تقوا و تربیت؛ مهم‌ترین شاخص فرهنگ قرآنی

اسدالله اسدی، مفسر قرآن کریم در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی،  در خصوص اهمیت فرهنگ از منظر قرآن، اظهار کرد: با توجه به اینکه قرآن کریم، کتاب جهان شمول و فرا زمانی و فرا مکانی است، می‌توانیم مهم‌ترین شاخص‌های فرهنگ برگرفته از قرآن کریم را این گونه ترسیم کنیم که قرآن کریم در حقیقت مبانی نظام فرهنگی قرآنی را در چند عنوان بزرگ و اصلی پیشنهاد می‌کند.
وی ادامه داد: اولین معنای نظام ساختار فرهنگی برگرفته از قرآن و موضوع هستی‌شناسی است و آیات بسیار زیادی درباره معرفی عالم وجود و عالم خلقت و در حقیقت هستی آسمان‌ها، زمین‌ها، دریاها و حیوانات بری و بحری فراوان خدا به بندگان پیشنهاد می‌کند که آدمی در مورد آن‌ها بیاندیشد.
اسدی عنوان کرد: دوم قاعده‌مندی نظام هستی است؛ نظام هستی دارای یک قاعده و قانون مشخصی است که این قاعده و قانون مشخص از نظر قرآن قانون لایتخلف است و از همان مجرایی که خدای تعالی مقرر کرده در جهان مادی و معنوی حضور دارد، اثرگذار است و عالم را مدیریت می‌کند.
این مفسر قرآن تصریح کرد: سوم موضوع معرفت‌شناسی است که انسان به عنوان اشرف مخلوقات وظیفه‌ دارد که درباره خود، خالق، مخلوقات، اهداف آفرینش و عالم آخرت بیاندیشد و در حقیقت شناخت خود را در این باره افزایش دهد. آخرین مبنای نظام فرهنگی قرآنی در موضوع انسان‌شناسی مطرح می‌شود که قرآن کریم فراوان روی معرفت، نفس و شناخت زوایا و ابعاد انسانی صحبت می‌کند و شاخص‌های یک انسان مؤمن و کامل را برمی‌شمارد.
وی عنوان کرد: فرهنگ یک واژه فارسی است که در حقیقت متأخر از نزول آیات قرآن و مفاهیم قرآنی است و فرهنگ در واژگان فارسی دارای تعاریف بسیار زیاد و گاهی متفاوت است.
اسدی افزود: اگر از مجموع تعاریفی که در مورد فرهنگ بیان شده، این تعریف را به صورت خلاصه و اجمال بپذیریم که «فرهنگ عبارت است از مجموعه‌ای از باورهای مردمی که برگرفته از اعتقادات، آداب و رسوم و هنجارها که در بین مردم رایج است»، باید چارچوب فرهنگ قرآنی را از لابه لای آیات و داستان‌های قرآن انتزاع کنیم، به عبارت دیگر باید مشاهده کنیم که قرآن کریم چه معیارها و شاخص‌هایی را برای ایجاد اعتقادات صحیح، آداب و رسوم و هنجارهای مبتنی بر فلسفه وجودی انسان پیشنهاد کرده است.

مهم‌ترین اصول شاخص فرهنگ قرآنی
وی خاطرنشان کرد: بنابراین با توجه به این مقدمه می‌توان بگوییم که مهم‌ترین اصول شاخص فرهنگ قرآنی درباره انسان، اصل تقوا و تربیت است. این اصل شاید از اصلی‌ترین اصول به اصطلاح فرهنگ‌سازی قرآنی به شمار می‌رود، آنچنان که در اولین آیات سوره مبارکه بقره مشاهده می‌کنیم که خدای تعالی می‌فرماید «ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ؛ این کتاب هیچ تردیدی در آن نیست، کتاب برای هدایت پرهیزگاران است».
این مفسر قرآن اضافه کرد: پرهیزگاران افرادی هستند که ایمان به غیب دارند، بدین معنا خدا و آنچه که با چشم سر دیده نمی‌شود، در میدان عمل انسان‌هایی سپاسگذار و اهل عبادت و ارتباط با خدا و بندگی خدا دارند، در حوزه تعاملات اجتماعی اهل توجهات اجتماعی هستند، در بین خودشان قوانینی را باور دارند. بنابراین یکی از شاخص‌های فرهنگ قرآنی، فرهنگ تقوا پیشگی و تربیت انسانی در ارتباط با خدا، خلق خدا و عالم طبیعت است.
وی در خصوص دومین اصلی که بیانگر فرهنگ قرآنی است، گفت: دومین اصل، اصل کرامت و عزت انسانی است. خدای تعالی در سوره مبارکه «اسرا» آیه 70 می‌فرماید «ما به بنی آدم عزت، کرامت و مقام دادیم و ما آن انسان را در دریاها و در خشکی‌ها حمل و جابه جا کردیم وسایل و امکاناتی برای طی سفرهای دریایی و خشکی و مرکب راه‌وار به او دادیم و ما از عالم طبیعت برای او رزق و روزی پاک آفریدیم و او را بر بسیاری از مخلوقات فضیلت و برتری دادیم». بنابراین اصل کرامت و اصل عزت‌مندی انسانی یکی دیگر از شاخص‌های فرهنگ قرآنی است که برای انسان می‌تواند دستورالعملی باشد که فلسفه وجودی انسانی را تبیین کند.

ویژگی‌های انسان فرهنگ‌مدار قرآنی
اسدی با بیان اینکه مباحث دیگری هم وجود دارد که چیستی ویژگی‌های انسان فرهنگ‌مدار قرآنی را بیان می‌کند و شامل مسائل فراوانی است، بیان کرد: نتیجه می‌گیریم که از نظر قرآن کریم انسان باید دارای شاکله شخصیتی درستی باشد که از مجموعه آن تعبیر به فرهنگ قرآنی می‌شود. مهم‌ترین این عوامل عزت، کرامت، تقوا و تربیت است. در این جاست که بعد انسان می‌تواند با استفاده از این فرهنگ قرآنی به اهداف ارزشی و هدف خلقت که همان عبادت و تقواست، دست پیدا کند.
این مفسر قرآن با بیان اینکه فرهنگ قرآنی با فرهنگ‌های دیگری که از ذهن انسان‌های معمولی تراوش می‌کند متفاوت است، تصریح کرد: قرآن کریم کتاب هدایت برای انسان‌ها است و این فرهنگ منبعث از قرآن دارای هیچ گونه خطا و اشتباه نیست، درحالی که فرهنگ‌هایی که زاییده فکر بشر است و در بسیاری از ممالک مورد استفاده قرار می‌گیرد به خاطر اینکه از علم و عقل انسان‌های معمولی شکل گرفته طبیعتاً دچار خطاهای فراوانی است و انسان را به انحراف و انحطاط می‌کشاند. در مقابل منزل و مقصودی مدنظر قرآن، کمال‌یابی و عزت‌مندی کرامت و تربیت اخلاقی است.

انتهای پیام