توسعه فرهنگ مطالعه مستلزم بازنگری در سیستم آموزشی است
گروه فرهنگی: یک استاد دانشگاه گفت: برای اینکه خواندن و مطالعه به نهضتی فراگیر در جامعه تبدیل شود، نیازمند یک نظام تشویقی برای نهادینه شدن فرهنگ مطالعه و نیز بازنگری در نظام آموزشی هستیم.
رضا اسماعیلی، عضو هیئت علمی گروه مدیریت و برنامهریزی فرهنگی دانشگاه آزاد خوراسگان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، در رابطه با جایگاه کتاب در قرآن، اظهار کرد: یکی از معجزات پیامبر(ص)، کتابی است که با خواندن شروع شده، کتاب هدایت و رحمت که راهگشای بشر برای برونرفت از گمراهیها و نادانیها و توجه به مسیر حق است، به همین دلیل کتاب در قرآن، جایگاهی برجسته و والا دارد.
وی با تأکید بر اینکه در رابطه با کتابخوانی، مطالعه عمیق و دقیقی وجود ندارد که نشان دهد میانگین مطالعه مردم در طول شبانهروز یا هفته یا ماه چقدر است، افزود: تحقیقات انجام شده، فاقد بنیانهای علمی است و جامعیت و فراگیری لازم را ندارد؛ بنابراین نیازمند انجام مطالعهای فراگیرتر و دقیقتر با استفاده از روشهای علمی هستیم.
اسماعیلی ادامه داد: بر اساس تیراژ کتابها، تجربیات کارشناسان مربوطه و تعداد مراجعین به کتابخانههای عمومی، میتوان گفت میزان و میانگین مطالعه در جامعه ایران در شرایط مطلوبی نیست.
این پژوهشگر مطالعات فرهنگی و اجتماعی با اشاره به دلایلی که باعث شده میزان مطالعه در جامعه در حد مطلوبی نباشد، گفت: ما فاقد یک نظام تشویقی برای نهادینه شدن فرهنگ مطالعه در جامعه هستیم. خانوادهها به اندازه کافی به خواندن و مطالعه توجه نمیکنند و کتاب در حوزه خانواده، جایگاه مناسبی ندارد؛ در حالیکه در بسیاری از کشورها برای اینکه کودکان با کتاب انس داشته باشند، کتابهایی با ساخت پلاستیکی تهیه میشود تا کودکان موقع حمام کردن نیز با کتاب همراه باشند. از طرف دیگر والدین خود را موظف میدانند که با خواندن داستانها و قصهها، کودکان را با کتاب، آشنا و آنها را به مطالعه تشویق کنند.
وی بیان کرد: خواندن و مطالعه در مدرسه نیز بیشتر بر حسب تکلیف به دانشآموزان دیکته شده است و نظام آموزشی ما هیچگاه به این موضوع توجه نداشته که زمانی را در مدرسه به خواندن کتاب و بیان خلاصه آن اختصاص دهد.
اسماعیلی افزود: در دانشگاهها نیز خواندن، مبنا و محور نیست و دانشجویان بیشتر به کتابهایی توجه میکنند که با وظایف درسیشان مرتبط است. جزوهگویی، جزوهنویسی و فاصله گرفتن از استانداردهای مطالعه، یکی از مشکلات نظام آموزشی دانشگاهها بوده که نیازمند بازنگری جدی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد خوراسگان با اشاره به سهم رسانهها در حوزه کتاب و کتابخوانی، اظهار کرد: رسانهها در ترغیب مردم به مصرف کالاهای مختلف اهتمام دارند و بعضا به دلایل اقتصادی مجبورند کالایی را تبلیغ کنند، اما جایگاه کتاب در سبد تبلیغات رسانهای، جایگاه مناسبی نیست.
وی ادامه داد: در حوزه کتاب و کتابخوانی باید به تجهیزات و زیرساختها نیز توجه داشت، در حالی که اکنون تعداد کتابخانهها متناسب با نیازهای مردم نیست. اگر در محلات شهر و در کنار باشگاههای ورزشی و مراکز فرهنگی، کتابخانه هم به عنوان عنصر محوری حوزه فرهنگ تعریف شود، بهتر میتوان مقوله خواندن و مطالعه را در جامعه تقویت کرد.
اسماعیلی در پاسخ به این سؤال که طرحهایی چون عیدانه و تابستانه کتاب چقدر در تشویق و هدایت مردم به سمت مطالعه تأثیرگذار بوده است، گفت: این طرحها لازم هستند، اما کفایت نمیکنند و اشکال اساسی آنها این است که به صورت نقطهای و موجی، مقوله کتابخوانی را مورد توجه قرار میدهند؛ در صورتی که ما نیازمند جریانی هستیم که بتواند نهضت فراگیر مطالعه و کتابخوانی را در جامعه ترویج کند.
وی افزود: ضمن استقبال از چنین طرحهایی، اشکال آنها این است که چون از اعتبارات معینی برخوردار بوده و برای برنامه مشخصی تعریف میشوند، با اجرا و تمام شدن آن برنامه، استمرار ندارند و به شکل موجها و ابرهایی گذرا بوده و به معنای جریانسازی عمیق نیستند.
این استاد دانشگاه با اشاره به نفوذ بالای شبکههای اجتماعی در سطح جامعه و تأثیر آنها بر میزان مطالعه، بیان کرد: خود من عضو یک شبکه اجتماعی هستم که کتابهای مورد نیاز را که بعضا در فضای بازار وجود ندارد یا گران قیمت است، به صورت الکترونیکی در اختیار کاربران قرار میدهد؛ از این لحاظ وجود شبکههای اجتماعی برای دسترسی به کتاب و اطلاعرسانی در این حوزه بسیار مناسب است.
وی ادامه داد: شاید شبکههای اجتماعی فرصتی را برای افزایش میزان مطالعه فراهم کرده باشند، اما به خاطر تأثیرات آنها که سطحی خواندن، اعتبار کم منبع مطالعه و آسیبهای چشمی در اثر استفاده مداوم است؛ نباید هیچگاه فرهنگ مکتوب را از یاد ببریم.
