قرآن و امام مهدی(عج)؛ دو جلوه از حقیقتی واحد

قرآن کریم صرفاً کتاب هدایت به‌واسطه احکام نیست، بلکه در پرتو روایات اهل‌ بیت(ع)، افق‌های تازه‌ای از معارف آن، از جمله حقیقت ولایت و مهدویت آشکار می‌شود. بسیاری از آیات قرآن، در تفسیر و تأویل معصومان(ع)، با وجود مقدس حضرت ولی‌عصر(عج) پیوند یافته‌اند و تصویری عمیق‌تر از فرهنگ انتظار ارائه می‌کنند. خبرنگار ایکنا از اصفهان در سلسله‌گفت‌وگوهای «در پرتو آیات مهدوی» با علی‌اکبر توحیدیان، پژوهشگر قرآن، این آیات و روایات را جزءبه‌جزء بررسی می‌کند تا نسبت قرآن با آخرین حجت الهی، روشن‌تر و دقیق‌تر تبیین شود.

ایکنا ـ با گذشت نزدیک به ۱۵ قرن از رحلت پیامبر اکرم(ص)، یکی از مهم‌ترین آموزه‌هایی که همچنان راه‌گشای انسان در مسیر هدایت به‌شمار می‌رود، تمسک به قرآن و عترت است. با توجه به این موضوع، چگونه می‌توان نسبت قرآن و عترت و به‌ویژه قرآن و امام مهدی(عج) را تبیین کرد؟

نزدیک به ۱۵ قرن از هنگامه سخنان راه‌گشا و جاویدان نبی مکرم اسلام(ص) می‌گذرد و ایشان همچنان راه می‌نماید و نور می‌افشاند و انسان حیران و سرگشته را در مُلک شیطان‌زده، از بلندای ملکوت وحی و عصمت هدایت می‌کند.

از میان انبوه سخنان نجات‌بخش پیامبر اکرم(ص)، گویی یک فریاد از پژواک بیشتری برخوردار است و طنین آن همچنان مستمر و مستدام بر انس و جن پیام می‌دهد؛ فریادی که قرآن و عِدل قرآن را در واژه ثقیل «ثقلین» ماندگار کرده و به یادگار گذاشته است.

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ، كِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي، مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدِي أَبَدًا، وَإِنَّهُمَا لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ؛ من در میان شما دو چیز گرانبها به یادگار می‌گذارم: کتاب خدا و عترتم، اهل‌ بیت من. تا هنگامی که به آن دو تمسک جویید، پس از من هرگز گمراه نخواهید شد و این دو از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض بر من وارد شوند.»

این یادمان، چیزی نیست که مانند اشیای عتیقه در ویترین موزه‌ها به نمایش درآید؛ بلکه باید به‌مثابه پرچم راهنما، هر لحظه در متن زندگی انسان، هدایت و ضلالت را از یکدیگر تفکیک و راهبری کند.

دل‌های آماده و فطرت‌های پاک، هشدارهای قرآن و عترت را با گوش جان می‌شنوند، با چشم دل می‌بینند و با قلب سلیم می‌پذیرند و با اجرای رسالت ابلاغ، بدون ترس از غیر خدا، حقیقت را در فضای به‌شدت غبارآلود و مأیوس‌کننده و در شرایط حق‌هراسی، شجاعانه تبلیغ می‌کنند و امید می‌آفرینند و افق آینده را به راستی و درستی، روشن و پیروز ترسیم و ارائه می‌کنند.

در کنار حدیث ثقلین، در بعضی از نقل‌ها نیز آمده است: «إِذَا الْتَبَسَتْ عَلَيْكُمُ الْفِتَنُ كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ فَعَلَيْكُمْ بِالْقُرْآنِ؛ فَإِنَّهُ شَافِعٌ مُشَفَّعٌ، وَمَاحِلٌ مُصَدَّقٌ، فَمَنْ جَعَلَهُ أَمَامَهُ قَادَهُ إِلَى الْجَنَّةِ، وَمَنْ جَعَلَهُ خَلْفَهُ سَاقَهُ إِلَى النَّارِ؛ هرگاه فتنه‌ها همچون پاره‌های شب تاریک بر شما مشتبه و فراگیر شد، به قرآن روی آورید؛ زیرا قرآن شفاعت‌کننده‌ای است که شفاعتش پذیرفته می‌شود و گواهی‌دهنده‌ای است که گواهی‌اش تصدیق می‌شود. هر کس قرآن را پیش روی خود قرار دهد، او را به سوی بهشت رهنمون می‌شود و هر کس آن را پشت سر خود قرار دهد، او را به سوی آتش می‌راند.»

صرف‌نظر از تفاوت واژه‌ها در نقل‌های گوناگون، جان کلام این است که قرآن به‌مثابه تجلی کتاب تدوینی خدا و انسان کامل در مقام تجلی کتاب تکوینی او، عدل و همتای یکدیگرند و تا ابد از یکدیگر جدایی‌ناپذیرند. بنابراین، به هنگام ظهور فتنه‌های ظلمانی و ظالمانه جهان‌شمول، باید به این دو پناه برد.

از این منظر، قرآن و سرورمان امام مهدی(عج) دو حقیقت جدا از هم نیستند؛ قرآن، کتاب تدوینی خداوند و امام معصوم، تجسم و تفسیر زنده و عینی آن است.

ایکنا ـ پرسش اساسی این است که چگونه باید به قرآن و عترت پناه ببریم و راه عملی تمسک به این دو چیست؟

پاسخ این پرسش در خود قرآن کریم آمده است. خداوند متعال در آیه ۵۹ سوره نساء می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ، فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ، ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیای امر خود را نیز اطاعت کنید و اگر در چیزی اختلاف کردید، آن را به خدا و پیامبر بازگردانید، اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید. این کار برای شما بهتر و فرجامش نیکوتر است.»

اطاعت از خدا یعنی پیروی از قرآن، اطاعت از پیامبر(ص) یعنی پیروی از سنت الهی او و اطاعت از اولی‌الامر یعنی پیروی از امام معصوم(ع) و در زمان غیبت، پیروی از ولی فقیه زمان.

مسلمان و به تعبیری انسان، پناهگاهی جز حصون حصین حضرات معصومین(ع)، به‌ویژه حصن مقدس و مستحکم امام مهدی موعود(عج) ندارد. تنها مشعل روشن و روشنایی‌بخش در میان دژهای باریک و تاریک و در دنیای به‌واقع متوحش و به‌ظاهر متمدن امروز و فرداها، قرآن کریم و تجسم آن، یعنی امام حیّ(عج) است؛ امامی که ما به اشتباه و به ظلم، او را غائب غیرحاضر پنداشته‌ایم، در حالی که او غائب غیرظاهر است.

او منجی موعود و موعود موجود است. او تالی کتاب‌الله و ترجمان آن است. در بعضی از روایات نیز از امام مهدی(عج) با عنوان کسی یاد شده که قرآن را به حقیقت و تمامیت آن معرفی و تبیین می‌کند.

او همان ماء معین است که تشنگان حقیقت را سیراب می‌کند. از بحرین علم و عصمت او باید نوشید و نوشاند تا از تشنگی آب حقیقت و شراب عدالت، جان ندهیم.

او حبل‌الله است؛ باید به ریسمان آسمانی او چنگ بزنیم تا در حضیض ذلت سقوط نکنیم. در مسیر ما دره‌های عمیق، خطرناک و مرگباری کنده شده و کمین کرده‌اند. از همین رو باید به حبل‌الله چنگ زد و از مسیر هدایت جدا نشد.

او وجه‌الله است. او جام جهان‌نماست؛ باید رو به او کنیم و به وجه او توجه داشته باشیم تا جهان غبارآلود آخرالزمان و محیط‌های پُرپرسش در فضای سایبری و فیزیکی را بهتر ببینیم و بر بصیرت‌مان بیفزاییم.

ایکنا ـ با توجه به این نگاه، چه ضرورتی دارد که مباحث قرآن با محوریت مهدویت بیش از گذشته در جامعه مطرح شود و برای گسترش این معارف چه باید کرد؟

قرآن و مهدویت را باید به‌مثابه یک حقیقت، بر سر دست‌ها بالا بگیریم. باید موعودباوری و به معنای دقیق‌تر، منجی‌باوری را گسترش دهیم و امید بیافرینیم. این همان معنای انتظار فرج است که در شمار افضل عبادات امت قرار گرفته است.

عنایت همیشگی به موعود موجود، آیه معروف قرآن کریم را عینیت می‌بخشد؛ خداوند در آیه ۱۳۹ سوره آل‌عمران می‌فرماید: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ؛ و سست نشوید و اندوهگین نگردید و شما برترید، اگر مؤمن باشید.»

توجه به موعود موجود، جرئت، شجاعت و انرژی مثبت می‌دهد و روحیه‌های سرد را گرم می‌کند. پشتوانه، پشتیبان و پناهگاه را تعریف می‌کند، یأس و ناامیدی را می‌میراند و در نتیجه، مؤمنان را علو، بلندی، بزرگی و بزرگواری عطا می‌کند و ایستادگی و مقاومت امت را در مقابل سختی‌ها، شدائد و فتنه‌های آخرالزمانی تضمین می‌کند.

به این دلایل و ده‌ها دلیل دیگر و همچنین با عنایت به توجه خاص رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای که با تعبیر زیبا و دلنشین «سرورمان» و «مولایمان»، حضرت بقیةالله‌الأعظم(عج) را در دعاهایشان خطاب قرار می‌دهند، ضرورت دارد مباحث قرآنی با محوریت مهدویت، هر روز در جامعه و در همه فضاها و با حضور همه نسل‌ها مطرح شود.

حتی‌الامکان باید به طرح موضوعات جدید و ناگفته یا کمتر گفته‌شده و شرح نکات بدیع پرداخت تا اولاً، جاذبه لازم را در شکل و محتوا داشته باشد و ثانیاً، عالمانه و معرفت‌افزا باشد و سطح علمی جامعه را ارتقا و ارتفاع بخشد؛ به‌طوری که به فرمایش پیامبر اکرم(ص) در التجا به قرآن و عِدل قرآن، یعنی امام زمان(عج)، در زمان التباس فتنه‌ها عمل کنیم و با نظر عنایتشان از مهلکه‌ها نجات یابیم.

بدیهی است که لازمه‌ این التجا، توجه، تمرکز و شناخت هرچه بیشتر نسبت به این دو شیء گرانبهاست. امیدواریم این سلسله گفت‌وگوها، ما را در نیل به این اهداف بزرگ یاری کند.