حجیت متشابک عقل و وحی، بهترین روش برای تعامل میان عقل و وحی است
گروه معارف: مدیرعامل بنیاد فرهنگی امامت با نقد دیدگاههای نصگرایان و عقلگرایان در رابطه با عقل و وحی، «حجیت متشابک عقل و وحی» را بهترین روش در تعامل این دو منبع معرفت دانست که در منطق قرآن و مکتب اهلبیت(ع) یافت میشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی، استاد حوزه علمیه قم و مدیرعامل بنیاد فرهنگی امامت، در نشست«بررسی عقلگرایی و نقلگرایی در کلام امامیه» که پنج شنبه نهم دی ماه در مرکز مطالعات اسلامی اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: عقل و وحى به عنوان دو سرچشمه حقيقت، همواره پيش روى بشر قرار داشته و مكاتب بشرى هر كدام به فراخور نگاه خويش، از يكى يا از هر دو به گونهاى بهرهمند گشتهاند.
وی افزود: اما از ميان كسانى كه به اين دو پيمانه معرفت دسترسى داشتهاند، تنها اندكى محدود توانستهاند، به شايستگى حدود و حرمت هر دو را پاس دارند و معارف گرانبهاى عقل و وحى را در كام تشنگان حقيقت بنشانند. الهيات و فلسفه اسلامى نمونهاى نمايان براى معرفى اين واقعيت تلخ و دردناك است.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی ادامه داد: از يك سو، اهل حديث و حنبليان با فروگذاشتن جانب عقل، به برداشتهاى نابخردانه از وحى رسيدند و به اين ترتيب، هم عقل و هم وحى را به مسلخ بردند و از سوى ديگر، فيلسوفان مسلمان با ادعاى حجيت انحصارى عقل و با تكيه بر ميراث فلسفههاى كهن، نه تنها از بيشترينه معارف وحيانى محروم شدند، بلكه با بيان نظرياتی كه با وحى سر ناسازگارى و ناهمسويى داشت، به انگاره تعارض عقل و وحى دامن زدند.
استاد حوزه علمیه قم بیان کرد: معتزليان نيز در لايهاى پايين تر، به ميراث وحيانى كم مهرى كردند و با انكارها و تأويلهاى ناروا، به ناهمروى عقل و وحى دامن زدند. افزون بر اين، معتقديم كه بىتوجهى به وحى، كار عقلگرايان را در پيشبرد پروژه عقلانيت نيز با دشوارى مواجه ساخت و در نهايت به نام عقل و عقلگرايى، انديشههايى ترويج شد كه با عقل نیز ناهماهنگ مىنمود. به اين بيان، نصگرايان و عقلگرايان مسلمان در فرجام كار خويش دستگاهى عرضه كردند كه نه با عقل و نه با نصوص دينى هيچكدام توافق تام نداشت.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی تأکید کرد: در مقابل، اعتقاد و ادعاى ما بر اين است كه در منطق قرآن و مكتب اهل بيت(ع)، روش و رويهاى در تعامل عقل و وحى پيشنهاد شده كه هم حق اين دو منبع اساسى وفا مى شود و هم بر اين دو پايه، بنيادهاى معرفت به صورت معقول و مستند شكل مىگيرد.
وی افزود: البته اين نظريه به روشنى در ميراث اهل بيت(ع) تشريح و تطبيق يافته و در روش متكلمان اماميه در سدههاى نخستين، به صورت عملى اجرا شده است. بر اين نگره روش شناختى كه بر تعامل دو سويه عقل و وحى تأكيد مىکند، «حجيت متشابك عقل و وحى» نام گذاشتهايم.
