اقتصاد در ایران به صورت مطلق شکل دینی به خود نگرفته است

محمد واعظ، عضو هیات علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) از اصفهان، درباره معنا و مفهوم اقتصاد اسلامی، اظهار کرد: اقتصاد اسلامی سه بخش دارد؛ یکی علم اقتصاد اسلامی به معنای تحلیل موضوعات اسلامی به کمک اندیشه اسلام، دوم مکتب اقتصادی اسلام و دیگری نظام اقتصاد اسلامی به معنی ایجاد نهادهایی برای تنظیم امور اقتصادی بر مبنای آموزه‌های اسلام می‌باشد و آنچه که اکنون مردم به عنوان اقتصاد با آن سروکار دارند، اجزای نظام اقتصادی است.
وی ادامه داد: خوشبختانه در کشور ما بخش‌هایی تحت تاثیر آموزه‌های دینی قرار گرفته، اما بخش‌های دیگری هنوز محتوای دینی به خود نگرفته است. اکنون در کشورمان شاهد نهادهای خیریه‌ای مانند موسسات قرض‌الحسنه و موقوفات هستیم که با انگیزه‌های دینی شکل گرفته‌اند. به همین صورت اجزایی از نظام بانکداری نیز بر مبنای آموزه‌های دینی شکل گرفته و اجزایی هنوز شکل دینی ندارد، لذا نه می‌توان به صورت یکپارچه آن را غیردینی دانست و نه می‌توان آن را کاملا دینی در نظرگرفت.
واعظ خاطرنشان کرد: در بازار سرمایه نیز وضعیتی یکنواخت نداریم؛ مواقعی که بخش‌هایی از بازار به صورت برجسته دچار حباب قیمت شود، شاهد وضعیتی متفاوت با آموزه‌های دین هستیم. زمانی که بازار شفاف و معاملات روان و قیمت‌های بازاری متناسب با قیمت‌های ذاتی باشد، بازار سرمایه هم به آموزه‌های دینی نزدیک خواهد شد.
عضو هیات علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان افزود: اکنون، نه می‌توان گفت اقتصاد ایران در تمام اجزای خود اسلامی شده و نه می‌توان عکس این را گفت، زیرا اقتصاد ایران یک اقتصاد در حال گذار است. قبل از انقلاب نهادهای مدرن مستقر شدند که در اقتصاد ایران به خصوص نهاد بانک و نهاد پول ماهیتی کم و بیش غیر دینی داشت که بعد از انقلاب اصلاح این دو نهاد به حد مورد انتظار انجام نشده است.
وی در خصوص اقتصاد مدرن گفت: هرچند در اقتصاد به اصطلاح مدرن شاهد نهادهای خیریه به خصوص نهادهای خیریه داوطلبانه هستیم که خود را در قالب بخش سوم اقتصاد ظاهر می‌کنند، اما نظام انگیزشی غالب در اقتصاد مدرن مبتنی بر سودآوری و آن هم بدون لحاظ کردن بسیاری از محدودیت‌های دین اسلام است، زیرا امروزه در جوامع مدرن شاهد ضرورت مستقر کردن اقتصاد اخلاقی و یا واکنش‌های اجتماعی مانند جنبش 99 درصدی هستیم.
واعظ تصریح کرد: تمام فاکتورهای اقتصاد سالم میان متفکرین اقتصادی به طور یکسان تفسیر نمی‌شود؛ در واقع بخشی از عوامل برای بسیاری متفکرین اقتصادی معنای یکسانی دارد، در حالی که بخشی هم میان آنها مورد اختلاف است. به طور خلاصه مولفه‌هایی که کم و بیش عمده اقتصاددانان روی آن تاکید دارند شامل ضرورت عدالت در فرصت‌های اولیه، ضرورت وجود نظام انگیزشی قوی میان فعالین اقتصادی، ضرورت نظارت دولت و تامین و تثبیت حقوق مالکیت می‌شود.