امام هادی(ع)؛ حافظ اصل امامت و ولايت

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، امام هادي(ع) دوران زندگي و امامت خود را در عصري سپري کرد که عباسيان بر تخت خلافت تکيه زده بودند. دوراني که مصادف با خلافت شش خليفه عباسي و به لحاظ سياسي و ديني بسيار ملتهب و آشفته بود، به گونه‌اي که فشار بر علويان و شيعيان از سوي حکومت عباسي هر روز افزايش مي‌يافت و عباسيان به منظور حفظ حکومت خود از هيچ ظلمي فروگذار نمي‌کردند. تخريب بارگاه امام حسين (ع) در کربلا براي چندين بار، تنگنا و فشار اقتصادي و معيشتي شيعيان، فعاليت مدعيان دروغين مهدويت و شبهه افکنان و قيام‌هاي پي در پي از نمونه‌هاي اين آشفتگي در زمينه‌هاي گوناگون فرهنگي، اقتصادي و سياسي است. 

از سوي ديگر نظارت مستمر عباسيان بر امامان به منظور حفظ خلافت و جلوگيري از نفوذ آن ها بر افکار مردم  و کمبود ياران حقيقي دشواري بيشتري را براي امام هادي (ع) پديد مي‌آورد. امام هادي (ع) نيز مانند پدران خود نه تنها هرگز خلافت عباسيان را تاييد نکرد، بلکه حتي در زمان تبعيد در سامرا نيز مانند قبل با به کار گيري برنامه‌هاي ارشادي و فرهنگي به مبارزه غير مسقيم عليه حاکميت اقدام نمود و بدون ايجاد حساسيت براي حاکميت عباسيان، به مبارزه سياسي خود عليه آنان ادامه داده و در جهت اثبات حق امامت و ولايت براي اهل بيت پيامبر تلاش کرد.

يکي از شيوه‌هاي مبارزاتي امام هادي (ع) عليه غاصبان حق حکومت و ولايت زيارت بود. زيارت غديريه و زيارت جامعه کبيره به خوبي نمايان گر تلاش امام هادي (ع) براي تبيين اصل امامت و ولايت در عصري است که ارتباط با بدنه جامعه بسيار سخت و اوضاع خفقان حکم فرما است. 

زيارت غديريه از  جمله زياراتي است که بزرگان شيعه ناقل آن بوده اند و سلسله سند بي نظير شيعي دارد و از جمله بهترين زيارات براي بيان اهميت ولايت و جايگاه امام علي (ع) در اين مقام مي‌باشد؛ چنان که در خلال آن فضايل بيکران امام علي (ع) در دوره‌هاي مختلف زندگي ايشان بيان شده و ولايت برحق ايشان و جانشيني وي تصريح گرديده است. از مهم‌ترين ويژگي‌هاي اين زيارت اين است که امام هادي (ع) در خلال بيان فضايل امام علي (ع) و شايستگي ايشان براي ولايت به آيات قران تمسک جسته و در جاي جاي زيارت با بيان رشادت‌ها و ويژگي‌هاي امام علي (ع) آيات قراني را بيان مي‌نمايند که در شان اين امام بزرگوار از سوي خدا وحي گرديده است و بدين گونه حق ولايت را به وسيله آيات قراني مستند نموده و بيان مي‌دارند کساني که حتي در اين حق شک کنند به پيامبر ايمان نياورده و روي گردانندگان از ولايت امام علي (ع) از دين روي گردان شده‌اند. امام هادي (ع) در خلال اين زيارت به سير تاريخي زندگي امام علي (ع) و نقش تاثير گذار ايشان در حفظ اسلام و شريعت در برهه‌هاي مختلف اشاره و نقش منافقان و خيانت‌هاي آنان را بيان مي‌دارند و با اشاره به واقعه غدير، حق ولايت و حکومت را بعد از پيامبر مختص ايشان مي‌دانند. امام هادي (ع) در اين زيارت با ترسيم مظلوميت امام علي (ع) سعي در جلب توجه مردم به امامت را دارد، چرا که در اين دوران تشيع به علت فشارهاي سياسي خلفاي عباسي در وضعيت سختي بوده و امامان شيعه در تنگنا قرار داشتند. 

در زيارت جامعه کبيره نيز امام هادي (ع) به بهترين شکل جايگاه امامت و ولايت را تبيين نموده و به بررسي نقش و تاثير امام در جامعه مي پردازند و نه تنها معارف امامت و ائمه قبل از خود را بيان مي نمايند، بلکه شيعيان را براي دوران امامان پس از خود و به خصوص عصر غيبت آماده مي سازند. در اين زيارت امام هادي (ع) گفتار امامان را مانند پيامبران وحي گونه دانسته، آنان را نور هدايت و ارشاد معرفي مي‌نمايند و رشد فرد و جامعه را در متابعت از آنان مي دانند. امام هادي (ع) در خلال زيارت جامعه، در کنار بيان آموزه‌هاي توحيدي، امامان را نوري واحد و مظهر کمال مطلق مي‌دانند که همواره حق همراه با آن‌ها است و تدبير امور امت در تمام شئون مهم حياتي را بر عهده دارند. ايشان وظيفه شيعيان در قبال امامان را چنين بيان مي‌نمايند: «خدا را و هم چنين شما را گواه مي‌گيرم که من به شما ايمان دارم و به آن چه شما به آن ايمان داريد؛ و کافرم نسبت به دشمن شما، بينايم به مقام شما، دوست دار شما و دوست دار دوستان شما هستم. بغض دشمنان تان را در دل دارم و دشمن آن‌هايم. در صلح هستم با هر که در صلح با شما است و در حال جنگ هستم با هر کس که با شما در جنگ است» از جمله ويژگي‌هاي منحصر به‌فرد زيارت اين است که تمامي صفات ائمه را به‌طور مفصل بيان نموده و به امام خاصي تعلق ندارد.

امام هادي (ع) در دوران خفقان و ظلم عباسيان که به گمان خود همه راه هاي مبارزاتي را بر ايشان بسته بودند، به خوبي به اين حقيقت واقف بودند که مؤثرترين راه براي شناخت و ايجاد ارتباط قلبي و فکري با ائمه اطهار براي شيعيان زيارت است. زيارت  در فضايي معنوي آثار و برکات اهل بيت را شمارش کرده و راه دوستي و محبت به اهل‌بيت را تعليم مي‌دهد و سبب تقويت ايمان مي گردد. در خلال خواندن زيارت دو فرع مهم از فروع دين يعني تولي و تبري براي فرد روشن شده و فرد از اين حقيقت آگاه مي‌شود که راه دست يابي به سعادت و هدايت در پيروي از امامان معصوم است. علاوه بر آن که در هنگام خواندن زيارت افراد به شناخت سيره و زندگي امامان معصوم ترغيب و ارتباط روحي او با آن ها تثبيت مي‌گردد و عاملي براي ايجاد وحدت در بين شيعيان مي‌شود. امام هادي (ع) در خلال اين زيارت‌ها با آگاه نمودن شيعيان از جايگاه امامت و ولايت، انقلاب را از وجدان انسان‌ها آغاز نمودند و حرکت مذهبي خود را با ايجاد الگوهاي برحق و دگرگون ساختن شخصيت انسان‌ها از طريق خواندن زيارت‌ها وسعت بخشيدند، تا مسئله امامت و ولايت تنها يک عقيده مذهبي باقي نماند، بلکه خط عملي اسلام باشد.

بزرگترين ماموريت دوران امامت امام هادي (ع) دفاع از فرهنگ اسلام محمدي و تبيين و تثبيت حق ولايت و امامت در اين خاندان بود. زيارت غديريه و جامعه کبيره امام هادي (ع) از بزرگترين يادگارهاي معنوي اين امام و نشان دهنده تلاش ايشان در زنده نگه داشتن اين اصل در جهت ساختن روح هاي بزرگ و تربيت انسان‌هاي پاک در تمام طول تاريخ است.

منبع:

اسلام و روان شناسي، محمد آل اسحاق ، نشر: محمد آل اسحاق- قـم- چاپ اول - 1369 .