فرهنگ ایرانی توانایی غلبه بر مشکلات و بحرانها را دارد
گروه اجتماعی- یک جامعهشناس و مدرس دانشگاه گفت:جامعه ایران در تجربه تاریخی خود دورههایی را از سر گذرانده که مصداق ناامیدی است، ولی فرهنگ ایرانی نشان داده که میتواند از چنین شرایطی عبور کند.
احمد مهرشاد در گفتوگو با ایکنا از اصفهان، درباره امید و امیدواری در جامعه، اظهار کرد: دو بعد بسیار مهم در رابطه با امید وجود دارد؛ بعد واقعی و آنچه در جامعه اتفاق میافتد که هم میتواند باعث تقویت امید شود و هم احیانا آن را دچار آسیب سازد. بعد دوم بخشی است که در ذهن ما اتفاق میافتد، در واقع نحوه نگرشها نیز در کاهش یا افزایش امید مؤثر است.
وی با بیان اینکه امید مفهومی است که هم بعد فردی و هم بعد اجتماعی دارد، افزود: در بعد اجتماعی دو عامل همبستگی اجتماعی و اعتماد عمومی بسیار مؤثر است، در واقع یکی از عوامل اصلی که امید اجتماعی را افزایش میدهد، فضای اعتماد و انسجام است؛ حتی در شرایط سخت که امکان دارد جامعه به مسائلی رو آورد که به رویکرد ناامیدی دامن بزند، این اعتماد و انسجام میتواند کمککننده باشد.
این جامعهشناس و مدرس دانشگاه ادامه داد: همه ما چنین فضایی را تجربه کردهایم، مثلا زمانی که درگیر مشکلی جدی و آزاردهنده هستیم، اگر احساس کنیم اطرافیان با ما همراهاند و در کنار ما قرار میگیرند، قطعا امیدواری در ما افزایش مییابد، به علاوه امیدواری عاملی مهم در غلبه بر مشکلات است.
مهرشاد در خصوص راههای افزایش امید در جامعه خاطرنشان کرد: هرچه رفتارها و اتفاقاتی که به صورت واقعی در فضای سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی رخ میدهد مثبت باشد، میتواند امید را افزایش دهد؛ به علاوه بازتاب و برساخت ذهنی که جامعه درباره خود و اتفاقات اطرافش دارد نیز در میزان امید بسیار تأثیرگذار است. این ذهنیت حتی میتواند برای جامعهای که وضعیت ناامیدکنندهای نیز ندارد، تولید ناامیدی کند.
امید و ناامیدی الزاماً مترادف با پیروزی یا شکست نیست
وی با بیان اینکه رسانهها در ایجاد ذهنیت و برساخت جامعه بسیار مؤثر هستند، گفت: گاهی اوقات امکان دارد اتفاق بسیار خوبی که رخ داده است، در بازنمایی رسانهای به اتفاقی تلخ و منفی تبدیل شود یا برعکس، اتفاقی که میتواند جامعه را دلسرد سازد، با یک ساخت رسانهای میتواند الزاما منجر به ناامیدی نشود، چرا که امید یا ناامیدی الزاما مترادف پیروزی یا شکست نیست، ممکن است افراد در موقعیتی که پیروز صحنه نباشند همچنان امیدوار باشند و بالعکس در موقعیتی که به ظاهر پیروز باشند دچار ناامیدی شوند؛ اینجاست که دو عامل به شدت میتواند مؤثر باشد، یکی کنشگران و بازیگران کلان که در بروز اتفاقات دخیلاند و دیگری فضاهای رسانهای و عواملی که در شکلگیری نگرشها دخالت دارند.
این جامعهشناس و مدرس دانشگاه با اشاره به وضعیت کنونی امید در جامعه تاکید کرد: آنچه آمارها نشان میدهد، این است که نرخ امید به زندگی در میان ایرانیان همیشه مثبت و جدی بوده و وضعیت مطلوبی از این نظر حاکم است. در مورد اینکه رسانهها در این راستا چقدر مفید یا مضر عمل کردهاند، به نظر میرسد که در فضاهایی مانند شبکههای اجتماعی و رسانههای سنتی و غیررسمی نگاه ویژهای به تولید امید در جامعه وجود ندارد.
وی در ادامه گفت: به نظر میرسد تاکنون آنقدر که در چنین فضاهایی تولید تضاد کرده و به دنبال نکات منفی بودهایم، کمتر به یافتن نکات مثبت و اتفاقات زیبا نظر داشتهایم. البته این نکات و معیارها همگی نسبی هستند، مثلا در مقاطعی رسانهها نوعی انسجام درباره بلایای طبیعی و بعضی از اتفاقات منفی ایجاد کردهاند.
کنشهای رسانهای بیشتر در جهت تولید ناامیدی بوده است
مهرشاد اضافه کرد: در برایند کلی میبینیم که بخش قابل توجهی از کنشهای ما در فضای رسانهای منجر به این شده است که احساس بدبختی و بیعملی بیشتری پیدا کنیم، به این معنا که نمیتوانیم کنشی انجام دهیم و اتفاقات یکی پس از دیگری رخ داده و ما نیز درگیر این فضای منفی هستیم.
وی تصریح کرد: به نظر من بهتر است نخبگان و مردم به این مسئله توجه بیشتری داشته باشند، به هر حال اگر منطق حرکتی به سمت ایجاد نوعی تصویر منفی از آینده جامعه گرایش داشته باشد، آسیبزا است، چرا که ناامیدی تولید خودتخریبی نیز میکند، یعنی اگر میزان امید کاهش یابد، ممکن است افراد دست به تخریب داشتههای جامعه بزنند.
این جامعهشناس و مدرس دانشگاه بیان کرد: جامعه ایران در تاریخ خود جامعهای پرظرفیت بوده و حوادث و مشکلات جدی و بسیار بزرگی را از سر گذرانده است، ظرفیت امیدواری حتی در شرایط سخت را نیز دارد، ولی اینکه چقدر بتوانیم این ظرفیتها را احیا کنیم، محل تأمل است.
وی با اشاره به تبعات و پیامدهای ناامیدی در جامعه گفت: جامعه برای حرکت رو به جلو به انرژی نیاز دارد که بخش زیادی از آن از امید سرچشمه میگیرد. حتی در تعالیم دینی آمده که یکی از بزرگترین گناهان کبیره ناامیدی و یأس است، چون زمانی که جامعهای دچار ناامیدی میشود، فضاهایی که میتواند محرک آن برای تغییر و اصلاح باشد، خوب عمل نمیکند، نوعی خمودگی در افراد آن جامعه به وجود میآید و حتی ممکن است دست به خودتخریبی زده و همه چیز را پایان یافته بدانند.
مهرشاد اضافه کرد: چنین جامعهای به شدت در برابر آسیبها و مشکلات واداده میشود و به تعبیر عامیانه چیزی برای از دست دادن ندارد، این وضعیت برای هر جامعهای دردناک خواهد بود؛ البته جامعه ایران به دلیل ظرفیت اجتماعی و تاریخی خود جامعه پرتوانی است و در گذشته دورههایی را طی کرده که شرایط ناامیدی واقعی بوده، ولی براورد من این است که امروزه بخشی از احساسات مربوط به ناامیدی به دلیل ذهنیتها است.
فرهنگ ایرانی توانایی غلبه بر مشکلات و بحرانها را دارد
وی افزود: جامعه ایران در تجربه تاریخی خود دورههایی را از سر گذرانده که مصداق ناامیدی است، ولی فرهنگ ایرانی نشان داده که میتواند از چنین شرایطی عبور کند. ما شرایطی را از سر گذراندهایم که هر جامعه دیگری دچار آن میشد، امکان خروج از آن شرایط را نداشت، در حالی که وضعیت جامعه ما حتی در مقام مثال نیز نمیتواند به عنوان وضعیتی نامطلوب قلمداد شود. من این وضعیت را از لحاظ فرهنگی به دلیل وجود آن ظرفیتها منفی ارزیابی نمیکنم، ولی به هر حال باید جانب احتیاط را در پیش گرفت.
این جامعهشناس و مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: رسانهها نمیتوانند از هیچ تصویری امیدوارانه خلق کنند. یک بخش، کنشگران و تصمیمگیرندگان کلان و میانی هستند که تصمیمات و اعمال آنها در زندگی مردم اثرگذار است و باید توجه داشته باشند که تصمیماتشان صرفا جنبه اقتصادی ندارد و لازم است ابعاد اجتماعی تصمیمات خود را نیز در نظر داشته باشند.
وی تصریح کرد: کنشگرانی که ممکن است در عرصه سیاسی درگیر تنشهای حزبی و جناحی باشند، باید توجه کنند که کنشهای آنها در جامعه مورد بررسی قرار میگیرد. بخش دیگر نیز ذهنیت ساخته شده از سوی رسانهها است. در واقع هر دوی اینها باید در کنار هم مورد توجه و بررسی قرار گیرد. امید مسئلهای دو وجهی است که هم بعد ذهنی و هم بعد عینی دارد و هر دو را باید مورد توجه قرار داد.
انتهای پیام
