عبادت؛ از جنبه‌های برجسته وجود آدمی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، یکی‌ از جنبه‌های برجسته در وجود آدمی، عبادت و پرستش است، با عبادت است که استعدادهای درونی انسان، آشکار می‎شود و انسانیت، مفهوم خود را می‎یابد. اگر عبادت نباشد، جوهره انسان نیز بی‎معنا خواهد بود.
خداوند متعال، به‌منظور «تجلی رحمت» و لطف به آفریده‌های خود، عبادت را مقرر داشت تا از این راه، زمینه جلب رحمت الهی به‌سوی آنان فراهم شود و گنجینه‌های معدن وجود آدمی، استخراج شود.
قرآن کریم با عناوین گوناگون از اهمیت «عبادت» سخن گفته و در آیات مختلف به آن پرداخته است؛ از جمله این‌که در آیه 99 سوره حجر با این مضمون «وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ» فرموده است: پروردگارت را عبادت کن تا به یقین برسی کمااینکه قرآن اساساً فلسفه خلقت آدمی را عبادت می‌داند.
در آیه 56 سوره ذاریات با این مضمون «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ» فرموده است: جن و انس را جز برای عبادت نیافریدم.
باید توجه داشت «عبد» در لغت عرب، به انسانی می‎گویند که سر تا پا تعلق به مولا و صاحب خود دارد، اراده‌اش تابع اراده او و خواسته‌اش تابع خواست اوست. در برابر او مالک چیزی نیست و در اطاعت او هرگز سستی به خود راه نمی‎دهد به تعبیر دیگر، «عبودیت» اظهار آخرین درجه خضوع در برابر معبود است، تنها کسی می‎تواند معبود باشد که نهایت انعام و اکرام را کرده است و او کسی جز خدا نیست.
بنابراین، عبادت تنها مثل نماز را دربرنمی‎گیرد، بلکه دایره آن بسیار گسترده است؛ به‌گونه‌ای که شامل اخلاقیات و همه کردارهای خالصانه و خداپسندانه انسان می‎شود.
واژه عبادت از کلمه «عبد» ریشه مشترک دارد، توجه به مفهوم عبد، عبادت را هم روشن می‎سازد.در حقیقت عبادت کننده با عبادت خود نشان می‎دهد که در برابر معبود تسلیم محض است و سرنوشت خود را در دست او می‎داند این همان چیزی است که از لفظ عبادت در عرف و شرع فهمیده می‎شود.
علامه طباطبایی می‎نویسد: «عبادت آن است که آدمی، وجود خود را مملوک خدا بداند و در این‌باره خود را وابسته و فرمان‌بردار محض او به حساب آورد بنابراین هرگونه استکبار درونی از شخص عابد به دور است زیرا عبادت، ضد استکبار درونی است.
از نظر اسلام هر کار خیر و مفیدی اگر با انگیزه پاک خدایی توام باشد، عبادت است: درس خواندن، کار و کسب، فعالیت اجتماعی، اگر برای خدا باشد، عبادت است فقها می‎گویند هر عملی که انسان آن‌را به انگیزه رضای خدا انجام دهد، عبادت محسوب می‎شود البته هر عملی که پیکره‌اش هم صلاحیت داشته باشد؛ یعنی هر عملی که فی حد ذاته، عمل خوبی باشد و مصلحت داشته باشد، اگر انسان آن‌را برای خدا انجام دهد عبادت است.بنابراین، ممکن است خوابیدن انسان هم عبادت بشود این‌که انسان باید همیشه در حال عبادت باشد، معنایش همین است پس عبادت به‌معنای خاص مثل نماز و روزه که در آن‌ها قصد قربت شرط است و عبادت به‌معنای عام که شامل هر کار خوبی است که به قصد اطاعت خداوند متعال انجام می‎گیرد.
برطبق این معنا خوردن، آشامیدن، کار کردن، مطالعه و هر کاری را که خداوند متعال نیکو شمرده می‎تواند به‌عنوان عبادت صورت بگیرد و این مفهوم، چنان گسترده و وسیع است که سراسر زندگی انسان را فرامی‎گیرد؛ مثلاً به فرموده رسول خدا(ص) تلاش برای روزی حلال، خود عبادت بزرگی است، عبادت هفتاد جزء دارد و از همه بهتر، تلاش جهت به دست آوردن روزی حلال است. یا گاهی سکوت کردن عبادت است همان‌طور که در حدیث معراج آمده است: «ای احمد، هیچ عبادتی نزد من از سکوت و روزه محبوب‌تر نیست».
آری، معنای عبادت و پرستش، آن‌قدر گسترده است که حتی گوش دادن به سخن کسی به قصد عمل کردن به آن‌را نیز شامل می‎گردد و نیز قانون کسی را به رسمیت شناختن یک نوع عبادت و پرستش او محسوب می‎شود از پیامبراکرم(ص) نقل است که: «کسی‌که به سخن کسی گوش فرا دهد (گوش دادن از روی تسلیم و رضا) او را پرستش کرده است، اگر این سخن‌گو از سوی خدا سخن می‎گوید، خدا را پرستیده است و اگر از سوی ابلیس سخن می‎گوید، ابلیس را عبادت کرده است.بنابراین، هر کاری که خداپسندانه باشد، اعم‌از اعمال عبادی و غیر عبادی، اگر فقط به‌منظور دستیابی به رضایت خدا صورت گیرد، عبادت به‌شمار می‎آید.
استاد شهید مرتضی مطهری می‎نویسد: «از نظر اسلام، هر کار خیر و مفیدی اگر با انگیزه پاک خدایی توام باشد عبادت است... درس خواندن، کار و کسب، فعالیت اجتماعی و ... اگر لله و فی‌الله باشد، عبادت است».

نویسنده: مرضیه حافظی فر