآن بها داده شود، در واقع به نهضت مفاهيم قرآن بها داده میشود.
مسعود وکيل، کارشناس مفاهيم قرآنی در ادامه این نشست، تصريح کرد: برای نزديک کردن عموم مردم به فهم قرآن بايد از راههای سادهتر براي عموم مردم استفاده شود؛ اينکه فهم و انس با قرآن به پژوهشهای قرآنی وابسته شود، براي عموم سخت است. عموم افراد جامعه از فهم قرآن بهرهای دارند، ولی از چنين تواناييای آگاه نيستند.
وکيل ادامه داد: فهم قرآن در دسترس همه مردم است و اين نکته بسيار مهمي است و برنامهريزان بايد به اين نکته اعتقاد داشته باشند که نه تنها چنين چيزي اشکالی ندارد و واجب و لازم است، بلکه ممکن هم هست و در سالهای اخير نشان داده شده است. افزون بر امکان فهم، بايد راهکارهای آن نیز تبيين شود و برنامهها بر اين مبنا استوار باشد که افراد به صورت بالفعل تواناييهايی در فهم قرآن دارند.
مصطفی عباسیمقدم، پژوهشگر علوم قرآنی بيان کرد: بين آموزش قرائت و انتقال مفاهيم، يک حلقه مفقودهای وجود دارد و آن اينکه قرآن خواندن در اختيار خود شخص است، ولی در فهم قرآن چنين چيزی صدق نمیکند. نکته کليدی آن است که همانطور که شخص خودش قرآن را میخواند، در فهم قرآن نيز بگذاريم که خودش بفهمد.
عباسیمقدم ادامه داد: دغدغههای فهم قرآن مطرح شده است، اما مهمتر از دغدغه اصلی، قالب نداشتن فهم قرآن است و اين نقطه خلأيی است که روش فهم قرآن چگونه بايد باشد. روشهای فهم قرآن به ساختار قابل ترويج تبديل شود به گونهای که خود مردم هم بتوانند آن را انجام دهند.
یادآور میشود، این نشست عصر روز گذشته 2 مردادماه در تالار اجتماعات معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.
گزارش تصويری نشست را اينجا ملاحظه کنيد.
