راه زیادی تا تفسیر صحیح قرآن باقی مانده است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، از زمانی که آدم و حوا به زمین هبوط کردند، تا زمانی که بشر دست به قلم شد و سواد خواندن و نوشتن آموخت، زیاد نمی‌گذرد. تاریخ خلقت حضرت آدم و حوا حدود 10 هزارسال پیش و تاریخ نوشتن به دست انسان حدود  5 هزار سال قبل است. از آن زمان تاکنون هزاران خط و نقش روی صفحه آمده و اکنون بعضی از آنها در موزه‌ها نگهداری می‌گردد.

سفره قرآن بیش از 1400 سال است که در مقابل بشر روی کره خاکی گسترده شده و این کتاب از زمان نزول توسط تعدادی از اصحاب پیامبر اکرم(ص) و در رأس آنها، حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) تدوین و ثبت و ضبط شد. تاریخ این کتاب اگر تدوین شود، بیش از صدها جلد خواهد شد. آنچه بر این کتاب گذشته است، با هیچ کتابی قابل مقایسه نیست. تاریخ مبدأ و پیدایش و بسط و گسترش آن در کتاب‌های علوم قرآنی تدوین گردیده است.

اگر کتاب‌های روی کره زمین در همه علوم را بیش از 130 میلیون جلد بدانیم، قرآن در میان همه آنها از وضعیت متفاوتی برخوردار است و این موضوع ذهن هر فرهیخته و دانشمند و حتی غیر دانشمند را تحریک می‌کند که این کتاب چه کتابی است؟

کتاب آسمانی قرآن حتی با دیگر کتاب‌های آسمانی مثل تورات، انجیل و زبور نیز قابل مقایسه نیست، زیرا تفاوت‌ها، ویژگی‌ها و صفات خاصی دارد. یکی از موضوعات مهم در باب معارف قرآن، خود قرآن‌شناسی در قرآن است. جالب توجه اینکه قرآن درباره خودش به صدها مطلب پرداخته و در واقع از خودش دفاع سنگینی کرده است. شگفتی‌های زیادی از این کتاب در تاریخ ثبت شده که پرداختن به آن دلنشین و بهت‌آور است.

چه کسانی که با این کتاب انس پیدا کردند و زیستند و عمر خود را در این راه صرف کردند و به چه درجات و کمالات معنوی و مادی و دنیوی و اخروی رسیدند و چه افرادی که با این کتاب عناد و دشمنی ورزیدند.

برداشت‌های انحرافی و التقاطی و افراطی که از این کتاب آسمانی و مقدس به عمل آمده، سبب پیدایش گروه‌های تکفیری و منحرف شده است. این گروه‌ها و فرقه‌ها نه فقط در کتاب و مدرسه برداشت‌های غلط خود را مطرح کردند، بلکه افکار و برداشت‌های انحرافی آنها به اجتماع و جنگ و قتل و غارت نیز کشیده شده است. برای همین تبیین، تحلیل و تفسیر این کتاب آسمانی و مقدس همیشه در میان مسلمین و غیر مسلمین نیز مطرح بوده؛ کتاب‌های خوب تبیینی و تفسیری در این میان کم نیستند، لکن هنوز راه‌های نرفته در این زمینه زیاد است.

هر روز و هر لحظه می‌توان از این کتاب گل‌های تازه چید و هر دسته گلی بوع مطبوع خویش را دارد، بر این اساس، کوشش‌ها در این زمینه بسیار بوده است و هنوز نیز ادامه دارد.

حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرماید: «و یَنابیعُ العِلمِ و َبُحورُهُ: قرآن چشمه‌های دانش و دریاهای علوم است؛ وَ ریاضُ العَدلِ و َغُدرانُهُ: سرچشمه عدالت و نهرجاری عدل است؛ وَ أَودیَهُ الحَقَّ و َغَیطانُهُ: نهرهای جاری زلال حقیقت و سرزمین‌های آن است؛ وَ بَحرُ لا یَنزُفُهُ المُستَنزِفوُنَ وَ عُیوُنٌ لایَنضِبُها الما تِحوُنَ و مَناهِلُ لایَغِیضُها الوارِدوُن: دریایی است که تشنگان آن، آبش را تمام نتوانند کشید وچشمه‌ای است که آبش کم شدن ندارد. محل برداشت آبی است که هر چه از آن برگیرند، کاهش نمی‌یابد؛ جَعَلَهُ اللهُ رِیّاً لِعَطَشِ العُلماءٍ رَبیعَا لِقُلوُبِ الفُقِهاء: خدا قرآن را فرونشاننده عطش علمی دانشمندان و باران بهاری برای قلب فقیهان {قرار داده است}؛ وَ مَحاجَّ لِطُرُقِ الصُّلَحاءٍ: و راه گسترده و وسیع برای صالحان است؛ وَ حَبلاً وَثیقاً عُروَتُهُ: ریسمانی است که رشته‌های آن محکم است؛ وَ مَعقِلا ًمَنیعاً ذِروَتُهُ: پناهگاهی است که قله آن بلند{است}»(خطبه198)

امیرالمؤمنین در دوخطبه، دو تعبیر مختلف از ظاهر و باطن قرآن بیان می‌کند که هر دو را ذکر می‌کنیم. «وَ اِنَّ القُرآنَ ظاهِرُهُ أَنیقٌ وِ باطِنُهُ عَمیقٌ(خطبه18): همانا قرآن دارای ظاهری زیبا و باطنی ژرف و ناپیداست». «و بین حججه من ظاهر علم و باطن حکم(خطبه152): و حجت‌های آن را روشن گردانید. قرآن ظاهرش علم و باطنش حکمت است». «لا تَفنَی غَرائِبُهُ، وَلَا تَنقِضی عَجائِبُهُ(خطبه152): نوآوری‌های آن پایان نگیرد و شگفتی‌هایش تمام نمی‌شود».

با گسترش علوم و فناوری چیزی از تابش این کتاب نورانی کم نشده، بلکه بر اهمیت این کتاب افزوده شده و دولت قرآن روز به روز سایه‌اش را بر سر این کره خاکی و غیر آن گسترده است، ولی باید گفت: باش تا صبح دولتت بدمد. در زمان ما که تجهیزات دیجیتالی و ارتباطات گسترش پیدا کرده، قرآن نیز در نشر افکار و اندیشه‌های خود نیز از آن بهره‌مند بوده است. کتاب‌ها، پایان نامه‌ها، مقالات و اسناد مکتوبی که اطراف این کتاب شکل گرفته، بیش از سی هزار جلد است.

با این مقدمه مختصری که آورده شد، می‌خواهیم کارنامه‌ای از قرآن به خصوص در زمان حاضر، دستاوردها و نقاط قوت و ضعف جامعه را طی چند یادداشت تبیین و بررسی نماییم.

یادداشت از حجت‌الاسلام رسول ملکیان اصفهانی، پژوهشگر قرآن و استاد حوزه علمیه اصفهان