محسن قمی عنوان کرد:
جهان اسلام یکپارچه علیه افراطیگری و خشونت است
گروه دانشگاه: محسن قمی، معاون امور بینالملل دفتر مقام معظم رهبری در نشست فقه و افراطگرایی از منظر فقهی گفت: علوم انسانی و روابط بینالملل در منطقه دارای آسیبهای متعددی است، اما جهان اسلام بهطور یکپارچه علیه خشونت و افراطگرایی و مخالف تکفیر است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، نشست علمی بررسی افراطگرایی با نگاه فقهی، به عنوان اولین بخش از «کنفرانس بینالمللی علوم انسانی و مبارزه با افراطگرایی» ظهر امروز، 8 دیماه در دانشگاه مذاهب اسلامی تهران برگزار شد. این نشست با سخنرانی حجتالاسلام والمسلمین محسن قمی، معاون امور بینالملل دفتر مقام معظم رهبری آغاز شد و سپس شرکتکنندگان در این بخش مقالات خود را ارائه دادند.
محسن قمی، معاون امور بینالملل دفتر مقام معظم رهبری با ارائه آماری از افراطگراییهای غربیها علیه کشورهای اسلامی گفت: کشورهای اسلامی از جهت قاچاق انسان رتبه دوم و از نظر بیسوادی رتبه سوم را به خود اختصاص دادهاند، این آمار نشان میدهد خشونتآمیزترین حرکتها را جوامع غربی در کشورهای اسلامی مرتکب شدند. افراطگراییهایی که در منطقه خاورمیانه دیده میشود، ریشه در همان خشونتهای غربی علیه این منطقه دارد.
منطق تروریسم همان منطق غرب است
60 نفر از روشنفکران غربی بیانیهای را امضا کردند در تایید حمله بوش به افغانستان که مفاد آن این بود که ما آمریکاییها ارزشهایی داریم که به آنها ارزشهای آمریکایی میگوییم. این ارزشها، ارزشهای انسانی هستند و باید آن را در جهان گسترش دهیم و بر این مبنا میتوانیم از ابزار زور استفاده کنیم چهبسا افراد بیگناهی هم کشته شوند. این منطق را مشاهده کنید و مقایسه کنید با منطقی که گروههای تروریستی و تکفیری حاضر در منطقه از آن برخوردارند. مثلا سازمان القاعده، میگویند ارزشهای ما اسلامی و انسانی است و میخواهیم آن را در جهان گسترس دهیم حتی اگر مجبور به استفاده از زور باشیم. دقیقا با منطق بوش و آمریکا مطابقت دارد. این یعنی هر دو از یک جا آب میخورند و آمریکاییها و غربیها که در گذشته که به اسم لیبرالیسم و دفاع از حقوق بشر و محرومان و مبارزه با ظلم این جنایات را مرتکب میشدند و به اسم آبادانی وارد میشدند و این جنایات را مرتکب میشدند، همانها متوجه شدند این حربهها کارایی ندارد و مسئله حقوق بشر رنگ باخته است.
وی افزود: آمدند همین منطق را با مدل اسلامی در منطقه خاورمیانه پیاده کنند و افرادی را به صورت مستقیم و غیرمستقیم مورد حمایت قرار دادند که امروز نه به اسم دفاع از حقوق بشر بلکه به اسم دفاع از شریعت و دیانت و قرآن و سرزمین اسلام همان روش را ادامه دادند.
آسیبهای علوم انسانی و روابط بینالملل
قمی گفت: ما در علوم انسانی به طور عام و در مسئله مطالعات روابط بینالملل به طور خاص، با سه آسیب مواجه هستیم. آسیب اول کسانی هستند که با نگاه پوزیتیویستی و بدون باور به ماوراءالطبیعه و بدون توجه به بنیادهای فیزیکی، فرهنگی و تاریخی سعی میکنند به علوم انسانی صرفا از نگاه مادی بپردازند و روابط بینالملل را هم از همین منظر پی میگیرند. در این راستا آن ارزشهای دینی و اسلامی و انسانی و امدادهای غیبی را نادیده بگیرند.
نگاه پسامدرن به روابط بینالملل؛ تکیه بر روایات خرد
معاون امور بینالملل دفتر رهبری در خصوص آسیب دوم گفت: آسیب دوم از آن کسانی است که در مطالعات خود در زمینه علوم انسانی و روابط بینالملل به نگاه پسامدرن توجه دارند و با نگاه نفی راویتهای کلان و صرفا با تکیه بر روایتهای خرد و گروهی دنبال نسبیت و زدودن یقین و ایجاد تردید در همه چیز هستند. تردید در اصل حقیقت، تردید در فهم حقیقت و تردید در پایبندی به حقیقت از جمله مواردی است که در روابط بینالملل هم خدشه وارد میکند و به اصول ساده اخلاقی هم هیچ بهایی نمیدهند.
توجه به ظاهر نصوص و روایات
وی افزود: آسیب سوم که بیشتر در این زمینه حرف دارم از ناحیه کسانی است که با رویکردهای ظاهرگرایی، عقل و اندیشه را به کنار میگذارند و صرفا به ظاهر نصوص تاکید دارند. این افراد با فراموش کردن نقش عقل در مطالعات بینالملل و علوم انسانی دچار نوعی جلود میشوند. اما برای مبارزه با هر سه پدیده و آفت، چه راهحلهایی از طرف علما، اندیشمندان و اساتید دانشگاهی وجود دارد؟ چه راهحلهایی برای رفع این آسیبها در علوم انسانی و روابط بینالملل ارائه میشود؟
توجه به عقل، منطق و قرآن
محسن قمی در ادامه به سه نکته اشاره کرد که به نظر وی به بهبود روابط بینالملل و رفع آسیبها در علوم انسانی کمک میکند: بعضی پیشنهادها ممکن است ضمانت اجرایی نداشته باشد. پیشنهاد نخست؛ مسئله توجه به عقل، منطق، قرآن و روابط بینالملل است، یعنی برای دوری از هر گونه حدث دینی، خودخواهی، تهدید دیگران، تعصب، خودبزرگبینی و شهرتطلبی، داوری به نام عقل داشته باشیم. عقل وقتی کنار گذاشته شود شاهد رویکردهایی خواهیم بود که هیچوقت نمیتوانیم اینها را باهم جمع کنیم. حتی کسانی که با تساهل و تسامح، رویکرد تعامل اجتماعی را بینیاز از رویکرد عقلی میدانند، دچار اشتباهی استراتژیک و راهبردی میشوند. وقتی معیاری برای گفتمان نداشته باشیم و داوری نباشد و صرفا تساهل و تسامح باشد، خود عامل خشونت و افراطگرایی است و بولتون از آن به عنوان تساهل خشونتآفرین یاد میکند. همانطور که میبینیم در منطق لیبرالیزم که معتقد به تساهل و تسامح هستند، بیشترین جنایات علیه حقوق بشر اتفاق میافتد. اگر کسی نخواهد با منطق آمریکایی و لیبرالیزم کنار بیاید چه رفتاری با او دارند؟
جهان اسلام، یکپارچه علیه افراطیگری است
وی در ادامه به ارائه پیشنهاد دوم پرداخت و گفت: پیشنهاد دوم این است که در روابط بینالملل در تعامل با گروههای مختلف، توجه کنیم که گروهها در درون خود، طیفهایی دارند که دارای تفاوتهای ظریفی است. هر فرقه و گروهی نمایندگان متفاوتی دارد و هر کدام رویکردهای متفاوتی دارند و باید به آنها توجه جدی شود. در جهان اسلام با پدیده افراط گرایی مواجه هستیم. دشمنان اسلام این را یکپارچه به اسلام نسبت میدهند و میگویند این اسلام است که مساوی با ترور و هراس است. اما با نگاه دقیقتر متوجه میشویم با حدود یک میلیارد جمعیت مسلمانی که در جهان وجود دارد و دارای گروههای متفاوتی هستند، هیچکدام از این فرقهها و گروهها اهل تکفیر نیستند. در گروههای سلفی هم تنوع وجود دارد و حتی در همه گروههای سلفی هم قائل به تکفیر نیستیم. تکیه برخی از اینها بر تکفیر مسلمین است، آن هم نه فقط شیعه، بلکه دیگرانی هم که همراه خود نبینند، تکفیر میکنند. ما میگوییم جهان اسلام امروز یکپارچه علیه ارعاب، خشونت و افراطیگری است. علما در هندوستان، افغانستان، پاکستان و سایر گروهها رسما مخالفتشان را با این گروهها اعلام میکنند.
توجه به کرامت انسانی
مسئله سوم و پیشنهاد آخر توجه به کرامت انسانی در روابط بینالمللی است. قرآن یکی از اوصافی که برای خود قائل است، صفت کریم است و پیامبر اکرم(ص) در رأس کرامت انسانی قرار دارد؛ «اقْرَأْ وَ رَبُّکَ الْأَکْرَمُ»، جبرئیلی که حامل وحی است بر کریمترین انسان نازل میشود و پیامبر اکرم (ص) نیز میفرمایند: «انی بعثت لاتمم المکارم الاخلاق». کرامت انسانی یعنی انسان صرف نظر از اشتباهات او دارای شخصیت و کرامت انسانی است. جلوی چشم مادر بچهاش را سر میبرند، گردن جوانها را بزنند و در بازاری، مسجدی و حسینیهای افراد زیادی را به گلوله ببندند، اینها در کجا کرامت انسانی را رعایت میکنند؟
بر اساس این گزارش، در ادامه این نشست علمی شرکتکنندگان در این نشست مقالات خود را در وقت تعیین شده ارائه دادند. صباح محمد نجیب البرزنجی، استاد دانشگاه سلیمانیه، مقالهای با عنوان «خشونت، افراطگرایی و تروریسم از نگاه قرآن»، عابدین مومنی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، مقالهای با عنوان «اجتهاد در اجتهاد»، حسن سرباز، استاد دانشکده ادبیات دانشگاه کردستان با مقاله «نقش اعتدال در جلوگیری از افراطگرایی»، زهرا نورالدین، استاد دانشکده ادبیات دانشگاه بغداد با مقاله «پژوهشی قرآنی درباره گروههای افراطگرا»، سید محمدعلی رضوی، استاد الجامعةالمصطفی(ص) العالمیه با مقاله «زمینههای فکری خشونتگرایی دینی»، ناصر مریوانی، مدرس دانشگاه مذاهب اسلامی با مقاله «مفهوم جزیه در جامعه اسلامی امروزی» و احسانعلی حیدری، معاون دانشکده ادبیات دانشگاه بغداد با مقالهای تحت عنوان «اثر فلسفه دین در همزیستی اجتناعی» به عنوان ارائهدهندگان پژوهش در این بخش از نشست بودند.
در گزارشهای بعد به بررسی هر کدام از مقالات ارائه شده در این نشست میپردازیم.
