رأفت و خشنودی خداوند؛ بهای معامله میان انسان و خدا

به گزارش ایکنا از اصفهان، در آیه 207 سوره بقره آمده است:«وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْري نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ؛ برخی از مردم جان خود را برای خشنودی خدا می‌فروشند و خداوند به بندگان مهربان است».
مفسر معروف اهل سنت ثعلبی می‌گوید: هنگامی که پیغمبر اسلام تصمیم گرفت مهاجرت کند، برای ادای قرض‌های خود و تحویل دادن امانت‌هایی که نزد او بود، علی(ع) را به جای خویش قرار داد و شب هنگام که می‌خواست به سوی غار ثور برود و مشرکان اطراف خانه او را برای حمله به آن حضرت محاصره کرده بودند، دستور داد علی(ع) در بستر او بخوابد و پارچه سبز رنگی که مخصوص خود پیغمبر(ص) بود، روی خویش بکشد. در این هنگام خداوند به جبرئیل و میکائیل وحی فرستاد:«من بین شما برادری ایجاد کردم و عمر یکی از شما را طولانی قرار دادم. کدام یک از شما حاضر است ایثار نفس کند و زندگی دیگری را بر خود مقدم بدارد؟» هیچ کدام حاضر نشدند. به آنها وحی شد اکنون علی(ع) در بستر پیغمبر من خوابیده و آماده شده است جان خویش را فدای او سازد. به زمین بروید و حافظ و نگهبان او باشید.
هنگامی که جبرئیل بالای سر و میکائیل پایین سر علی(ع) نشسته بودند، جبرئیل گفت:«به به! آفرین به تو ای علی! خداوند به واسطه تو به فرشتگان مباهات می‌کند». در این هنگام، آیه فوق نازل شد و به همین دلیل، آن شب تاریخی، «لیله المبیت» نامیده شده است.
ابن ابی الحدید از علمای قرن هفتم اهل سنت می‌گوید:«جریان خوابیدن علی(ع) در بستر پیغمبر(ص) به تواتر ثابت شده و غیر از کسانی که مسلمان نیستند و افراد سبک مغز، کسی آن را انکار نمی‌کند.
فروشنده «انسان»؛ خریدار «خدا»؛ متاع «جان» و بهای معامله، «خشنودی» ذات پاک او است. در حالی که در موارد دیگر، بهای این‌گونه معاملات را بهشت جاویدان و نجات از دوزخ ذکر کرده است:«إِنَّ اللَّهَ اشْتَري‏ مِنَ الْمُؤْمِنينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ...؛ خداوند از مؤمنان، جان‌ها و اموالشان را خریداری کرده است که {در برابرش} بهشت برای آنان باشد». به همین سبب آیه مورد بحث با کلمه «مِن» شروع شده که در اینجا برای تبعیض است؛ یعنی تنها برخی از مردم قادرند به این کار فوق‌العاده دست زنند و در برابر این ایثار، فقط خشنودی خدا را طالب باشند. در آیه 111 توبه، همه مؤمنان به معامله با خدا در برابر بهشت جاویدان دعوت شده‌اند.
معاویه به سبب دشمنی عجیبی که با حضرت علی(ع) داشت، طبق روایتی چنان از این فضیلت ناراحت بود که «سمره بن جندب» را با چهارصد هزار درهم تطمیع کرد که با حدیثی ساختگی بگوید: این آیه درباره عبدالرحمان بن ملجم، قاتل حضرت علی(ع) نازل شده است!! آن منافق جنایت‌پیشه نیز چنین کرد؛ ولی همان‌طور که انتظار می‌رفت، حتی یک نفر این حدیث را نپذیرفت.
این آیه در شب هجرت پیغمبر خدا درباره علی(ع) نازل شد؛ ولی مثل سایر آیات دارای یک حکم کلی و عمومی است. از آنجا که این آیه برابر آیه سابق (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُکَ...، آیه 204 سوره بقره) قرار گرفته، معلوم می‌شود که این دسته از مردم در مقابل دسته سابق هستند و صفاتشان نیز در نقطه مقابل آنان است.
آن مردم، خودخواه، خودپسند و لجوج بودند که از راه نفاق، عزت و آبرویی به دست می‌آوردند! در ظاهر خود را خیرخواه و مؤمن نشان می‌دادند، اما کردارشان جز فساد در زمین و هلاکت مردم نبود؛ ولی گروه دیگر تنها با خدا معامله می‌کنند و هر چه دارند- حتی جان خود را- به او می‌فروشند و جز رضا و خشنودی او، چیزی خریدار نیستند.
گاهی باید برای احیای یک معروف یا محو یک منکر، جان را تسلیم کرد، حضرت علی(ع) فرمود:«کسی که در راه امر به معروف و نهی از منکر کشته شود، یکی از مصادیق این آیه است.
پیام‌ها
-نااهل، حرفش زیبا است و انسان را به تعجب وامی‌دارد؛ ولی مؤمن عملش دنیا را متعجب می‌کند.
-یاد ایثارگران را زنده بداریم و بدانیم که پیشمرگ اولیای خدا شدن یک ارزش است.
-رأفت خداوند، بهترین پاداش است. خداوند برای هر کاری پاداشی قرار داده، ولی در این آیه می‌فرماید: خداوند رئوف است.
منبع: تفسیر همراه با تلاوت نور(1)، گروه تخصصی تفسیر قرآن، ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور.
انتهای پیام