هنر فرمایشی محصول دخالت حکومتهاست
گروه فرهنگی - استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان گفت: دخالت حکومت در هنر باعث فرمایشی شدن و افول آن میشود؛ بنابراین بهتر است حکومت به جای تعیین خطمشی برای هنر، زمینهها و شرایط بروز آن را فراهم کند.
محمدرضا ضیا، استاد دانشگاه اصفهان در گفتوگو با ایکنا از اصفهان، درباره نقش و تاثیر هنر در زندگی، اظهار کرد: هنر همواره این امکان را برای انسان فراهم کرده است تا از قوانین روزمره و تکراری زندگی نجات پیدا کند. در واقع حالتی که در مستی باعث به هم ریختن نرمهای عادی انسان شده و منطق جدیدی را بر او حکمفرما میسازد، با هنر نیز به وجود میآید.
وی ادامه داد: این حالت از قدیم نیز وجود داشته و به همین دلیل است که به جز چند هنر مدرن مانند سینما، ریشه هیچ هنر دیگری را نمیتوان به راحتی یافت، چرا که همیشه همراه انسان بودهاند.
هنر همیشه با انسان همراه بوده است
استاد دانشگاه اصفهان افزود: در آثاری که از انسانهای اولیه در زمانهای بسیار دور یافت شده، نشانههایی از همراهی هنر با آنها دیده میشود. حتی در اساطیر دینی نیز آمده که اولین شاعر حضرت آدم(ع) بوده است.
ضیا با بیان اینکه بخشی از هنرها همواره حالت لوکس داشتهاند، بیان کرد: به همین دلیل در تاریخ میبینیم که معمولا بزرگترین حامی هنر، دربار و حکومتها بوده است. بخشی از هنرها قیمت زیادی دارند و جامعهای که حتی نیازهای اولیهاش برطرف نشده باشد، زیاد امکان پرداختن به هنر را ندارد.
وی تصریح کرد: بهترین تصویرسازیها همیشه در دربارهایی انجام شده که پول زیادی داشتند تا در اختیار یک نگارگر قرار دهند و آن نگارگر نیز زندگی خود را صرف آن تصویرسازی کرده است. حتی اکثر شعرای ما نیز به همین دلیل وابسته به دربار بودهاند.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: تبدیل هنر به یک کالای لوکس تنها منحصر به زمان حال نیست، البته برای به دست آوردن بعضی از آثار هنری باید هزینه زیادی صرف کرد، از طرف دیگر اینطور هم نیست که افرادی که پول زیادی ندارند، راهی به هنر نداشته باشند، بلکه آنها میتوانند به نوعی از هنر لذت ببرند. کسی این توانایی را دارد که یک نقاشی گران قیمت میلیاردی بخرد و کسی هم باید بدل آن را نگه دارد.
وی با اشاره به وضعیت کنونی هنر در جامعه گفت: در جامعه ما باب شده است که به وضعیت موجود با نوعی دید منفی و تحقیرآمیز و اینکه در قدیم همه چیز بهتر بود، نگاه شود، ولی من الزاما حرکت رو به نزولی در این خصوص نمیبینم. قبلا در یک جمع خانوادگی پنجاه نفره ممکن بود فقط یک نفر با هنر آشنایی داشته باشد، ولی اکنون در یک جمع پنج نفره خانوادگی نیز ممکن است یک نفر دانشجوی هنر یا در حال یادگیری و انجام یک کار هنری باشد.
ضیا بیان کرد: اینکه مردم نگاه هنری ندارند، درست است. بد سلیقگی چیزی است که در تمام نقاط شهر خودش را نشان میدهد، حتی مردم با اینکه هزینه زیادی برای تزئین خانههای خود صرف میکنند، ولی خانههای بیسلیقهای دارند، پس مشکل بیپولی نیست. گاهی کسانی که پول بیشتری دارند، خانههایشان بدسلیقهتر است. پس در مجموع تعداد کسانی که هنرشناس باشند کم است، ولی الزاما کمتر از گذشته نیستند.
وی با بیان اینکه گاهی لذت بردن از هنرها به تحصیل و آموزش در آن رشته هنری نیاز دارد، افزود: مشخص است که عامه مردم نمیتوانند با هنرهای انتزاعی ارتباط برقرار کنند، ولی اینطور نیست که این ارتباط در گذشته زیاد بوده و حالا کم شده باشد، بلکه همیشه همینطور بوده است.
دخالت حکومت در هنر باعث افول آن میشود
این استاد دانشگاه اصفهان در خصوص ویژگی خاص هنر که انسان را مجذوب خود میکند، گفت: هنر یک ویژگی جادویی دارد که اگر آن را درک میکردیم، شاید اثر گذاری آن خنثی میشد. اگر هنر در خدمت اهداف ایدئولوژیک و کوتاه و دمدستی قرار گیرد، خودش نیز کوتاه، دمدستی و مبتذل میشود؛ مثلا در نظامهای کمونیستی میخواستند نقاشی، موسیقی و سایر هنرها را در خدمت یک هدف کوتاه مدنظر حکومت قرار دهند که نتیجه خوبی از آن به دست نیامد. در واقع هنر نوعی حالت فرمایشی به خود گرفت و در میان عامه مردم نفوذ نکرد. پس شاید بهترین کار این است که حکومتها در هنر دخالتی نداشته باشند و برای آن خطمشی تعیین نکنند، بلکه زمینهسازی و فراهم کردن شرایط را در دستورکار خود قرار دهند.
وی افزود: دخالت حکومت در هنر باعث فرمایشی شدن و افول آن میشود، البته میتوان هنر را در خدمت اهدافی خاص قرار داد و تا به حال استفادههای ابزاری زیادی از آن به عمل آمده، ولی نتیجه خوبی از نظر انسانی و فرهنگی به دنبال نداشته است.
انتهای پیام
